Noun
8523 Dagbanli dictionary entries in the noun category.
aadalchiŋun za dede nirbi sunsuuniaadalichiWhere there’s loyaltyaadalisia behaviour that bring JusticeaakaidisapprovalabarikaDi gbunni nyɛla anfaaniabe tiapalm treeabekpaamOil extracted from oil palm seedsabɛDi nyɛla binwal'shɛli bɛ ni mali n duɣiri ʒiɛri bee n doori kpamabieoil palmabinfuuraballoonAbirimaPanicaboboiplantainaburaabeDi nyɛla binwɔli bee binwɔla ka be diriliabuyaa friend of brideachiriA rank of office in dagboŋ Armyadaalisijustice, equity.adaama human beingadakaboxadakabilaa boxadashiit means susuadataChinchini bali shɛliadibooTiŋ'shɛli yuli m-balaadiifupocketadiikubagadiinireligionadiini baŋdatheologianadiini baŋsimtheologyadikuSo chandi ni mali o nima niŋdi shɛli niadu'galliAdu'shɛli din bi biraaduaprayers of intercessionaduwaCowpeaafaA muslim who has the islamic religious knowledgeafiCombafirikagban sabla tingban yagliafirimabindiriguafodisease of the eyelidafudisease of the eyelidafuaBini daa yi do tiŋaafum. "a title in the Dagomba military set up"agaʒiɛlihot seasonagbaa type of amunitionagbaanoon, twelve o'clockagbadudoleaves [sp.]agbaduduleaves of an edible shrub with light pink flowers, used in soup. also saapirewaagogobinshɛli bɛ ni mali ka di wuhiri sahaagooa velvet clothagɔvelvetagufointerpreteragufuA translatorahalalivery ownahanta koriŋbilasmall ahanta frankolinahanta koriŋlɔɣumale ahanta francolinahanta koriŋnyaŋshe-ahanta frankolinahanta koriŋsiahanta frankolinsaisi bulokuice blockaiskirimice-creamaiskirimIce creamakabiyaa disease that causes rough patches in the skin or hands or feet.akanzanini tapalaakarimaa person who play tumpani in the chief's palaceakarmathe state drummerakasiaan acacia tree.akauntaninvuɣu so ŋun kaani liɣiri banki niakokoWhite clothakoraabonireformatoryakpaakudockalaabaWednesdayalaafeeDoro ni bi mali soalaafeehealthalaafee bɔmma gbambilahealth insurance cardalaafeelanaa healthy personAlaakaliLast Wednesday in the monthalaamaAlaamaalaamishiThursdayalaamubad omenalabalaayidistressalachɛɣuspecies of birdalahaBini daa yi bi galisiAlahachiSinalahalired yamalaharisundayalahazibawonder, amazement.alahichilanaA sinneralahiriSundayalakaPunishmentalakililast Wednesday in the monthalakliit means the last Wednesday in the monthalalahow muchalaliCowardiceAlalisiLegitimacyalangboA small musical instrument usually placed against the stomach and played with fingers of both handsalapile duualepile duualasikaroDi nyela yetoga sheli bin mali yeri bari mansi n-wuhri ni bin shagu kanialchebarobealchiidiribucketalchiyaamathe last day in earthaleefu" spinach" a green leafy vegetablealeefudi nyela ʒe gbana bi ni tooi duɣiri m pahiri shinkaafa mɔnda nialeepile. plane, aeroplanealeewaa type of candy or toffeealegeetaShawmalejiPalm kernel oilalejiPalm kernel oilaleluyaniAssemblies of God churchalepele bindiherb of wastelandalepileIt is a kind of vehicle that is used to transport people including objectsalepile yinjinijet enginealepile-paachiaeroplane parkalɛhian omen, sign of fate, fortunealɛhitamadoubtful, doubtalfaaniusefulnessalheerikindnessali kʋbyaɔtahelicopteralibalisaOnionalibalisaOnionalibalisa kohigu nia place where onion is sold predominantlyalibarikablessingalibarikalanaa blessed personalibasaDuhubu nɛmaalichɛbbaa type of cape with a hoodAlichidiriBucketalichiidiribucketalichiyamaday of resurrectionalifamuslimalifuzaahypocrite "person who secretly gives support to two opposing parties"aligbeNinvuɣ' so ŋun yi Zuliya shɛli ni bɛ ni booni EwealigufufraudaligusoFraudaligusuNinsala ŋun yɔhindi fari niribaaliguufuLittlealiguufulanadishonest personaliheerigiftalihorimagrace, honour.alijandaheavenalijeetadi nyela yilli bi ni piebira ka di gmani kalambooalikaafiStirrupalikaaliMuslim scholaralikalamipenalikalimibɛ mali li mi sabiraalikamadi nyela bindiri sheli beni koraalikama zimwheat millalikaulePromise, covernant, bondalikawulidealalikilanaa rogue, villain.alikootaHelicopteralimanzirial-Quran karim, biaalimaʒiristudent of the Quranalimino tankpaɣubauxitealiŋgurimahorse of large sizealiŋgurmabig horsealisahilanajokeraliwallaablutionaliwallaAblution/ purityaliwummaFollowersaliwuritia comedian, a jokeraliwurtia joker, comedianalizamadiscussionalizandaheavenaliziifoPocketaliziifopocketalizimbiɛɣuevil spiritalizimmaFifth day in the weekalizinia spiritalizumbaFridayalkalamipenAlkaliA wise personalkama zimzim din yina alkama niallibalisadi nyela bin walli sheli din pahiri ti bin diraAlmanʒiriA student of Islamaloboany epidemic disease that is highly contagious(pestilence)alobuepidemicalompiloalompilo be mi ka sabilialoosialoealɔbulanaa lucky personalquraaniHe is reciting a quranAluɣutiA supporter of Abudu familyaluuraIt is a type of treeamaadaa desertamaajiropagsara mini nichimbi wo sheli din gmeni simpaamaanatrusteeshipamaasachinaNin vugu sheba ban be nyenga behigu puuniamachiaAn enemyamaliyaBrideamaniFishamankaStretcheramarabaAmaraba Mma bihiamarika nirayankeeamasaachinaThe pooramazaranaa tumaamerica kunduŋlɔɣudogamerica malbilahatchlingamerica maligagrackleamerica mallɔɣumale grackleamerica malnyaŋfemale grackleamerika kundunaAmerican lionsamerika kundunakunduna ban be Amerikaamerika kundunacoyotesamerika kundunbilapupamerika kunduŋnyaŋbitchamiiintroductory particle Meaning "did you know" Used with a double questionamiilasword belt made with wool yarnamiinitrusted friendamiinsibin shaŋu din nye suaŋsinliamiliyaBrideamiliya zomaid of honoramiri tiŋaemirateampɛ(a.k.a amp is the) SI unit of electric currentanaagoa Yoruba personanabiprophetanabi issahjesus christanamiinimiinaa children's gameanasaaraWhite mananashaaraeuropeananchitihandkerchiefanduniyanimaHuman beingsanetaCroton lobatusanfaaniUsefulanfoonipictureanfoonipictureanfooninimaAnfooni zaɣa bobiguangoGroomango zobridegroomsman, best man.aniaPerseveranceanifuthought, intentionanifuIntention (bad intention)anifubiɛribad intentions or thoughtsanifubiɛrilanaa person with evil thoughts or intentionsaniinione tenth of penny.aninwulagood eveninganiyaeffortankaliCautionankufoHandcuffankufupirinsi ni mali shɛli gbahiri niribaannabiprophetansarisimaanaa mockeransarisimaliboabusing, derisionanshituuA call for silenceantireAfternoonantirinyaCashewanuKalinli m-balaanuuraworth, usefulness, valueanvulokuEnvelopeanyangbanaMaizeanyibiUntrustworthyanyinsidishonestyanyinsilanascoundrelanyɔɣɔteA species of yamanzansicourageanzinfadi nyela binsheli din dariza timsa ka bo mali mandi nintuwa bee ba~siaŋgarimaa large sized horseaŋgarmaa big horseaŋkoraa barrelapamabanLudwigia abyssinica A. Rich.apataashe duɣibusheeDistilleryapilappleapirimA machine gunApitiA cake made from a mixture of corn flour and sugarapoleesaan operation, surgery.apɔleesa niŋdasurgeonarzichiWealthasaaraLossasadaachidowryasadachibride priceasafiA person who uses a vulgar languageasafihiliComedyasafihililanaa comical personAsafihililanaA comedian, actor, jokerasafilanaJokerasahiKa nimɔhi binshɛli niŋbu niAsahiJokeasalaatiA group reading a portion of the Quran to ask for Allah's blessingsasamMuslims night prayer during the month of Ramadanasamacheapness of price, ease without difficultyasanzao nyela ninvuɣ' timsili ŋun yeri ka di zaandaashaaraNiri yi kɔhiluashaarasamli bee kohi luashibitiHospitalashibitinimaHospitalsashiliprivacyashili sɔɣi-baŋespionageashili viibuTo reveal a secretashilonisomething that is done or is in secrecyAsiaCountry (Asia)asibamahiliBiɛɣu ni ku neeri Saha shɛli maaasibasiearly morningasibirisaturdayasoomaturmeric Curcuma domestica Val. plant with bulbous roots used in dyeing skins yellow, hence yellow colour.Asuroname of a male child born on fire festival dayataan elderly twin male nameatathreeAtalaataTuesdayatalatatuesdayatamfarm produceatampaA print cloth which does not fadeAtaniMondayataninmɛiɣuA type of lamp/lanternataninmiɛɣuA four corner dish used as a lampatawaJabli kpem ŋun nye pahaatikubaa skillful thiefatopusiA person who secretly promotes trouble among people of like thinkingAtuuraOld Testament (scripture given to Moses)atuʒeɣuThe leaves and roots are used for medicine. et. ‘plant + red’atuʒieɣushrub, the roots of which are used for medicineawaO, clockawabilaa type of soapAwazakaliPaɣa ŋun bɔri/laɣindi o tabaawazakaritransvestiteawɔinineawulea fishing netawuraabaa woman who is a nurseawurabaA woman who is trained to take care of the sickayaa Quranic verseayithreeayibaliA dindanaayigalesmall seeds pounded into a small ball and used as a medicine for headacheayiinsiLazinessayirimoN zaɣisi binshɛli bee yɛl' shɛli ni nimmooayirimo tɔrarioterayodiiniodineayopɔinSevenayuɣubaA visitor who stays in a town or village to work for a short period during farming seasonayuɣubatransient workerazaabatroubleazaabalanatyrantazafariThe second of the Muslim daily prayerazaliHis fated Sicknessazichitreasureazimaa female friday bornazimpaɣaa female friday bornazindooa male friday bornaʒipiligrimate to meccaaʒiyasomething stored for future usebafatherba falipatrimonyba kubupatricideba tiŋafatherlandBa tizopaɣayour father sister, that is your auntba yilipatrinial homeba-titalimastiffba'kpiŋBaa ŋun kpiba'lɔɣuBaa ŋun nyɛ dooba'niɛŋBaa ŋun na be o nyɛvuli puuniba'nyaŋbaa ŋun nyɛ paɣabaaRice farmBaarice farm landbaa dakɔhirabartenderbaa doosheekennelbaabaatuChampionbaabiNothingbaabi wɛyabarbed wirebaabulibiblebaachaliDi yi niŋ ka so yuri ka o diri o taba feela bɛ nyaaŋabaadaaikaroA person who does not care about the consequences of his actbaajiBagbaajiBagbaaji nilaSmall bagbaajikohaone that sells bagsbaajikohigunia place where bags are predominantly soldbaajiʒeea red bagbaalintalimeeknessbaamsmell of people and animalsbaamaayaDi nyɛla dagbamba waaBaamaayaA type of Dagbani local dancebaamiɣudi nyɛla nyuli balishɛlibaamunuappellation for the name Memunatubaandi'lɔɣubaandɔɣu ŋun nyɛ doobaandɔɣuLizardbaandɔɣuLizardbaanjiraa fixture or a room used for disposing of human waste (urine and feces)baanjiri duuis a room or structure where people free themselves or deficatebaansia singerBaanyɔɣuDi nyɛla mɔɣubaaŋaA musicianbaarichiA building for soldiers, especially within a garrison popular known as barracksbaariyabarrierbaasaa type of spice used mostly in porridgebaasaliA double edged knife slightly curvedbaasikuriO da baasikuribaatiisinimaBe baatiisinima naaibaatiribatterybaatohadog trained for huntingbaatooroIt is worn by ladiesbaayandoodoknapsackbabatitle of second chief butcherbabilapuppybabilaPuppybabiliA featherless fowlBabindiDog faecesbabitoHalf-brother or half-sister born of the same fatherbachiwordbachinamdaNounbachinamdibɔbiguplural nounsbachinamdigansisingular nounsbachiniŋdiliverbbadalivine with a large underground tuber The vine-stem is rubbed on sores on the legs of small ruminants and dogs.badirikoroGluttonbagaaluaacacia Arabic treebagaluabagalua nyɛla tihi bali shalibaɣ'koligaBɛ mali limi buɣurabaɣaSoothsayerbaɣabaɣaantbaɣakalinsiindifferencebaɣangascrambling shrub camel’s foot P. reticulatum (DC.) Hochst. The leaves used to pack cassava and Bambara groundnuts to put in boiling water for cooking. The leaves are used as a plaster to cover sores on children’s legs. Children can be cured of measles by bathing them in an infusion of leaves. The fibre can be used to make a ropebaɣankadisintrestbaɣasikuɣuligrinding stonebaɣayalima special salt for soothsayersbaɣayulithe sacrifices made to the spirit of the deadbaɣayulilananinvuɣ' so ŋun maani baɣiyuyabaɣgbeestick of a soothsayerbaɣibaɣistinking, fishy, the smell of fish.baɣibiaitem of diviner's apparatus. stone, twig, bead or other item manipulated in divinationbaɣibuɣiridivinationbaɣigbeea soothsayer's stick, diviner's wandbaɣilipregnancy in animalsbaɣimpiɛŋcoucalbaɣimpiŋcoucal birdbaɣimpiŋbilahatchling coucal birdbaɣimpiŋlɔɣucoucal birdbaɣimpiŋnyaŋfemale coucal birdbaɣimpiɔŋcoucalbaɣimvɔɣuleaf of the bauhina albabaɣinaabaɣisi naa m balabaɣiŋgafibre-plantbaɣipeeDevine objectbaɣisi kuɣuliGrinding stonebaɣisiwulanathe chief deputy of a diviner.baɣisiyadi nyɛla kuɣ' shɛli bɛ ni mali nyaɣisiri binyɛrabaɣitalidivinationbaɣiyɛlimDi nyɛla tiim din sɔŋdi bia ka o yɛrabaɣiyulibuɣilibaɣlipregnancy in animalsbahagaPythonbaheriA person who was born out of wedlock, hence often considered as illegitimate descendant popular known as bastardbahi-zabliDogfightbahibamdito be especiallybahigapuff.adder.bahiguEnding part of a particular thingbahimaloose straw used in thatching a roombahitorabulbul birdsbahitorɔbilahatching/small bulbul birdbahitorɔlɔɣumale bulbul birdbahitorɔnyaŋfemale bulbul birdbahiyolidoom, perishing.bahiyolilanaa person destined to be lost, 'son of perdition'.bahiyotalidoom, perishing.bainbandbain ŋmɛrabandsmanbakɔhaninvuɣ' so ŋun kɔhiri bahiBakɔiWeekbakpaElaeis guineensisbakpeennimaA ba beya ban nyɛ dabbabakpemaone's father's elder brotherbalathe skin is softbalagaAdolescent stagebalanbiɛɣuDi nyɛla binneenbilabalankpeɣuBed bugbalaŋbeleDi nyɛla tiabalaŋgbiniAn annual herb growing on waste ground Also bàlàŋbèlè Borreria octodon Hepper Pandiaka heudelotii (Moq.) Hook f. Also powanyakruga zuperibalaŋkonhallowed out piece of wood beaten to frighten pests from the fieldsbalatibeltbalgaMongoosebalibalihelter-skelter, all over the place, to and fro; swiftly.balibutypes/speciesbalibu-balibuvarietyBaligaspecies of animalbaligiraTo be soft after been hardBalimaProverbial namebalimbieɣuO nyɛla bin niɛmbila so ŋun kpɛri binkɔbri bee nisal nim ningbunanibalimgbinigrass(sp)balimkpɛɣubed bugbalimkpieɣubed bugbalinaɣugownbalinchonspecies of long pepperbalinkpɛɣua small nocturnal insect that feed on the blood of humans and other warm-blooded hosts.balinyiria treeballiA tribeballiLanguagebaloɣua male dogbalɔɣudogbalɔɣudogbalɔɣumale dogbalɔriguBa'so bɛ ni lɔri zaanabamunpleasant smell emitted by a person's bodybamƷiɛɣu din yirina ninsala bee binkɔbigu ni na o yi na mali alaafeebam dɔɣucloth beambamasham excusebambiliyayiliappellation for vogu traditional areabambuperson having least knowledge about somethingbambuaBinkɔbigabamkparimapoisonous snake sp.bamrogditch millet Paspalum scrobiculatum Linnbanajibandagebanakansilinliskinkbanandɔɣuemperor scorpionbanchicassavabanchi akauntbank accountbanchi kaadibank cardbanchi laɣ’ nyɔribank ratebanchi laɣipaŋdabank loanbanchi manajabank managerbanchi tuntumdabankerbanchirigaknifebandacheenaA month in the Dagbani calenderbandamdaan appellation for the name Ziblimbandishacklebandobaclimbing plant, the leaves of which are used as a purgativebanduɣiriguDi nyɛla mɔɣubanduɣrigubushy plants usually grown on or near compounds, effective against fever. Often an ingredient in children’s medicinesbanɛjia bandageBangahimDi nyɛla yu'ŋahilibanihorn; bugle; musical instrument made from the horn of a water buck (gbeɣu).banjiratoilet, latrinebankanicocoyam (Colocasia esculenta)bankaniCoco yambankaŋtickbankaŋ feengahard tickbankaŋ piɛligasoft tickBankarinŋaDi malila nyingo woɣinli ka nyɛ binnɛŋbannyaŋfemale agama lizardbantabigaturbanbantabigaturbanbantibobinnieembila ŋun ŋmani tambaɣinga ka nyɔ pambantiboDi nyɛla binniinbilabanyaŋa female dogbanyaŋbitchBanyɛŋA female dogbanyinidog teeth, bite by a dogbanyirithistles of the Centaurea groupbaŋaDi nyɛla nachiinsi bini din piriti nuu nibaŋabraceletBaŋbebuDi nyɛla yu'ŋahilibaŋdaKnowledgeable personbaŋdaSome one who is knowledgeablebaŋdariA type of horsebaŋdititaliphilosopherbaŋgumaŋavictory, triumph dancebaŋkalansilnliskinkbaŋkalansinlicommon wall lizardbaŋkaŋaA tickbaŋkaŋfiŋa thick larva( a tick (insect) in its larva or half-developed state)baŋkaribird, bustardbaŋkarigusmall bustard, commonly called ‘bush turkeybaŋkibank (for money)baŋkoɣumeaslesbaŋkomA type of colourbaŋlaɣuTephrosia purpurea (L) Pers. The leaves are fed to goats and sheep. The twigs are used for roasting kebabs.baŋlarigrass [sp.]BaŋliPea plant (sp) creepingbaŋmarigaThe name means ‘floodland star’ so presumably a plant of damp areasbaŋnarigacreeping vine.baŋŋaDi nyɛla tiabaŋpalisand crack between the toes.baŋsimKnowledge, artbaŋsim dɔɣitePHDbaŋsim kalinsiincompetencebaŋsim sabiriliwritten literaturebaŋsim zinliphilosophybaŋtooŋaBinniɛŋ ŋun ŋmani wubiga ka yiɣira.baŋyaɣiA too known personbapiraone's father's younger brotherbapirinimaA ba tuzo bihi ban nyɛ dabbabaraa sick person receiving treatmentbara-torikoWheel chairbaralanaa braggartbaramaanabeggarbaramandabeggarbaranzincane made of leatherbaranzumleather whipbarazimcat-o-nine-tails. ‘leather whip’ KObaraʒea wide kind of trousersbaraʒiɛpantaloonbarbaa small ponybare kpandaaFour-leaved senna Cassia absus L.bargashrub to 3m. grown on the farms The leaves are used for soup and bark for making rope.barguSicknessbariguSicknessbarikablessingbarikɔɣuA sick personbarilimZaɣa titalibarinadanger, riskbarina baavicious dogbarina niŋbutragedybaringbiniSpermacoce stachydeabarinimaPeople who receive treatment from a doctor (patient)bariŋgbunia treebarizani ka daaiTikarikuuka ka bɛ booni barizani ka daaibarmaasua divided gown worn when riding horses.bataaliaregimentbatakpaɣiyayiliappellation for jimlibatalifatherhoodbataŋyiliappellation for nantonbatuuta din vandi buɣimfire eaterbawahirigua barking dogbawuleanvilbayaɣitiMudbayaɣitimudbayana niŋbucommonbayiliniraa person at your father's sidebayinyaamad dogbazanwaradivorce womanbazintaIndisputablebeeLegbeeCalf of legbeeNinsala bee binkɔbigu napɔŋ chee zaŋ chaŋ o dini nibeelibalebeemoniyiliappellation for karagabeeniDi zorila tingban ni ka duri tihiBeeninyaBeeninya nyɛla yu'ŋahilibeeyomyiliappellation for nyankpalabeilifubailiffbellimattressBeneetiBeneeti nyɛla yu'ŋahilibenyoɣo tiriguAcroceras zizanioides Dandybɛ maŋmaŋathemselvesbɛɛPoha bɛɛ m balabɛɛllibɛɛlliBɛgaŋDi nyɛla Dagbani yu'shɛli din n nyɛ yu ŋahilibɛnzaŋaa treebɛrilbɛrilbi'bilaBia ŋun nyɛ zaɣ'bilabi'gaŋabia ŋun nyɛ zaɣ'yinobi'lɛiɣuBɛ ni na dɔɣi bi' sobi'pɔlaYouthbi'yolaŋun ŋuli bia ka bɛ booni bi'yolabi'yɔliBia ŋun nini kuli yarimbiaChildBia dɔɣibuPaɣa yi zali puli ka ti dɔɣibiasaniyoungest childbibeethugbibieeninvuɣ' so ŋun mi too tum barinabibiɛlima mischiefBibiɛlimBiɛhi shɛli din pa biɛhi suŋbibihi kubuinfanticidebibilamaggotbibili puliTeenage pregnancybibilitutuɣua shrub putting forth a new shoot each yearbibillia grub, maggotbibiretutuɣushrub Cochlospermum planchoni Hook. f or C. tinctorium A. Rich. (Cochlospermaceae)bichoɣifua child who is not strongbidib'limbravery, couragebidibbilaA small boybidibigaboybidibinɛmasiegebidiraŊun doli so dirabidɔɣiraparentbidɔɣiraNinvuɣ' so ŋun dɔɣirI bihibidɔɣirisuriguwombbiemSo yi mali bini ka so bɔrili ka o bi ti obieŋmarigamorning starbiepuɣlicalf legbiɛɣu asibaearly morningbiɛɣu nahingbanaweatherbiɛɣuniDabisili din pa zuŋɔ zuɣubiɛɣunizuŋɔ ni yɛn kana ka ti dabisili shɛlibiɛhiguThat is the mode of itbiɛhigu-sheeDomicilebiɛkaalidawnbiɛkulo puhigudaily greetingbiɛlaaa shin-bonebiɛlfumodicumbiɛlian elder sibling or brotherbiɛlifua very littleBiɛlikulisi dalinineteenth and last day of DambabiɛlimGrainsbiɛmlanaMiser or stinginess or greedbiɛnibuexistenceBiɛŋA small riverbiɛpuɣilicalf of the legbiɛr’ suŋgood mannersbiɛraillbiɛriwhen something doesn't smell good or look goodbiɛribɔhiraavengerbiɛrigupainfulbiɛrikashiholinessbiɛrimpainsbiɛrimpainsBiɛrim-timA drug that numbs pains in the bodybiɛrisinian important personbiɛriyoliBad mannersbigbamdigua crawling childbihiChildrenbihi dɔɣitePediatricsbihi shikurielementary schoolbihi shikurunursery schoolbihibindiɛmdilidoll, things kids use to playBihigoorisibrassierebihigusea sandbihigu kpalaŋasandbagsbihikpamcreambihiliBreastBihilibreastbihimmilk is something that they are milking from animals breastbihinoliBihili nolibihiŋmɛraAlifa nim tooi mali bihigu niŋdi libiiŋgafamous, heroicbiiʒingooroBitter colabikoNinsala bɔɣu kpankpaguu zaŋ chaŋ zuɣusaabikobaloss of child by miscarriage or early deathbikɔbalanaone who has been bereaved by the loss of an infant through miscarriage or early deathbikpamdigaa pampered childbikpɛmaeldest childBil'kɔɣinoOne who does not express gratitudebilaDi nyɛla Dagbamba wahi ni zaɣ'yinibilaaA type of local dance among Dagombasbilaachild of a slavebilbilieccentricitybileedibladebilɛɣunew born babybilgaKom ni tooi bilisiri bɔɣ' shɛli ni ka niriba toori di kom kuri bɛ bukaata nimabilibili-lanacrankbilichiinsinon-slave status, nobilitybilichiisibricks, blocksbilichinaA loyal or honest personbiliɛɣuBabybiliɛɣu kuɣababy buggybiligawellbilikɔɣanoŋun mali bilikɔnsibilikɔɣindanahypocritebilikɔɣintalidishonour,hypocrisy,pretence,tricksbilikɔnsiNyaanyibobilimmanner that is characteristic of a childBilimniDaadam yi na pɔrabilinlisproutbiliŋbiliŋA heavy duty machine used for compaction especially during road constructionbilisiBɛ gbi bɔɣa ka kom bilisiri din ni ka niriba chani ti toora maabilŋbiliŋrollerbimessence of meatbimBɛ yi duɣu nimdi ka che ko'shɛli maabimashrub used to poison fish Tephrosia vogelii Hook f. also a generic term for any fish-poisonbimbarigua trapbimbiɛmyiliappellation for kumbunguBimbilatiŋa yuli m-balabimburiginlia broken piecebimfamflatulencebimoɣirigua child who is still breast fedbimɔɣirigabreastfeeding childbimparigua cover clothbimpiɛlliwhite cloth, shroudbimpɔŋBinshɛɣu din pooibimpuli'pluck' of butchered animal, large intestinebin kpamanimal fatbin’ ŋmaaHe is wearing a smockbin'biradi nyɛla binshɛli pukpariba ni zaŋdi birigi tingbani ni ka di zoori leeri bindirigubin'dibigawood used for cleaning anus after toiletbin'dooBinshɛɣu zuɣu di ni dooni m-gbihirabin'fɔmPɔhim shɛli din yiri nyirivɔɣu nibin'gariliBinshɛɣu di ni mali niŋdi niɛma ka a nira ni tooi zaŋ beeni yaɣa ayi ga tababin'kumabinshɛŋa din bi mahabin'namdaBinshɛɣu kam Naawuni ni nam bahi na duniyabin'naniNinsala ŋun nama bi paaibin'sabiliDi nyɛla ninsala bee binkɔbigu puuni yaɣ'shɛli yulibin'sɔmBinshɛɣu din be nohi nimdi ni ka tɔ maabin'ʒiDi nyɛla binshɛli din be bin'wala puuni.binasedge with fragrant rhizome; wild tiger nut Cyperus articulatus Linn.binakpaaMillipete/Centipetebinakpaalimillipedebinakpaalicentipede, millipedebinasanjaɣirigudung beetlebinbiɛɣusomething that is not attractivebinboɣilitoilet pit, latrinebinboriguneedbinbɔrigaa need, a wantbinbuɣisirigua tool for measuringbinbuɣsirigumeasuring scalebincheralanaa poor personbinchɛrilanaa raggedly attired personbinchɛrilirag, torn pieces of cloth, tattered clothingbinchimda tahiliPanbinchoɣinguuseless stuffbinchunchunaa standing mass of stonebindanaNinvuɣ'so ŋun di bin'shɛɣubindaraa buyerbindarigua marketable commoditybindarilisomething one needs to buy / a marketable commoditybindawuduan appellation for the name SulemanabindiBinshɛɣu din yiri nyirivɔɣu nibindibigatoilet paper ( stick)bindiɛmdia playthingbindiɛmdilian item used to playbindilanaa defecatorbindilicalabash drumbindimdiguthings which bitebindirabindirigu balibubindiri yurigufavourite foodbindiridiraan eater ( of food)bindiriguFoodbindirigu duudining roombindirigu teebulidining tablebindirikohaa food vendorbindirilia good-for-nothing personbindiripoolishortage of foodbindoomat, bedbinduɣua pot of excrementbinfamflatulencebingaraButtonbingaria mixture of cerealsBingarilibuttonbingbaarigua wild animal, a dangerous beastbingbamdigucreeping, crawling creaturebingbaŋskin cooked for eating usually cowbingooDɔro din tɔri nira ka nyɛ zaɣ' kpunlibingullilivestock / something to be cared forbini anfaaniutilitybini mɔŋburestrictionbini niŋbuimpactbini wahala baligibumitigationbini yɛmpithbini yinsiuniformbinjahirigua sievebinjuaelephantbinkohirilian item that is been soldBinkɔb'taliInhumanitybinkɔbbaligusmall cattle, goats, sheepsbinkɔbiguAnimalbinkɔbiri duulivestock housingbinkɔbiri mɔrifodderbinkpiŋAn animal that diesbinkpulliturdbinkumdaMusical instrumentsbinkumdiŋmɛraone who plays musical instrumentsbinkuriliJunkbinmalisaSweetsbinnamda zaa DuumaGodbinnamdalanacreatorbinnamdilicreation, creaturesbinnania deformed personbinneeŋaliving thingsbinniɛɔŋInsectbinnyaŋfemale animalbinnyomaspicesbinnyoriintestinesbinnyurigudrink, drinkablebinŋmaasmockbinŋmahindilia statue, imagebinpɛlliGizzardBinpɛlliwhite colourbinpiɛllicalico used for burial/ something that is whitebinpɔŋodourBinpɔŋDi nyɛla bachi shɛli din buɣusiri bini din n nyo pamBinpumFlowerbinsaadiarrheabinsaaDiarrhoeabinsabirigua tool for writingbinsaɣindiliperishablesbinshɛɣkamEverythingbinshɛɣubinshɛlibinshɛɣu din gbubi nira konkomonopolybinshɛŋadi nyɛla binyɛra dabam dabambinsomNinsala bee binkɔbigu puli ni binshɛɣu din tobinsuriguPocketbintabindilia seal, a stickerbintaɣiriguprotective armour, shieldbintamdigua basebinteriguStrainerbintiriliBud ( formative stages of fruits)bintorilia boilbintɔriguboilbinvilia womb of animalsbinvuɣuLiving thingbinvuhiriguA living thingbinvuhiriguCreature or living thingbinvurigucreepy-crawly, creeping thingbinwala bin nyurilifruit juicebinwallifruitbinyarisiCollection of thingsbinyɛrigugarmentbinyiɣirigusomething that can flybinyomaspicesbinyɔrigua lid, a closurebinzaɣithe first horse of Yaa naabinzahindigua tool for measuringbinzɔrigusomething fearfulbinzuɣuhead of an animalbinʒiseedsbinʒimcooked bloodbiŋgbahirapredatorsbiŋkobigulaanimal- herderbiŋkɔbiguan animalbiŋkpamanimal body fatbiŋkpiiŋaa small thingbipalia youth, young manbipolla hoteliyouth hostelbipollia youthbipoŋSpoiled childbipɔriŋgaa little childbipuɣimbihibihi ban nyɛ paɣababipuɣiŋgaA young girlbipuɣiŋgaa female child, maidenbipuɣumbilagirlbiraa type of leafy vegetable used to prepared soup, spinachbireechibrakebiriguNinvuɣ'so ŋun yɛltɔɣa fabiriliSowing seedbirilimninvuɣ' so ŋun bi yɛra ka mi bi wumda.birimiaa shrub used to make ropebirimiashrub used for making ropebirinimdiyoung spinach used to cook soupbiriti yɛtɔɣasign langugebisaringateenagerbishɛɣkameverythingbisikeetibiscuitbisiketicookiebituulifirst son or daughterbiyabeerbiyarigabad child, one who is ill- behavedbiyebingiraBitterleaf Vernonia colorata (Willd.) DrakebiyengawuAmpelocissus bombycina (Amaryllidaceae)biyolaBaby sitter or nannybiyolaone who attends to babiesbiyoliBia ŋun yolim n nyɛ biyolibiyoli simliAlysicarpus ovalifolius (Schum. & Thonn.) J. Leonardbiyoli yilalullabybiyolimbad childbiyurigua beloved child, favourite childbiyurlifavorite childbizunoa child who lost his motherbiʒiinigua child learning how tobleediSu'bila din dira ka bɛ mali li kɔrisiri bee n- chari zabiriblokHe bought brickblookubrickBloosiThe baamaaya dancer wears blouse.bo-nti-lɔbiNiri yi bo nya binshɛli ka bi zaŋ li niŋ anfaaniboarua ruthless person who doesn't care about rules and regulationsbob'guPlenty peoplebobigaIt is used mostly by women to cover their headsbobilia sign at a particular locationboboroaAn annual herb growing on waste ground, occasionally cultivated. The leaves are eaten in a sauce. Green amaranth Amaranthus viridis Linn.bochaaacidicbochaalye waterboduadi yɛla bin shɛli niŋ salnim ni mali miliŋdi bi niɣ gbena ɔnsɔ kɔm n-naai.boduwaA cloth used for wiping, especially one used for drying anything wet, such as a person after a bath (towel)boɣaloɣuboɣuli din zilimaboɣiloɣugutterboɣukpiŋlanaperson with a paralysed armboiboistewardboledistrict capital in the savana region of GhanaBolgaTiŋ shɛli din nyɛ tiŋzuɣu zaŋti Upper east tudu yaɣiliboliguO sagi boliguboliŋgaSoft black clay, slippery place with black clayboliyolidenial of justice, cheatingbolonKuɣili shɛli bɛn mali niŋdi Yaan-Naa nam dibu niBolonlanaNinkuri so ŋun su bolonbomaO bomabomabomaTingbani maa kuli bela bomabombommaNinsali yi chaŋ liɣiri bobubompua bombbompu titalihydrogen bombbondaliWhich dayBonkuIt's a local food made from maize or cassava doughBonsuduŋBonsuduŋ nyɛla yu'ŋahiliboŋ kapalatree Parinari curatellifolia Planch. Also papalatutububoodafrontierboodiisibodicebooliO boolibooraAbu n boori koko maabooriluɣisheli niriba ni laɣindi ʒiinda tiŋ nibooriluɣi sheli polo niriba ni zandi n kperi loori beebooribiladaadam so ŋun be boori ni saha kamboosuLoory kari shɛba ninsali nim ni kpɛri chani bɛ biɛhisi sheeboosubusboosu bilavanboraadeplantainboradePlantainboroboroBreadboroboro daaŋaAn ovenBotoBɛ mali la puzuri niŋdi din nibɔ-n-kɔŋNiri yi niŋ binshɛli ka bi nya nasaraBɔbaBinbɔbigubɔbigaVeilbɔbigucrowdbɔbiliYaɣilibɔbiridressesbɔchatɔɣuKa bo bɔchatɔɣu m bala?BɔduaTowelbɔfɔrɔtoO da bɔfɔrɔtobɔɣ'lɔŋniarmpitbɔɣadi bɔɣa maa zooyabɔɣatiBinshɛɣu di ni mali suri kombɔɣi-kɔbilihumerusbɔɣigbiniO ka bɔɣigbinibɔɣili lɔɣibuthird day of a funeralbɔɣilɔgubɔɣ'shɛli din galisibɔɣipuuniBe karigi o bɔɣipuunibɔɣiriNira ni mali bin'shɛŋa tumdi tuma (nuhi)bɔɣisapinkɔbiliO bɔɣisapinkɔbili yinabɔɣisapiŋO bɔɣisapiŋbɔɣiwaɣinlitrenchbɔɣuDi nyɛla ninsali nigbuna yaɣ'shɛlibɔɣuPart of the human body from the wrist to the shoulderbɔɣuyam farmbɔɣukpiŋlanaNinsali so ŋun bɔɣu kpi bee ŋun ku tooi lahi kpaɣi o bɔɣubɔɣulɔŋaNinsala bɔɣu lɔŋ nibɔɣulɔŋniDi nyɛla ninsali ningbuna yaɣ'shɛlibɔɣulɔŋuO Lu bɔɣulɔŋuBɔɣulɔŋuArmpitbɔɣwɔɣilaLiika din bɔɣiri wɔɣa wɔɣabɔhaBaɣabɔhiguquestionbɔhigu biaquestion markbɔhimbu yaɣilia course or study areabɔkatiNinsali nim ni tɔri kom niŋdi binshɛli paɣiri paɣabubɔlaBɛn mali saɣiri bahiri luɣ'shɛlibɔlifuIt brightens the environment(bulb)bɔllia ballbɔndiliBɛ yi zaŋ binyɛra laɣim tababɔndoBindirigu maa yuli bɔndobɔnimawhat sort of peoplebɔŋCircumcision forest (dense plantation of treesbɔpiɛliguTingbani maa pa lebila bɔpiɛliguBɔraadeThe fruit of the plant, usually cooked before eatingBɔriguDi nyɛla machelinima nama yinibɔriliNiri yi mali kurisi ni binshɛlibɔrinsaDam balisheli bini booni bɔrinsabɔrobɔrolanabread sellerbɔrobɔromaanaa bread Bakerbɔrɔbɔrɔ shɛbu duuOvenbu-unguDi nyela ti ni tooi mali binsheli pahiri bindirigu kaman Yema, tuubani, nyuli zuɣu n dirabu'bilabua ŋun nyɛ zaɣ'bilabu'chichariguBua balishɛli m balaBu'zaanŋaBua bal'shɛli m balaBu’zɔŋWhere goats are kept.buaIt is a kind of domestic animalBuagoatBua zoliguA goat's placentabubaɣilia pregnant goatbubaɣilia pregnant goatbubaɣilipregnant goatbubilafoalbubilakid, a young goatbubindiGoat faecesBudaaliDi nyɛla buɣ'yulibudunishrub whose roots are used as chewsticks and which make the teeth red Waltheria indica L. or Cleome viscosa L.bugbaŋgoat skinbugulagoatherdbuɣ'biaa child gotten from shrineBuɣ'jaaDi nyɛla buɣ'yuliBuɣ'paɣaDi nyɛla buɣ'yulibuɣi yuliname of shrinesbuɣibuɣiDi nyɛla zim zaɣ' sabinli ka bɛ mali li niŋdi tii nyuraBuɣidooDi nyɛla buɣ'yulibuɣijɛmdaa fetish worshipper, follower of traditional religionbuɣilismaller godBuɣili kpuŋA sacred place in Northern Ghana where sacrifices are offered to the godsBuɣili kpuŋDi nyɛla buɣili n be Pong TamaleBuɣimFirebuɣim buɣiluŋbuɣiluŋfire alarmbuɣim gɔliGɔli shɛli din piini Dagbamba yuunibuɣim gubufirebreakbuɣim kpihibufire fightingbuɣimmolariguspecies of birdbuɣimsalaBɛ yi mali buɣim niŋ sala ni di bi lahi booni sala naɣila buɣimsalabuɣinoonbilachick/small Nightingalebuɣinoonlɔɣumale Nightingalebuɣinoonnyaŋfemale nightingalebuɣinoonŋaa species of birdbuɣinoonsicommon nightingalesbuɣinsalaBuɣinsala bi Mali limi m maa ni buɣʋmbuɣsibuschemebuɣubark clothbuɣuherb with a bulb beneath the ground Tacca leontopetaloides (L) O. Ktzebuɣubeejester, buffoonbuɣuduɣuDuɣu shɛli bɛ ni mali n zaŋ buɣuli niŋ di ni ka kɔriti binkɔbiri mini binnema ʒim vɛri li.buɣujamdaŋun jɛmdi buɣ' abuɣuli biyooDi nyɛla buɣuli din n be Savulugubuɣuli guŋa shrine at Kumbungu, Northern Ghanabuɣuli Gurigbayaa shrine at Tamale, Northern Ghanabuɣuli jaagboShrine at Tolon in the Northern Regionbuɣuli kpuŋa shine at Pong Tamale,Northern Ghanabuɣuli tamboShrine at Sang in the Northern Region, Ghanabuɣuli zinyɛboShrine at Tampion, Northern region,Ghanabuɣuliŋbuɣuliŋbellbuɣulipaboa shrine located at Yendibuɣumfirebuɣumfirebuɣum goliJanuarybuɣum tɔbbiafire fighterBuɣumaanibaNinvuɣu shɛba bɛn n maani buɣaBuɣumtitiafireflybuɣumtitiyaBinniɛmbihi shɛba ban neeri buɣum yuŋbuɣuyɛliguyiliappellation for "sunsɔŋ"buhigoatsbukaaliusefullness, value, concernbukaatavalue, usefulness, businessbukalibilaa hyenabukpahaWizardbukpahiguwizardrybukpuŋa treebukpuŋaordeal tree Erythrophleum africanum (Welw. ex Benth.) Harms Cut for firewood, but poisonous to animalsbukuBookbukuBookBukuBuku nyɛla bachinamdi yɛribuku din wuhiri yɛli yinimonographbuku gbɔŋ barigubookmarkbukubilaleafletbukunima duulibrarybukunima shitɔɣubookstorebulaaBua ŋun nyɛ dooBulaaA billy-goatbulaasaniDi nyɛla mɔɣubulaasanisida acutabulagbiriguCissus sp. et. he-goat + scratch + head. Goats scratch their heads against this plant when they are aching.bulakɔtea he- goat with curved legsbulantabiliCastrated goatbulasamSmall herb with yellow flowers used as a broom Sida acuta Burm f.bulazuɣulimlibulaa ŋun ka yilabuligoat sacrificed after the death of a personbulimbuɣuCustard–apple Annona senegalensis Pers. Tree with edible fruit. Insects easily invade a plucked fruit. Leaves are fed to animals. Roots are used to treat waist-pain.bulinbuɣuDi nyɛla tituɣuBun-saɣimdaNinvuɣu so ŋun n saɣindi bunibunahikalinli dibaanahi zuɣubunbilafoalbunbɔnidarknessbundaajackbundanaNinvuɣ'so ŋun mali liɣiribungubinshɛɣu di ni mali shɛli niŋdi ʒe'zimbuniArizichibunintamBua bal'shɛli m balabunnyaŋjennybunsidonkeysbuntaandɔɣujohnbuntaaŋaa name of a certain communitybunyaŋnannybunzɔŋpenbuŋadomesticated working animal of the horse familyBuŋaDonkeybuŋbaraa donkey riderbuŋdoɣua male donkey ( Jack)buŋguladonkey herdsmanbuŋliŋbuŋliŋIt's utilized in educational settings to give instructions and directives to studentsbuŋtibilia shrub (sp.)buŋtiblishrub (Stylochiton hypogaeus Lepr)buŋʒilia heavy loadbupiaKalinli piabupinaapɔiKalinli pia ni dibaapɔibupuŋgaa treebura-buraA small piece which breaks off from baked food other materialsburimɔɣani bini billi din wala ni di gbunni nyuli nyɛ bindiriguburi-buripiecesburibiaa mallet used for beating clothburinyaChristmasburugunishrubs of the Tephrosia group sometimes used as fish-poisons Tephrosia flexuosa G Don, T. platycarpa Guil. & Perr.burugunia treebusaaa young female goatbusapiraDi nyɛla tituɣubusapirigutree Feretia apodanthera Del.bushɛmseveral times/ severallybutaKalinli dibaatabutaanbilafoalbutaannyaŋMollybutaansimulesbutaaŋamulebutiblishrub Stylochiton hypogaeus Lepr.buusasirenbuweiKalinli dibaaweibuyi2 timesbuyɔbuKalinli dibaayɔbubuzaanŋaBua bal'shɛli n balabuzɔŋGoats roombuzɔŋBuhi ni gberi du' shɛli nicɛhibuechochaagiChaajichaakaIs a type of bag usually contain so many things.chaakiGban shɛli din sɔŋdi ninsali nim ka bɛ yihiri liɣiri banki nichaatiPiibupiibu chaatichabigaHemorrhoidschachalotterychacha gɔɣua place where all forms of gambling takes placechafiraDunia ŋɔ adiini shɛŋa din be ni waligimsim nahigbanachafiradisbelieverchafuritaliHeathenismchaɣilaBinshɛŋa baamaaya wariba ni mali lɔri bɛ naba n wari baamaaya ka di kumdi la.chaɣilaIs a dancing tool for baamaaya dancers that they usually tie on their legs create sounds.chahinchɛɣuwater that breaks before a woman gives birth ( birth water)chahirigachahirigachakpandiSmallpoxchalipaŋDi nyɛla yuli bachi din mali booni ninsala ka nyɛ yu'ŋahilichamIt's a fly by name mothchambaNyuli maa nyela chambaChamiBiniabila ŋun biɛhigu shee nyɛ tam nichamlanago-between, intermediarychampɔŋSapashin nama ni yinichampuNaya daa yulichamsiIt's a kind of building material used for roofing and claddingchamsiZinkchanaWalkingchandiIt refers to the ability of living organisms to locomoteChaŋkpandiNiŋgban tora dorocharigaladlechebilasmall green parrotchechebicycleChecheA bicylecheche-baracyclistcheche-buɣum-bilascooterchechebuɣima motorbikechechebuŋchariotcheebirdcheegreen parrotcheechia churchcheenia chainchefurapaganchekparawatype of porridge that is very thickchelɔɣumale green parrotchemsichemsi nyɛla bin shɛli din pindi doochenchendibgatree Feretia apodanthera Del.chenchitoyam cultivarchenyaŋfemale green parrotchɛbachɛbachɛballichɛballichɛbi' kanbaŋlighter made by blacksmithchɛbi' kuɣulifire lightening stonechɛbilitriggerchɛbisachɛbisachɛchɛbumbrachɛchɛbumbrachɛchɛbunduhirachɛchɛbunduhirachɛchitoNyuli maa nyela chɛchitochɛfuraInfidel, paganchɛfurisilibi naawuni yɛlmaŋlichɛɣua broken piecechɛkparawaPorridgechɛlipaŋforgivechɛmhorse spurschɛmitermitechɛmlanaan intermidiary, one who goes looking for a wife for anotherchɛndiChɛndichɛnjichangeChɛraharmless antsChɛrigaLadlechɛrilanaan executionerChɛriliFomica rufachɛrisheeniDɔro din nyɛ yuma ninsal' nyirigi nichipu' zurichiaa type of calabash, a very small round gourd used as a measure for milk or as a snuff boxchib'tarigagbambili shɛli di ni mali suuri ti ni ti yi suri kɔmchibigachibiga nyɛla bibihi dɔroChibiliTim di ŋmɛri gbari binyɛrachibimaŋlilocal soapchibisurilibathing soapchibitarigaŋman' shɛli ni bɛ ni dihiri chibo niŋdachibitariguBɛn mali chibo niŋdi binshɛli nichiboIt's what we used for washing of our clothes.chibtarigaSponge dishchibtarigua vessel in which soap is keptchichaŋun wuhiri niriba binyɛrachichaɣafish trap made of grass or reedschichaɣalidrywood termiteschichaɣiliwhite antchicherigumixed colorschiɛɣuBinshɛli yi pirigi bee ŋmaai belachihilitribal markchihiro-chihiroNinsali so ŋun chibiri niriba shiritichilibiBɛ mali limi pahiri maani malifa timChilimaDi yi niŋ ka so taɣa zali diri a sahachilimbihichilimbihichilimbihilanaa magicianchilimuaDi nyɛla binmolin ka ninsali nim mali timdi chilitɔŋ ni baani bɛ ninachilimuubinshɛli dini zaŋdi balindi chilochilinchihidi chilinchihichilitɔŋkohl flask or containerchiloBinshɛɣu di ni mali bali di ti nimbihi ka di tooi nyɛ zaɣ'sabinli maachimaAn insect called beetlechimaMɔri balibu ni yini din waɣa ka di buɣim dibu bi tochimaKohautia senegalensis chímà — thatching grasschimliBeetlechimsiDagbani gɔli ŋun bahindi nyaaŋa yuuni puunichimsi BilaaDagbamba gɔli shɛli din pahiri pin'yinichinchandibigaa khebab skewerchinchanmurigakhebab stickchinchaŋgakhebabchincheeŋatrees of the Entada groupchinchibachinchibachinchin'maŋliDagban'chinchiniChinchiniClothChinchiniIt is a material women uses to cover their bodychinchini kpabirilia cloth specifically used to back a childchinchini sorilia cloth usually wrapped around the waistchinchinkɔhasomeone who sells clotheschinchinpindigucover clothchinchiŋgakebabchirachiraBinshɛli din bi dɔni viɛnyɛlachiribuaa dancechirigaKuri shɛli bɛ ni mali ŋmaari bandi.chiriɣililuckchirikulia specie of birdchiriliBiɛɣu pihita bee gɔli yinichirimbumistakechirinfua small and short personchiriwaanibackchatchirliMonthchisochisochiyaamaniri yi kpi chaŋ luɣ'shɛli(sariya karibu shee)chogguIs a place located at Sagnarigu districtchokileetichocolatechomdafoechomfoDoo ŋun diri sapashin namChoopionted endchookichalkchooki bindichalk stickchoreNira yi kpilim o nua n-ŋme sochɔɣifubinshɛli bee ninsali so ŋun ka bukaatachɔɣinsiindignitychɔriniri yi ŋmɛ so ni timchɔriŋmɛraNinvuɣ' so ŋun ŋmɛri chɛri n-deeri liɣirichu'kpariguBɛ mali li mi kpariti chɔɣu ka di leeri golinlichuatyphoid diseasechuɣufestivalchuɣu dibufestivitychuɣubiafestival presentchumdaninsali dima n nyɛ a chumdachunchunipeak, prominent hillchurifruits of baobab treechuriSokam ni diri ka nyuri dahinshɛli sokam ni michuukaa type of dancechuutaharm, sufferingda’ kahiliBarley waterda' nɔratreadlesda'bɔbiliA bundle of sticksDa'ŋmaraŊun n ŋmari darida'waritaNivuɣ'so ŋun warita daridaaA place where people go to buy and selldaaDi nyɛla ti ni niŋdi kɔhimma ni damma luɣ' shɛlidaaMarketdaa dalimarket daydaabiaNinvuɣ'so ŋun diri daaDaabiaTraderdaabiligubusinessdaabiligu yulitrade namedaachimbisamulti storey buildingdaadamHuman beingdaadamhumandaadambiɛligupopulation, crowddaadamtabafellow human beingsdaadamtaliNinsali biɛhigudaafumaataclothdaai-kpenainfluxdaakpeliŋgaA piece of stone used as a wedge between the pot and the stone on which the pot restsdaakpɛliŋaBɛn mali kuɣ'bili shɛli sɔŋdi duɣu ka di be duɣu maa mini daankuɣili sunsuunidaalanamarket supervisor, one in charge of marketdaamAlcoholdaamDaam ka bɛ mali kaʒiɛɣu kɔɣiri lidaamachiaA betrayerdaanaaleader of a dance called baamaayadaanbiɛɣuBiniabila ŋun be kom ni voori niriba ʒimdaanboloa person who chairs a gatheringdaangaa small area demarcated for cooking in traditional housedaankaliŋit is found in a where smoke is often madedaankaluŋsootDaankɔɣaDi nyɛla bin'shɛli bɛ ni mali duɣu n tamdi di zuɣu n duɣiraDaankpelinsiIs a type of sickness that affect newly nursing mothers.it usually occurs as stomach pains.daankpeliŋgaKuɣuli ka bɛ mali li kpariti daankuɣa mini duɣu sunsuunidaankpɛliŋkuɣuli din kpeeni daaŋadaankuɣahearth stonesdaantaliin three days timedaantaligacentral pole supporting the middle of conical thatch roofdaantaligaA supporting stick that support roofing in a local roomdaanyacopperdaaŋaHeart, fire standdaaŋaA cooking placedaaŋaBinshɛɣu puuni bɛ ni maani buɣim duɣiradaaŋkali tumafamily occupationdaaŋkpaliwood-piledaarɛkitaa directordaarisanimetal potDab'limFortitudedabaligua small stick, twigdaballijangbuni salima m baladabamDifferentdabarashow of incantationdabaralanaa magician, herbalistdabariNiriba yiya yi daham ka di nyɛla bɛ shɛba kpi mi ka shɛba yi m-mɛ ka che yili kurili maadabgashrub fed to horses used as a chewstickdabidooa male slavedabiɛɣubad liqour, poisoned alcoholdabiɛmNira suhi ni ŋoori shɛmdabiɛmlanaNinvuɣ'so ŋun mali dabiɛm o suhi nidabiɛmzoraa cowarddabigahorse grass (sp.)dabilislavedabiliNinsal' so bɛ ni da m-mali o tumdi tumadabilimvirilitydabindisediments of pitodabipaɣaa female slavedabirigaa dwarf person, stunted in growthdabisipito-mashdabisiliBiɛɣ'kulodabisili kamRoutine,dabliSlaverydabo-bilahillockdabobilia bundle of firewooddabodaboA thing not geniudabodabolanamagician, miracle workerdaboɣuA compound in which the owner of the original owner is deaddabolihilldaboŋnia place where they sell and drink alcoholdabɔɣuyili shɛli niriba ni yi ka che ka di zaya hali ti lu n-dahimdacheeone's mother's brother's child or one's father's sister's child, brother-in-law, a relative(grandchild, grandnephew or niece)dachɛhilihaving accepting or easy relationship with someone(friendly)dadiraa market attenderdaduɣiraNinvuɣ' so ŋun duɣiri daam kɔhiradaduɣua type of pot specifically for pitodafadukalocal jollof ricedafumaataprinted cloth that easily fadesdagaɣilia pito gourd, bottle for alcoholdagaliyaA metal usually round in shape, used to bind a barreldagaŋA piece of fire wood.dagaŋa young dried wooddagaŋaA piece of stickdagaraappellation for the name abududagbambihiChildren from Dagomba's tribedagbambilaa dagomba persondagbanaa dagombadagbandoodagomba man, traditionalistdagbanpaɣaa dagomba womandagoɣua type of fishdagoniahelpdagɔradabba ban bɔri paɣadagɔri-biabastarddagɔrisiguwomanizingdagudaraa merchantdagulian article for saledagumahalanaprostitutedagumahiliprostitutiondaɣariunhygienicdaɣiriSomething unpleasantdaɣirilanaa dirty persondaɣuBranch of a treedahalaliMaŋmaŋ bia bee binidahamalanaone having meansdahambuexaminationdahanshɛliSomedaydahimto straighten something when it's bentdahimalanaa person who has means, opportunities or a rich persondahinshɛlisomedaydahinshɛlidab sili shɛlidaimɔnddiamond, a type of jeweldajiaDaɣu din bi waɣadajitɔrigaroofing crossdajiyait means short stichdajɔhaa person who starts his journey to the market before the market daydakabiraa wood gathererdakahiliunfermented pitodakandaSugar canedakoɣilia first stage of pito brewingdakohiguwood marketdakohigunia place where alcohol is solddakol sagabor'liwild plant with small edible brown berriesdakoliA man socially regarded as able to marry but has not yetdakolibinkpaɣaliDi nyɛla tituɣudakolimbachelorhooddakolisaɣiborilia wild plant speciesdakolisakpuɣilia type of round bowldakozinaDoro din tooi tɔri ninsala ninni o yi ti biri doo bee paɣadakɔhaNinvuɣ' so ŋun kɔhiri daamdakpaɣilia logDakpemadistillerydakperacarpenter, wood- dresserdakperaWood dresser, carpenterdakperiŋmanaBɛ ni zaŋ neenshɛli chaŋ daa ni bɛ ti niŋ damma ni kohimmadakpirilees, sediment of pitodakuɣulogDakuloDays of the weekdakumsilifermented pitoDal'bihiDi nyɛla wahi nɛma puuni yinidalaayiliappellation for zangbalingdalamaa pito sample for tastingdalgulong drumdaliWithin three daysdaligastanding drumdalimadiamonddalimaleaddalimbundilishrewdalinbumarkingdalinliargotdaliŋScardalirilanaBenefactordaliyaan article of clothing that is worn on the upper part of the bodydamis a beer prepared by fermented milletdamakɔɣua specie of snakedamankɔɣuWaɣ'balshɛli m baladambayuli zaŋ ti Dagbamba golidamba bilaaGɔli ŋun pahiri ayi Dagban' gɔya puuniDamba blaais a name given to a particular month in DagbaniDanaaJahi yulidandieɣuIt's a bloodsucking aquatic wormdandoŋguleMollugo nudicaulis Lam.DanganaDi nyɛla yu'ŋahilidangbeecrutchdankoElastic ;something that can stretch or be stretcheddanŋmaraone who breaks a family through tracherydansarikaA prisoner or an ex-prisonerdansarkaBƐ ni yuri niri duu luɣshɛlidansiharnessesdantalgais a centre post used as a pillar of a round roomdantɔŋthe act of buying for resaledanyoŋa large sugar antdanyɔŋAn insect called sugar-antdanyuraDi nyɛla yuli n zaŋ ti ŋun nyuri damadanyuraDrunkarddanyuribaninvuɣu shɛb' ban nyuri damDanyuribadrunkardsdanyurilidrankardDaŋA clandaŋ biafamily memberdaŋ dɔɣitɛfamily doctordaŋ kpɛmaAn elder person in a familydaŋ yilifamily housedaŋ yulia name for a certain familydaŋaan injurydaŋdaa horse with white legs and white foreheaddaŋdaŋto arrive earlydaŋkaliThe occupation of our forefathers or occupation of a particular familydaŋkaliancestral custom, clan customdaŋkpɛmaa family elderdaŋkuŋatree with edible fruit (not eaten in this area) Hymenocardia acida Tuldaŋʒiiyiliappellation for " lamashegu"DapaaA bunch of firewood.dapagaTo write on a cardboarddapalason or daughterdapuatie beam in a buildingdapullicrossbardapuriyeastdar'gaHe climbed up the ladderdaraDara nyƐla diema shƐli diɛmdi niriba ayi sunsuunidaribobridgedaridaritetanusdarifuappellation for the name " Abdul rahman "darigaladderdarigalanaa fraudulent persondariguladderdarigu dubusheerungsdarimihiRheumatismdarizavaluedariza ʒiisheefirst classdasaa nyinyaɣuthistles of the Centaurea group, star-thistle Centaurea praecox Oliv. and Hiern. et. ? + ‘claws’dasaɣimfood prepared for saledasahiraa collector of market feesdasampoɣudawadawa poddasaŋathistles of the Centaurea group, star-thistle Centaurea praecox Oliv. and Hiern. et. ? + ‘claws’dasibaGood morningdasiŋapito potdasolia child born on a market waydataliŋan errand, money given to someone going to market to buy something for youdateeDɔɣu din yi buɣim daaŋa ni nadatɔɣirapalm wine tapperDatulliGindawarapieces of wood from a logdaworitaniri ŋun wariti daridawuleDi nyɛla binkumdili ka nyɛ kurigu ka di kumsi nyaɣisi Sapashini waa ni.dawuniJɛbihi ŋun nyɛ kpɛma yulidayaɣliForge stickdayilitaverndayubilakitten or pubdayuɣuIs a kind of bush animaldayulɔɣubuckdayunyaŋdoedayuribandicootsDayuuniIt's when pregnancy exceed one yeardazohiguthe day before an event takes placeDazu'tikpurilishrub Gardenia sp.dazulitia yulidazuliTrees or shrubs of the Gardenia genusdazuli tikpurilia type of a treeDazuŋAll other days is called dazung,except market day.daʒemamthatching grass Andropogon pseudapricus Stapfdaʒɛɣupitodaʒu naansaɣashrub with small, edible apple-like fruit and sweet- smelling yellow or white blossoms. Gardenia erubescens Stapf & Hutch.daʒu nimboɣuGardenia ternifolia Schum. & Thonn.debilaa baby warthogdeborisaaAspilia africana (Pers) C.D. AdamsdeewarthogdeeIs a type of animal usually found in the bushdeembafather-in-lawdeempaɣaMother-in-lawdeendiɛmdaIt's a name given to an entertainerdeendiɛmdaa dancerdeendiɛmdaan entertainerDeeshiniDi nyɛla yuli din mali booni ninsaladehiwarthogsdeingɔɣuorchestradelɔɣumale warthogdemokratiiyaDemocracydenyaŋfemale warthogdɛhidee zaɣbɔbigudi puuniinsidedi-ka-guuiLeftovers fooddibigaWe chew sticks to clean our mouths and teethdibigachewing stickdibu tarigaintakedieebush pigdiesimaCommelina africana (L.) Also fulumfulaadiɛmaplayingdiɛma gɔɣuA place where people playsdiɛmalanaplayer, one who playsdiɛmbaFather-in-lawdiɛŋ dɔlibuthe act of playing court, that is demostrating such politeness, respect as is traditionally given at a courtdifela pillowdifeliPillowdifemɛmaleather pillowsdifesurigupillow casedifɛliPillowdifie' surigupillow casedifiɛliPillowdifiɛsuriguwashable and removable covering for a pillowdifuchaffdiɣimirrowdiɣi ŋmaŋa broken mirrordiɣilito raise part of land and make it harddiɣilithe dwarf scared himdihilirightful sharedihirintolitypewriterdiina paatidinner partydiisidistrict chief executivedikalaA native Dagbon dance performed at funeral homesdikilijinia broken wallDikpun' sabinliblackboard or chalkboarddikpuniWalldikpunivertical structure, usually solid, that defines and sometimes protects an areadikpunsabinliblackboarddiligubird speciesdilindihinumbnessDilindihiDi nyɛla bin shɛli din n be ka doro amaa ka bi yuura di yi niŋ niradimto bitedimafoeDimaŊun doli so dimlidimkabisheebachelor beedimliit means hatreddimmasheelivelihooddimnimaNinvuɣ'shɛba ban je ni bɛ taba chaŋ toonidimyiliappellation for " laŋa"din be di kovariantdin bi diri buɣimfireproofdin bi gbuligiequilibriumdin bi saɣi tabaimbalancedin bɔri yom niŋbuquality of situation requiring immediate actiondin kanisomething that is absentdin nyɛ binimodalitydin nyɛ bini tatabɔwhen two or more things look alikedin nyɛ niraprofiledin pun niŋrepetitiondin simdirequirementdin taɣiconcept in linguistics, more than one way of saying the same thingdin wuhiraindicatordin zooidominancedinchihirasomething that is not acceptabledindalithen, that daydindaluŋcrane flydindiɛma sheeplay grounddingalingamlanaa person who acts wronglydingambuyiliappellation for saveluguDiniBinshɛɣu yaɣishɛlidinkabishiaDi nyɛla binneenbila ka be ka shia ka dimdadinkpanyuliAgeratum conyzoides L.dinkulibenipermanencedintiligaa roadside market where foodstuffs are solddiŋɔɣuyiliappellation for LingbungDipanticheDi nyɛla yu ŋahilidiri n-toliusurperdiri nyɔriprofit makingDirigumarabouDiriguspoondirinyinaforkdiriyɔŋtree[sp]distrik looyadistrict attorneydo'kuraOld Mendo'kuruguan old mandobaligaA slim mandobieerestless movements in sleepdobielanaone who tosses about in his sleepdobinodate (fruit)dodoonikpeebed-fellowdoɣinitoplacentadoɣintoa relative on the mother’s side of the familydoɣirarelativedoɣiri paɣaa wife married to her own familydoɣiri yumaagedoɣirikpɛmafamily headdoɣirikpihiŋ yulideath preventive namesdoɣirikpihuŋthe first surviving child after several have died.doɣiritiŋaPlace of birth, motherlanddoɣluŋinbred characteristicdoɣodawadawa pods on the treedoɣsigunagging.doɣsiraa midwifedoɣuconvulsion.dokuɣuLogdokuliʒemthe flower (corolla) of the dawadawa (locust) tree.DokuliʒiɛmDi nyɛla tia din yuli booni doo ni wondi shɛlidokulʒiemthe flower of the dawadawa treedokuriguAn elderly mandokuruguold mandolodolo chuɣueasterdolodolo tasibaharosarydolooDoo ŋun paɣa nyaŋɔdomaleɣuFungus growing on the dawadawa treedondiraa lazy person,dooAfrican locust bean treedoodawadawa tree locust tree Parkia biglobosa (Jacq.) R Br. ex Don The seeds are fermented and made into strong- smelling cakes sold to flavour food. The yellow powder inside the pods is eaten as a snack and boiled up into a sweet drink. The roots and empty seed pods are boiled into a liquid used to seal floors and walls. A weak solution of this is used for stomach medicine. The bark is burnt and mixed with earthworm casts and used to smooth away scars. the bark is also soaked and the water is rubbed on the skin for ‘boneDooparkia biglobosadoo malɛɣuMalɛɣu yi ti puhi doo zuɣu bɛ booni li mi doo malɛɣudoo ŋun jɛ paɣa yɛllimisogynistdoogalinative authority policedoopasalimaDi nyɛla binneenbiladoosheelying place, sleeping placedooyiliPaɣa yi kuli doo yili shɛlidooyililanaa married womandopuaBɛ mali limi paani dantaligu zuɣu ka bɛ lorili ka naai n yi yɔɣidoridaawadawa fruitsdoroSickness, diseasedoshiesleeping placedovihitwigs of the locust (dawadawa) treedozimyellow flour from the dawadawa (locust) pod singular form serves as an adjective, preceding thedozohiguevedɔgbulitaɣirigua chockdɔɣiluŋan inbred characteristicdɔɣimNinvuɣ'shɛba ban laɣim ʒi' yinsidɔɣisaone who nagsdɔɣite shɛhira gbɔŋDoctoratedɔɣitia doctordɔɣrikpɛmaNinɣʋ'so ŋʋn nye kpɛma dɔɣim puuni bee mabiligu puunidɔɣtedoctor (of modern medicine)dɔɣuDɔri shɛli din gbaari bihi ka bɛ ni daritadɔɣu chihamarks at jointsdɔnyaŋa weak, cowardly mandrobadriverdu’ gbɛrilibedroomdu' kpullicircular roomdu' mɔɣumɔɣufour conner roomdubuheight or ascentdubuheight ; ascentdudonigubedroom, sleeping roomdudoonigubedroomduduɣsibin dirigu buɣubu sheeduduhiguA room or area for preparing foodduduhigu nyɔhi yibu sheechimneyduduhugukitchenduduhugukitchendufeliPillowdufesurigupillow casedufɛi'suriguBɛ ni mali dufɛili suri binshɛli nidufɛiliTi ni dooni ka mali ti zuɣu liɣiri binshɛli zuɣudufiɛlia soft cushion used to support the head in beddufiɛmeeŋapouffedufuchaffdugbɛrilibedroomdugulawarder, room guardduɣ'mebuIt involves using clay to mold a potduɣibuCookingduɣiduɣimistduɣiduɣithe air that is full of dusty.duɣiduɣuit means dustduɣimɛraPotterduɣmeraIs a person who chooses such as his/her workduɣuDi nyɛla bin shɛli bɛ ni mali duɣuri bindiriguduɣuBinshɛli bɛ ni mali n-tamdi duɣiraduɣuliŋaBinshɛɣu bɛ ni mali pindi duɣuduɣumeraPotterduhili/ vanduhiPileduhimaŋtaliself exaltationdukpinsabinliblackboarddukulijiniunroofed roomdukuljinia unroofed room.dukunua ball of food made from dried maize, pounded, boiled and wrapped in leavesdulaamihiepithet for a catdulishore or bank of a lake or riverdulimIs a liquid by-product of metabolismdulimbuUrinatingdulimlaabedpandulimsurgubladderdulimsurigubladderdulinlaala' Shɛli puuni bɛ ni duuni dulim niŋdadulinlaachamberpot, pottydulinsurigubladderduliŋkuapainful urination, bilharziaduliŋkuaa wild bulb used in medicinedumbiaknee capdumbiaknee capdumbilgaa sump for collecting urine in a sleeping room.dunbiaknee-capdundoliluɣus heli ti ni doli Kperi duu nidundoŋcourtyard, enclosure of a compound.dundɔboɣaliDi nyɛla boɣ'shɛli din dɔ duu dundolinidundɔŋCompounddunduɣublack cobradundumborer beetle, woodwormdundunkolofried yamdundunkolofried yamdunikneeduniaZuɣusaa ni tiŋadunianimapeople of the worlddunianimathe people of the worldduniyaworldduniya tɔbuA war involving many major nations of the worlddunkpanyooHyptis spicigera Lamdunobiait means doorstepdunogulaa gatekeeperdunogulagatekeeperdunokoradoorstep.dunokpaloŋpeg for closing a mat doordunokpartaone who closes the doorwaydunoliDoordunolidoordunolidoorway, entrance.dunɔkparigupeg for closing the door matduntamShoesduŋenmityduŋenemityduŋdimliduŋaDagbani wordduŋkalibuRiotingduŋkuruguyiliappellation for sagnariguduŋsheyiliappellation for gusheguduŋtaaborebellionduŋtaaraA rebelduo ngemanHyptis suaveolens Poit.duraa trestle, scaffolddurosuUnderpantsdurɔbaa driverduuroomduu-daaŋafireplaceduugaBin neimbli so ŋun ti kpaɣa ʒiɣuduulanaA wifeduumaŋun nam binsheɣu kam duniyaduumamasterduun'kpiŋduuŋa ŋun kpiduunbiligaIs a local bath place usually found in rooms, and is in a form of a holeduunbiligaa sump for collecting urine in a sleeping roomDuunbiligaIs a bath house for some people and also some pregnant women are delivered there. Is usually found in some roomDuunlaaChamber potduunsitimmosquito coil, any substance used to kill mosquitoesduuŋamosquitoduuŋamosquitoduuŋamosquitoduuŋmama weed burnt to drive away mosquitoesduʒiinigusitting roomduʒiinigusitting roomekaan acreɛligumAlimugɛmbasiembassyɛmɛraldemerald, a green jewelfa-dirainheritedfaaTaƔilimfaadadolodolo nim kpɛmafaakorelieffaakoalleviationfaakoRelieffaalifilefaamuruhead of blacksmithsfaaravicarfaaranima bɔbirivestmentsfaatihaThe first chapter of the Holy QuranFaatihaAlqur'an piligibufadamafadamafadiraheirsfaɣafaɣasheeweak point, weak placefaɣirifaɣiri dibu zuɣu yi zaŋdi la ban mali taali bahira?fahibuN mum a noli ka bi yeri yɛltɔɣafahimIntelligencefahirililevel, flatfahiruninvuɣ so ŋun yuri ka o yɛri o ni mali binshɛŋafakariSaha shɛli niri ni ti lahi ka liɣirifakaripovertyfakitirinimaindustrial estatefal'kpimaproperty shared after a person is deadfal'niɛmafali din tari ka dilana na bi kpifaliInherited propertyfalidiraheir (someone who inherits)faliirabinshɛli din niŋbu zaya talahifaliŋkobeginningfalitaritaninvuɣ so ŋun tariti falifaluvaɣilitrifle, jokefandiriyiliappellation for " Galiwee"fandɔɣudɔ'shɛli bɛn mali fiibiri mɔrifanfantuadi nyɛla binshɛli bɛn ŋmɛra ka di wuhiri tɔbufarapovertyfaralanaa poor personfaranima ni be yili shɛlimonasteryfaransi yɛtɔɣafrenchfarifaridooa frafra manfarifaripaɣaa frafra womanfariguLiɣiri din yiri niriba sani n-chani gomnanti sani ka o mali lɛbigiri tiŋgbanifarigudi nyɛla lamboo shɛli bɛ ni dɛɛri ninsanim sanifarigudeebufarigu ni deeri shɛmfarigudeeraa tax collectorfarilɛɣua bog, quagmirefarinkasadi nyɛla kɔɣi piɛlla ka niriba diri lifarintɔŋloory toonifarinwutafarinwutafariŋgafrench personfasaraExplanationfataritaexecutor, divider of inheritancefawoɣililanaa negligent personfawolifawolifazirimusulim nim jinŋ shɛli bɛn puhiri biɛkaalifeeŋabɛ ŋmɛri limi nobihi ni ka niriba n-wari wahifeeradi nyɛla tuma duu zuɣufeɣuNoo feɣufɛbigaDi nyɛla kpaa zaɣ' bila bini zaŋdi shɛli n saŋsari biafieengbanana bellfieɣfieɣucold, catarrhfiɛbgacanefiɛbigaDi nyɛla bin'shɛli bɛ ni mali n fiɛbirafiɛbigaWhipfiɛbigaCanefiɛɣuFieɣu bɛla bin nɛmbila shɛba ban mali kpunkpama kamani noo,noobillafiɛɣu fiɛɣucatarrhfiɛɣufiɛɣuCold in the head, catarrhFiɛɣufiɛɣuCatarrhfifalisaha shɛli bindira ni ti feeififanififanifihiganinsali biɛhigufiibaNiŋgbuŋ biisimfiigfiigfiili baroWheelbarrowFiilibaroA small, one-wheeled (or rarely, two-wheeled) cart with handles at one end for transporting small loadsfilasikosenna Senna alata (Linn.) Roxb. < HfilimbucutbackfiliŋKa a booi binshɛlifinaniTuuli ŋmaabu murini puunifindimNinsali yi za o zaɣimfinsheeLaɣa shɛli tum tunda ni deei ka di nyɛla o tuma maa zuɣufinyiabiɛhigu din nyɛ nahigufir'ginliaerial yam Dioscorea bulbifera L. Cultivated by planting at the foot of trees, but also found in the wild. Wild forms tend to be toxic. Also kuru fìr`gínlì. Proverb: Fírgìmá nayiγa be m-be n- guli ku lɔ bɔbma. The thief turns the string around and cannot tie them up (because they are round). Said to someone who tries to defeat someone cleverer than him.firankifirankifirigbɛhaNakohi nim ni ʒiri nim'shɛli kuna di yi niŋ ka bɛ mali bin'kɔbigu naaifiriginlifirginli bɛmi ka yulifirigitafirigitafiriijirefrigeratorfirijianashaara lɔɣufirilalanternfiriladuhirigubinshɛli dini zaŋdi duhiri firila buɣumfirilakpihindigubinshɛli din kpihiri firilafirilatamdigua lamp standfirimframefirimanyaɣimabinshɛli din ka vinyɛla bee biɛrfitaa person who fits or assembles something (fitter)fitiinaBinshɛli din mali bɔbili bee doro din mali yaafitiinalananinvuɣ so ŋun mali bɔbilifitinacrueltyfitinalanaa cruel personflawaasi kɔhafloristflawasiflowersfoliŋgaa narrow pathfolobinshɛli din bi galisiFombilimDi gbunni nyɛla yoodaraFombilimlanaNinvuɣu so ŋun mali fombilimfomekaveneerfoomanininvuɣ so ŋun be tuma toonifotophotofotokopiphotocopyfotokopiaphotocopierfotoyaaraphotographerfowolidi yi niŋ ka a mali n-baɣaka biɛhigufɔɣiriO diri fɔɣiri pamfɔhito keep quitfɔhimIntelligencefɔhimbaŋsimfɔhiriniri yi yɛri o ni mali binshɛŋa lahi yaɣifɔnbilimdi yi niŋ ka niri wuhiri o nin'niasimfɔnniratown folkfɔntinsinimapeople from town and villagesfɔntiŋatiŋa shɛli din nyɛ fɔnfɔŋtown, cityfɔŋnicityfɔwɔɣilifɔwɔɣilifubigidi yi niŋ ka a gari so zuɣufufua type of bagfufuɣuralaporteafuɣifuɣifoamfuɣisimniri niŋgban gbaŋ shɛli din pa zuɣusaa maa yi paaifuɣuMohi binŋmaafuɣufuɣiFoamfuɣuluŋbubblesfuɣurilinyuli balli shɛli nyɛ lifuɣusibuPeeling of the skinfukaɣilimɔri balli shɛli nyɛ lifukumsiLaw, responsibility, authorityfukumsi zaliguregulationfukumsilanaNinvuɣ'so ŋun su binshɛli biɛhigu yɛltɔɣafulaakiBinshɛɣu shɛli ni di ni niŋdi ko'tulim bee bindirigu niŋda ka di ku maai yɔmfuleTaba fule m balafullidi nyɛla bindirigu ka bɛ tooi diri li ni bihimfulumfulaaCommelina africana (L.) name means ‘male Commelina’fulumfunyaŋname means ‘female Commelina’fuluŋfuguCommelina sp.fuluŋfuɣuplant used for food in case of extreme faminefumfulumniri yi bori yomyom o yɛltɔɣa nifundidi yi niŋ ka a chaŋ ka bi paai sofunfanifunfanifurigimabindirigu din ŋmani nyuli ka wandi di zuɣusaafurilaA lanternfurintuaa funnelFuukaɣiliDi nyɛla mɔɣufuukaɣlibristly foxtail grass Setaria pumila (Poir.) Roem. & Schult. also Echinocloa crus pavoni Schult.gaadiospyros mespiliformis, jackberrygaaSpecies of treesgaaa type of hoeGaaDi nyɛla tia bal'shɛli ka di nahingbana sabigigaafarapardongaalifruit of the ebony, gaa (Diospyros mespiliformis)gaambandayuli zaŋ ti Dagbamba goligaaricassava with the starch squeezed out(gari)gab'lifruit of the gàblìgá treegabanyuliOnion typegabgaDi nyƐla miyagabibumanipulationgabigaRopegabilea kind of foodgabileeIs a local dish (food) prepare from beans powdergabiligaGabiliga n na bie n noli niGabiliguDi nyɛla tiagabinyulioniongabira namdaNamda shɛli di ni zaŋ loori kɔba maaligablaa fruit of a tree called "gabliga"gabligaDi nyɛla tia din wola nyɛ zaɣ' kpula ka mali gɔhi di wula nigabligasmall thorn tree with edible fruit used to make the stocks of gunsgaboalbalsa varigabranamda shɛli bi ni mali loori gbali m-maandagadamadispute, misunderstandinggaɣigaɣilanaa troublesome persongaɣiliBottlegahaŋgolugutree with very soft wood tree Hannoa undulata (Guiil. & Perr.) Planch. or Quassia undulata ? The ease with which the branches break has made thistree proverbial for suicides. The roots are used as an aphrodisiac. Cussonia arborea Hochst. [formerly barteri]gahiŋgoligua treegal'ʒiɛmYokegalaoffencegalathat which is considered not rightGalaOffencegalakanjea battle- axeGalgbaniDi nyɛla Yaan Naa paɣaba nama puuni yinigaliThreadgalithread, yarnGali gbaŋ/gumiikamartingalegali piɛlliwhitegali sabinlia black threadgali ʒeeredgalibɔŋA rope attached to a bridle used to control a horsegalibuto survivegaligesnafflegalimaObstinategalimiblamegalimi-tɔnwurimrebuttalgalinʒegutree or epiphyte on other species gutta-percha tree Ficus platyphylla Del. also gàlìnZènyâŋ. A liquid is tapped from the root and rubbed on a swollen body. The bark is an ingredient in various secret love-philtres.galinʒelaatree(s) of the Ficus group Ficus iteophylla Miq. or Ficus glumosa Del. var. glaberrima name means ‘male Ficus’GalinʒɛɣuDi nyɛla tiagalinʒiɛɣubig treegalinʒiɛlaaa treegaliʒenyaŋfig-tree see gàlìnZègú name means ‘female Ficus’. The water from boiled leaves is given to a child that is not walking properly.galliNoo galliGalliAn egggalsimmagnitudegalwɔɣuegg shellsgambeeBad gategambeea gate through which a deceased man's wives pass if they have been faithfulgambeegooniDi nyɛla gooni shɛli yili yidana ni yi kpi ka bɛ daa goon shɛli luhi lagamboshuttlegambulibetgamian appellation for the name SumanigamilidregsgamliBɛ wuɣirilimi ka mali li yori duugamoBinshɛɣu zaɣ'biɛɣu yi niŋ ka di pa so yurilimgampil'nyaŋfig-tree Ficus polita Vahlgampilaatree Ficus thonningii Blumegampiligaa ficus treegampililaaa treegampir'gatree(s) of the Ficus group including gampillaa and gampilnyaŋ Proverb: gampiri suŋ ŋi laɣim zii ni ba. A good fig tree will gather people to sit under it.gampirigais a tree [Sp], a ficus treegampirigabanyan treegamumishapgamukataricoincidencegandammɔliNinvuɣ'so ŋun tuhi di nasaragandɔɣuNinvuɣ'so ŋun gahimganigiBɛ yi gani bia taanchili ka ti yɛn yihi li.ganyinaYɛlli. Nira yi kpe bee n-nya yɛlligaŋonegaŋasinglegaŋbuNintiɣili yi ka a zuliya taba sanigaŋduMighty, Supremegaŋguligua treegarawooden structure mount out a house for relaxinggarawadi nyɛla machɛlinima ni zaŋ gbungbaranlinsi mali shɛli ka di zilima ka paɣaba mali chani kuliga nti toori komgaribaappellation for the name AbukariGaricheGardengarilia creepergarilicreepergarinyiniAcacia macrostachya Reichenb. ex Benth. also nyeragariŋgaBinvurigu ŋun nyɛ wahu zuliya ka o mali lɔɣugarisabinliDi nyɛla tilaagarizamaappellation for the name Bawagaroit means bedgarobed,it is something that we sleep ongaroyaɣilibed-sidegarsa'blishrub or liana Combretum dolichopetalum Engl. & Dielsgarʒegushrub or liana C. paniculatum Vent. ssp. paniculatumgawaanimusic conductorgbaai nagbanyiniunanimousgbaalino meansgbabotongsgbaɣaKɔl'shɛli ni bɛ ni mali tuya niŋdagbaɣanuDi nyɛla sitiri shɛli bɛ ni yɛri chani tobu ka saba tabiligbaɣinobulletproofgbaɣubasketgbaɣusticks tied together to easily carry animalsgbakalarge calabash.gbakalarge calabashgbaliPart of the human body used in walkinggbali ni bɔɣuParkinson's disease or strokegbalipaɣahaunch, thigh of butchered animal (of a bird or fowl)gbalipiniNinsala sheeni zaŋ kana o dini nigballiA grave for burial of the deceasedgballia fence weaved by hard grassGballiGrave is where dead people are buriedgbalpinithe flesh of the thigh.gbambieɣua wire fixed across a stream to catch fish.gbambilaA plastic containergbamdunaDi nyɛla mɔɣugbampielliEuropean persongbampielliEuropean person, ‘white skin’gbanaBinkɔbiri gbanagbandaazone, areagbania kind of eczemagbania type of eczemagbanjaŋaa yellow and black striped frog.gbanjoŋan auctiongbanjoŋan auctiongbanjoŋan auctiongbanjɔŋ dabubiddinggbanjuaa tuft of hair left on the front of the head.gbanjuaa tuft of hair left on the front of the head.gbanjuaa tuft of hair left on the front of the hairgbansabinliAfrican person, ‘black skin’gbansablaBɛ nyɛla ninsal shɛba ban gbaŋ sabijigbansabla tinsiAfrican countriesgbansaŋDi be mi ka pololigbansarian abandoned farmgbansoɣuan abandoned farmgbanyaŋa type of froggbanyonaDi ŋmanila pololigbanzabaa leather worker, shoemakergbanzabaA cobblergbanzabgooacacia tree whose pods are used for tanning. Acacia nilotica (Linn.) Willd. also bagaluagbanzabgooa kind of acacia, of which the pods are used for tanninggbanzabguthe art of leather workinggbanzaliŋgatree used for pestles and roof frames Burkea africana Hook.gbanzaliŋgatree used for pestles and roof frames Burkea africana Hookgbanzaliŋgaa tree used for centre posts in buildingsgbanzaluŋthe first wife of the Ya NaaGbanzaluŋName of the first wife of Yaan-Naagbanzigɔɣugrass(sp)gbaŋThe skin is the body's largest organ. It covers the entire bodygbaŋ ŋmarasecretarygbaŋaa crest of hair left on the head after shavinggbaŋguMɔri ni zooi ka zibigi luɣ' shɛligbaŋkoɣumeaslesgbaŋkɔɣuMeaslesgbaŋkurgudried leaves of guinea corngbaŋlanaheir to an office (chieftaincy or headship of a house)gbaŋlanaheir to an officegbaŋlantaliregencygbaŋmarasecretarygbaŋpalicut or crack between or under the toesgbargibuwearinessgbargunivuɣ’so ŋun kutoo chaŋ o naba zuɣugbarigbunibowl for measuring grains, buying ones foodgbariguCripplegbarizamhawk(sp)gbarzamA large hawkgbayaatac chechetricyclegbebaTall aromatic herb Hyptis pectinata (Linn.) Poit. (Labiatae)gbeliguto askancegbengbɛdooa Hausa mangbengbɛɣua Hausagbengbɛpaɣaa hausa womangbɛbliasmall water buckgbɛdibigamale water buckgbɛdibigawaterbuck, malegbɛɣuforeheadgbɛɣuforeheadgbɛhigbee zaɣbɔbigugbɛmMane on the back of an animalGbɛmTo nip off leavesGbɛngbanŋDi nyɛla mɔɣugbɛnyaŋfemale water buckgbɛriwater bucksgbɛriwaterbucksgbiɛɣuwater buckgbiɛɣuA foreheadgbihirimisleepinggbiliŋgbiyam [cultivar]gbiliŋgbiyam cultivargbillilumpygbimWuntaŋ ni dii ka yaa dahinshɛligbimLuɣ' shɛli din mahagbimquiteness, serenitygbimcrowdedgbimsirato plot privatelygbinafarinakoGrasshoppergbinfiniNakednessgbinfuninakedgbingbambaMembranegbinlirigameans of profitgbinniunderneathgbinnyaɣucommon name for many species in the bird familygbinviiliReveal a secretgbinyabilaDucklinggbinyaɣilanalazy persongbinyaɣuA duckgbinyɛlɔɣumale duckgbiŋa clump, bunch of grassesgbiŋgbaranliŋaplate, sheet of metalgbiŋgbiŋshort-feathered hengbirigashrubs of the Combretum group Combretum molle R. Br. and C. nigricans Lepr. The chewstick is used to keep the teeth firm. The fibre is boiled to treat internal sores.gbiriŋedgegbiriŋkabaundercut, hollowed-out banksgbitidarkness, darkgboto be slightly illgbɔŋBunkub gbɔŋgbuɣim-bilagbuɣinli ŋun na pɔragbuɣimalionsgbuɣimbilacubgbuɣimpolliyoung liongbuɣin’ nyaŋA female liongbuɣin'laagbuɣinli ŋun nyɛ doogbuɣindaaliongbuɣindibigaMale liongbuɣinliAn animalgbuɣinliliongbuɣinliTigergbuɣinnyaŋlionessgbulimto catch dirtgbuluɣuedible froggbummBinshɛɣu din be ka yɛn mahi mi maagbun-yabiladucklinggbun-yafiifiiwhistling duckgbun-yafiifiibiladucklinggbun-yafiifiilɔɣudrakegbun-yafiifiinyaŋduck hengbun-yaɣuduckgbun-yalɔɣumale duckgbun-yanyaŋfemale duckgbunaNinsalinima ni mali bɛ yaɣ'shɛli ʒiinagbungbaŋgrass for weaving tatchGbungbum-duuWaterworksgbungbuŋo nyɛla noo so ŋun kobiri nyɛ zaɣ ŋmahigbungburigimathe rough nature after water log drainagegbunnithe denotation connected with a wordgbunyaɣuduckgbunyaɣʋGbunyaɣʋ, ka o mali kobri ka ŋmani noo ka duɣri kom pamGbunzimmeans, wealthgbuŋgbaŋtall grass used for making mats. Grows where land has not been cultivated.GburoFull stopgburuŋedgegibiriguwaɣ' so bɛ ni ŋubiraGilbu sheeCircuitgiligaxylophonegingaglithe tender leaves of giŋgagigoo which is boiled and served as food in time of famine. (E.D.) gingagrigingagoosee gìngàtiǎgingaɣfeeŋachichen poxgingaɣifiiŋachickenpoxgingaɣiriBindirigu bali shɛli n-nyɛ li kadi nyɛ varigingalanyɔɣusnailGingalanyɔɣuSnailgingalayɔɣuBinneembila so shɛba ni diragingatiasnuffbox tree shrub with edible fruits which are also used for making snuffboxes Strychos spinosa Lamgirafubilagiraffelinggirafulɔɣumale giraffegirafunimagiraffesgirafunyaŋfemale giraffegiransawulomosquito netGmaansuligaIs a type of hat that the baamaaya dancers wear when dancing.go'suŋN-gbihi gɔm viɛnyɛlagobgaa left-handed persongoblizebu, the humped species of cattlegogaligalanaŊun n gali gom ka bi gbuhigol'chaɣuhalf moongolfugolfgolfu bolligolf ballgolfu gɔɣugolf clubgolfu ŋmɛbugolfergolfu ŋmɛragolf playergolfu paakigolf parkgoliChirilligolia representation of the moongoli wulanathe evening stargolichaɣuhalf moongolikablimoonbreakgolimunifull moongolinchemascrambling thorny shrub Mimosa pigra Linngolinmameandersgoliŋgahandlegolkabliwhen moon appears on 29th daygolmunifull moongolpaliwhen moon appears on 30th daygolsiguto walk with pride.gom galibugom galibugom-timvaliumgomachɛmaa treegomancheena treegomboa shuttlegomdanti saraDoleGomlian elder of the Ya Naa.gomnantigovernmentgomnanti tumtumdacivil servantgompargugrass covering an outside wall.gomparigugrass covering an outside wallgomparligrass covering an outside wall.gondiliDi nyɛla tia wɔla din diragondlipawpawgoniexpertGonyanDi nyɛla nyuli bal'shɛligoŋmaaa napgoohookgooa thorngooli dɔɣugoal postgoonian outside wallgoonjɛviolingoonparigaa wall plate (a small metal ornament put on wall)goonparigawall-platesgoonparigusmall metals ornament put on a wallgootaDi nyela kobiɛɣu ni zori shelipoloGoozabiliThat which stops a fight or conflictgoozabiliyiliappellation for " Tamaligu"gopielgaacacia with white bark.gopielgaa thorn tree with white barkgopiɛligaMoonlightgopohagaacacia with highly scented roots, effective to cure neuralgia. Thorny with a sap used for gluegorimn chaŋ luɣ shɛligorimnimathe people met on a journey.gosimasnoringgotabakhaki joyweedgoyuunisilanaa drowsy person, someone half asleepgoyuunsigom ni gbai sogozieacacia with red bark Acacia dudgeoni Craib Also wàrfáágɔbidolacrossbreed of zebu and shorthorn cattlegɔbigaleft handed persongɔbigalananinvuɣ so ŋun mali o nuuzaa tumdi nuudirigu tumagɔbiliBinshɛɣu din sa naɣilaa nyaanŋa zuɣugɔgaligaVigilgɔgbihiraninvuɣ so ŋun gbihiri gɔmgɔɣalishirtgɔɣiliGarmentgɔɣilishirtgɔɣiluŋbɛ mali limi booni ninvuɣ so ŋun gɔɣigɔɣuniriba ni vora bee zabiri luɣ'shɛligɔmSleepgɔm-timtranquillizergɔnaatean expertgɔndiliPawpawGɔndiliGɔndili nyɛla Tia din n wondagɔngilitourgɔnjefiddlegɔnkaaiexcursiongɔnkaai-duniyatourismGɔŋbudiversiongɔpɔhigahighly scented roots, effective to cure neuralgia.gɔrais a boiled leaves of beansgɔrgua cattle kraalgɔrichaŋ giligɔrigao da gɔrigagɔriguBin shɛli din chɛri shinfaafagɔrimgaŋdaninvuɣ shɛba ban gɔri ka laɣim tabagɔtiatia balli shɛli nyɛ ligɔvatia balli shɛli nyɛ ligɔʒeetree[Sp.] a thorn tree with a red barkguɣuda'shɛli bɛn mali gɔri mɔɣuguhiguguhiguguhijeWaitlessgukohaa kolanutgukohigunia place where cola nut is predominantly soldgulaninvuɣ so ŋun lihiri a zuɣu bee a binshɛli zuɣugulikolagulikola nutgulibaIt refers to big cooking potgulilubinneebili nyɛ o ka o be kom nigulinyaaŋabackyard, back of houseguliŋguatia balli shɛli nyɛ liguliŋguɣuM bori la guliŋguɣuguliŋguŋtia nyɛ ligulisigucloudy diffused matter such as mist, steam or fumes (vapour)gulisiguGulisiguguliyiiliant-hillguliyilichɛrilli biɛhigu sheegullininvuɣ so ŋun wumsiri nohigulugulugululuBiniabela ka ŋmani zahim ka be kom nigulunguŋwahugulunguŋwahu nyɛla gulunguŋwɔlli din tɛɛgi n doni tiŋaguluŋguaantguluŋguŋshrub sp. Nauclea latifolia Smith The fruit is edible. The bitter leaves are boiled for medicine. The roots are cut up and used as medicine for toothache and a sore throat. If bees go to this plant it makes their honey bitter.guluŋguŋa shrub.gumachuɣuBinniɛŋ ŋun pɔrisiri binyɛra komgumachuɣua chameleon.gumachuɣuchameleongumachuɣuzulia large grass used in weaving " gbala" matsgumachuɣzulitall grass used in weaving gbala mats to cover doorways The name means ‘chameleon’s tail’ referring to the shape of the flower.gumanchuɣucameleongumb'lakapok seedlingsgumbiliyayiliappellation for TamalegumboɣriAn erect herb or small shrub. Grows both in the house and in the bush. The seeds are brought from the bush and planted around the house. It flowers in the dry season and has many seeds. Used for a medicine to aid in childbirth.gumbɔrigubɛn mali shɛli niŋdi kantɔŋgumdiBin piɛli din bali ka kɔbiri ka pukpariba kɔra bee guŋ tia wɔla.gumiikamartingale, a strap of harness used to keep a horse from rearing upgummiraninvuɣ so ŋun miri gumdiGummirigubinshɛli bɛn mali miri gumdigummuada'shɛli bɛn mali gbubiri gumdi ka miri agumpanyaaŋagumpanyaaŋagumtarigugumtarigugunaazuaHoslundia opposita Vahlgundosolloyam bean Sphenostylis stenocarpa (Hochst. ex A Rich.) HarmsgundɔɣuDi nyɛla tin'shɛli yuli ka be Naya.gungombihigungombihiGungonaTani is drumming.gunibuN-guni doo yoli bee paɣa tooniguntarigureceptacle for ginned cotton, calabash in which cotton is put while being spunguntɔbuguntɔbugunuchief barbergunyɔɣumɔɣu sunsuunguŋ'tiatia shɛli din yuli booni guŋaguŋadi nyɛla tia din waɣaguŋgombilaguŋgoŋ din nyɛ zaɣabilaguŋgoniSwish seat, in a sleeping placeguŋgɔŋSwish seat, in a sleeping placeguŋgɔŋ doliDini ka bɛ mali ŋmɛri ŋuŋgɔŋguŋgɔŋkuɣrathe seat of the guŋgoŋ drum, how the skin is rolled tightly around the gbandaa, the way the skin is seated on the mouth of theguŋgumboyam cultivarguŋgumlikapok podguŋgunidi nyɛla binʒia ka bɛ niŋdi li niŋdi duri niguŋgunlɛrigukikaa saha pɔhim shɛli din ʒɛraguŋgunsallinyuli balli shɛli nyɛ liguŋguŋkpilliyam cultivarguŋkaaguŋkaaGuŋkpaniguŋkpaniguŋpanyaaŋaguŋpanyaaŋagupielliwhite cola nutguraaʒegruel- lumpsguriguhunchbackgurigulanaDoro din yiri ninsala yaanga zuɣugurigurilobineebila balli shɛli nyɛ ogurilipackagingguriloa plait of grass used for fastening in local buildinggurima talisman worn at the waistgurimA talisman worn at the waistgurimBukaata bini n-nyɛli ka di nyɛ mia laasabu ka bɛ mali li kɔri shee nigurimbuwrinklegurindooa local name in dagbaniguruguDi be mi ka naɣ'gobili ni mali pini di yaanŋa zuɣu shɛm la n be ninsali yaanŋa zuɣugurugualoory shɛli din poragurugulanaŋun mali gurugu ka bɛ booni gurugulanaguruloBɛ malila mɔri vindi li ka mali li m-pahiri pindi duugurumaan ambling pace (of a horse)Gurundoodoo so ŋun yina Upper Regiongurunlifarafara/Farefare languageguruŋthe land inhabited by the Grunsi peopleguruŋpaɣaa gurunsi womangusalliguli shɛli din garisagusorgua grater for kola nutsgusorigua greater for cola nutgutuɣirigutuɣirigutulinsiingratitudegutulua person who gives no return for a presentgutuluan ungrateful persongutulunsiingratitudeguukati mallimi n vari kom n yirina waana niguukaA well-bucketguyiiliChɛra biɛhigu sheeguzuɣuguli shɛli din baraguzuliprovisions for a journeyguzuliprovisions for a journeyguʒeered cola nutgwavaguava tree and fruit Psidium guajava Linn. < E.haayaniŋdaa tenanthachiwhat is due an individualhakuhaku (-)halalisiamaana ni ka binshɛli nihali yolibad habithalibiɛɣubad characterhalibiɛɣulanaa person with a bad characterhalikpɛmalanaan unforgiving personhaliyolia bad behaviourhaliyoyanimaninvuɣ shɛba ban ka halisumahaŋkohaŋkoharama prohibited thing, something to which one has no rightharamudiraninvuɣ so ŋun diri Naawuni ni zaɣisi binshɛli bee diri niriba binshɛŋa ka bɛ yada ka din nihawaan hourhayatenancyhaya niŋdatenanthee-heecommotionhɛnnahɛnnahimmayurilim a ninsali taba sanihokihockeyhotɛl lanahotelierhungladeannual herb Monechma ciliatum (Jacq.) MilneRedheadikweetaequatorimaanitrust in God, faithindia liɣiriHe is spending rupeeingini tumaengineeringinjinkpatuɣili din che ka maʒini chanainjin ŋaruŋspeedboatinjiniengine of a car, motor or anything that is powered by an engineinjiniaengineerinsooransihealth insuranceinsooransi kompanyinsurerinvoisiinvoiceIrakiA country's nameitaly liɣirilirajaaa twin(one of the twins)jaagboTɔliŋ buɣili yulijaakifilms tarjaalamboɣubeetlejaalanbɔɣuinsect that is found in yam farmjaamania Germanjaanbɔŋdo' shɛli bɛ ni gɔri piɛli bee naɣikpara ni mali guli o niɣijaangbeewalkingstickJaaŋbeeA walking stickJaaŋboDi nyɛla buɣ'yulijaasheeglass for drinkingjaasuŋti mallimi nduɣuri bindirigujaatoNin vuɣu so ŋun moha ka o zabri mini o nin kari mohajabigaCalalbash with hole and string through itJabihiTwo or more babies born at the same timejabihi atatripletjabiluŋunattractive, old personjabobigubody louseJabuniDi nyɛla buɣ'yulijadoɣucarved sticks used to represent twinsjaduɣuDi nyɛla duɣubila ka bɛ mali li yihiri chiha di yi ti niŋ ka jahi kani bee n-kpijaɣaDoro bee yuma din nyɛ binkpula n-tɔri niŋgbunaJaɣayawsjaɣamiloprostitutejaɣimɛloprostitutejaɣliyawsjahiTwinsjahibaFather of twinsjahibuaA scapegoat ( a female scapegoat or sheep chosen by demand of twins through divination)jahimaA mother of twinsjahimapaɣa ŋun dɔɣi jabihijahinaparithe next child born after twins are bornjahinfoa title given to a native dagomba army officerjahinjeeSparrow a species of birdjahinjesabinbilahatchling/peeweejahinjesabinlio nyɛla noonsi balishɛŋa ban diri shinkaafa ni yinojahinjesabinlɔɣupeeweejahinjesabinnyaŋpeeweejakpiŋkpiŋaspies of fishjakpuŋkpuŋpuffer fishjalinjeeNoonbil'so ŋun mali kɔb'dozimjalinjeeA type of birdjaliŋIs a dried yam peelsjamaN suhuri ti duuma m Boris bin shagujangbarigamousejangbarisimiceJaniM paga zang jani vo gumdi ka di lee miya.jankun'bihijankun'bɔbigu ban na nyɛ zaɣ'bihijankun'lɔɣuJankuno ŋun nyɛ doojankun'niɛŋjankuno ŋun bi kpijankun'nyaŋJankuno ŋun nyɛ paɣajankunoCatjansijaŋa zaɣa bɔbigujaŋ yo kurliPolycarpa corymbosa (L.) Lam. (Caryophyllaceae) et. ‘monkey’s old penis’ Also given as Kyllinga squamulata Thonn. ex VahljaŋaIs a kind of animaljaŋamonkeyjaŋgbania large predatory mammal of the cat familyjaŋgbaniLeopardjaŋgbimbilaa lion-cubjaŋgbinilionjaŋkuno nyuliBoerhavia coccinea Mill. et. cat’s yam. Children set out the tubers as if they were yams when pretending to make farmsjaŋsinsabgaTree with small red edible fruits Lannea sp.japaafake, counterfeitJapanjapanjapan liɣiriyenjapannimajapanesejaraa dagomba local dancejaransooloMosquito netjariguNinvuɣ'so ŋun yem bi paaijariyaariprisonjarlimhankali poolijasheeit means trophyjatolɛlleA crabJebunaGodsjeeŋacrabjeesijerseyjehiraffia also kparijelinsiHatredjenbilaInfant monkeyjendɔɣuMale monkeyjengbarigaany small rodent of the genus MusJengbarisabilaDi nyɛla jengbarisi bal'shɛliJengbarisabinliDi nyɛla jengbariga bal'shɛlijengbunaLeopardsJengbunbilacubjengbunileopardjengbunilɔɣuLeopardjengbunnyaŋLeopardessjenjenifarthingjenkpebirigooDi nyɛla tituɣu ka mali gohiJenkunbilakitten or kitjenkunbiribilakittenjenkunbiriguNyɛla binkobi so ŋun n be yiŋa ka tuui gbahiri nobihijenkunbirilɔɣumale wild catjenkunbirinyaŋmollyjenkunbirisiwild catsjenkunlɔɣutomjenkunnyaŋMolly or pussyjenkunoDi nyɛla binkobi so ŋun n be yiŋajennyaŋFemale monkeyjensia troop of monkeysjeŋgbe yogrliflowering tree Moringa oleifera Lam. i.e. Hausa yògrlíjeŋgburiŋgaraffia also kparijeŋkpibrigooshrub whose roots are used for medicine ?Asparagus africanus Lam. et. Hausa + ? + thorn. If people want to catch house- bats or prevent them from flying into a space they spread these thorns across and the bats will become entangled in the thornsjepaɣacatfishjeriguits a name giving to a village in northern Region, Ghanajɛbihinimsala shɛba bɛni laɣim dɔɣi danhiyinijɛbɔA leader of amaajiro dancejɛduɣuA statuejɛkpunkpuŋzahim bali' shɛlijɛlinjeenooŋa ŋun saɣindi bindiraJɛlinsiBini ni mali dimliJɛlinsiDi nyɛla bachi shɛli din buɣusiri niri ni ja so shɛmjɛliŋsimplejɛmbiaservantjɛmbu duutemplejɛmdibaworshippersjɛnbieegablejɛndaone having authority to directjɛngbinileopardjɛnjɛmknickerjɛnjilia bow used for playingjɛnkonisapashini nim salimajɛnkunbilakittenjɛnkunbiriguwildcatjɛnkunlɔɣutomcatjɛnkuno nyuliboerhavia diffusajɛnŋgbaratimmedicine used to kill rats or micejɛntarigua receptacle for ginned cotton,calabash in which cotton is put while being spunjɛŋgbɛyɔɣirilia treejɛŋgbiringaa treejɛŋkpibirigahouse batjɛŋkpiligamolejɛŋkumbilaa kittenjɛŋkunbiruŋferal catjɛŋkunocatjɛŋnookurigamonkeyJɛraDagbaŋ kali waajɛrilimNiŋsim din bi tam kalinli zuɣujɛriyaliPrisonjɛsintjacinth,a type of jeweljiajiabrevityjidaJeddahjidansooloBinshɛli puuni niriba ni doona ka duunsi bi tooi paari ba dimda.jifaBin vuɣ wɔn kpi kari kɔrogɔ muslinsi shɛli zɔŋJilaSinewsJila jilaIt is the stanzas found in poems and prosejiligaveinjiligiTendonjiligusinewjilimalanaan honorable person or excellencyjilingbaŋGban' shɛli zuɣu musulimi ni tamdi puhiri jiŋlijinaDi nyɛla waa ka jiŋwariba wari lijinaWa' shɛli jiŋwariba ni warajinaconsultationJinaDi nyɛla Dagban waaJinawa'shɛli jinwariba ni warajinjaɣubeetlejinjamtrouserjinjemŋmaashortsjinjenŋmaaknickersjinjɛmknickerjinjɛnlanibaggy pantaloonjinjininyu'duɣirilijinsJeansjintɔraMember of ParliamentJintɔraA member of ParliamentjiŋlaaAblution canjiŋlia sacred place of worship for Moslems/Muslimsjiŋligbaŋprayer matjiŋpuhiraa person who prays as a MuslimjiŋwaraA local fetish normally divine and dancing on firejipujeepjiransawuloIt refers to a lightweight, fabric barrier designed to cover a sleeping area to prevent mosquitoes bitejiransawulomosquito netjiransooromosquito netJirigbulliDi be mi ka kuruga ka galisi pam n gari kuruga ka be mali n tahiri paɣabajiriginchiliLizardjirilijawjiriyuŋbalsam spurge shrub Euphorbia balsamifera Ait.jitaaguitarjiyometribranch of mathematics regarding geometric figures and properties of spacejoliSlimyJoodaJordanjotajotterjɔɣunoonbili so ŋun n galisi ka diri nimdijuɣimto mess upjuɣua kind of birdjuɣubinniɛŋ ka o mali kpunkpama n-yuri bimpɔma hali.jukaangbabilasmall white backed vulturejukaangbalɔɣusporkJukaangbariAfrican white backed vulturesjukaŋgbavulturejuunaan appellation for the name Fuseinika nyɛlian animal who's mother is dead after giving birth to itkaaedible shrub, with white flowers. ? Cleome viscosa [kalaa in source]kaachiikhakikaafacooked balls of porridgekaakaachifunnelkaakaadurogingerkaakaduroBɛ zaŋdi li mi pahiri kariwana ni nimdi kokoo zimKaakusapashini nim yinokaalowhitewashkaaluapaɣa ŋun gori pagorisigukaansiliCouncil ( administrative body)kaapinta tumacarpentarykaaraSɔŋsim shɛli bɛn mali tiri amiliya lanaKaarokaaroInspectorkaasiatihi puuni nyɛ likaayayokaayoyoKab'laɣimTo combine two or more things to become a single unitkabakabaMuri kun gili yilikabaŋaVoli nangbang gburiŋkabigahorseflykabireCast a spellkabirgaa woman in the middle ageskabirigrave ( where humans are buried)kabirigaMiddle age womankabirigais a middle- aged womankabiriguperforated local potkabiriliIt is used in the preparation of local drinks like, the zimkomkaboɣliplace for winnowing sorghumkaboodicupboardkabɔɣiliwinnowing-placekabrebinding with juju powerkabria gravekaburidɔɣuthreshing stickKadaraUnchangeablekafemalaDi nyɛla mɔɣukafuɣilaA boastful personkafunitool used to take off heat in our body; something that gives airkagiʒea medicine giving immunity from harm from bullets and witchcraftkaglielephant grass Pennisetum purpureum Schumach. A tall swamp grass used for gbala mats and doorway coverings.Kaɣ'shiaDi nyɛla kaɣ'shɛli bini tɔɔi shɛlikaɣabihikaɣabihiKaɣalomhorse grass that grows in swampskaɣasɔɣuLuɣ' shɛli pukpariba ni maani ni bɛ kokaɣigbinaStraw or refuse stalkskaɣigbiŋkaɣigbiŋkaɣikaɣiBinshɛli din naai zaakaɣikiYoyi binshɛli belaKaɣiliA Guinea corn or millet stalkkaɣiligudysmenorrhœakaɣipuriBin piɛlli shɛŋa din be chiɛ duɣi puunikaɣiraTo look at something with the eyes partly closedkaɣisheetim nyɛ li ka di tibiri dorokaɣishiabɛ mali limi wuɣiri kpahigukaɣisinliphlegmkaɣisɔɣupoli shɛli bɛn mali korakaƔliDi nyɛla dɔɣu din yina kawana bɛɛ zakaɣsoɣua name given to a farm the third year after yamskahigibuto reveal a matterkahigibuRevelationkahimpiɛɣubutterflykahinkoɣu nyuliA vine with a large underground tuber of no food value. The tuber consists of fibrous rings like an onion with no flesh inside. Proverb: nam-ŋmanla kahinkoɣu nyuli kinship is like k~ i.e it has rings of complexity but may turn out to be useless in the endkahinkɔɣuBin'niɛŋ ŋun yiɣirakahinŋaDi nyɛla sitiri shɛli bɛ ni mali yɛɛni kumkahinpieɣubutterflykahinpiɛɣuButterflykahiŋgaWhite cloth used for dead personkahiŋgatan shɛli bini zaŋ sohiri kumkahiŋkoɣu-nyulia weed eaten by cattlekahiŋkɔbilayoung crowkahiŋkɔɣunyuulimɔri nyɛ li ka niɣi diri likahiŋkɔlɔɣumale crowkahiŋkɔnyaŋfemale crowkahiŋkɔricrowakahirato packkahubɛ mali limi koɣiri kokookakaachiTi malli mi nteri kom bee kerenzinikakpirigrain improperly hulledkakpɔndigukakpɔndigukal watree with thorns on the trunk whose roots are used as medicinal herbs.kal wa bihilithorn of the kàl`wá tree, used as a medicine for swellings, etc. A stone is soaked with water and the thorn rubbed against it to make a paste. This is then applied to the swelling.kalaamuAnabi Musah yupaakalahian office rank in dagbong armykalambooflutekalambooA flutekalamosikalamosikalananinvuɣ so ŋun ka ŋun lihiri o zuɣu, ninvuɣ ŋun ka lambakalandagbaŋ shɛli din wuhiri chira mini dabisakaleeBaby under two weekskalɛwɛleboradɛ chimdakaliNiŋsim shɛŋa ti yaanima ni daa niŋ ka zali tikaliCustomkalibaapagorili ŋun be pagori yili nikalifi maalamsmall herb with tiny, numerous seeds. Muslims gather the seeds and mix them with cereals when sowing in order to multiply the crop. Name and concept borrowed from Hausa.kaliluŋaluŋa shɛli bɛn ŋmɛri Naa yili bee naanim ni laɣim lu'shɛlikalinchahilia type of death preventive tribal markkalinchaŋnyuli balli shɛli nyɛ likalinliWheelkalinsiAbsencekalinsiwithoutkalinyaɣuUlcerkaliŋkɔɣukaliŋkɔɣukaliwathorny tree[Sp.] the roots of which are used as a medicinal herbskaliwa bihilitim nyɛ li ka bɛ mali tibiri niribakaliwaliinflammation of lymph nodeskaliwaliinflamed lymph nodeskallibinshɛli kalinlikallia bangle like object of which a calabash made to stand onkallia yi bɔɣi leemu ka piiri li zaɣ'yini yinikaloenamelkaluɣilast bornkaluɣiA last child which a woman bearskaluɣubia so ŋun nyɛ bɛ ni doɣi so ka bi lahi doɣikaluŋlast born babykalwatree with thorns on the trunk whose roots are used as medicinal herbs.kamacolourkamaFruitskamaatanecessitykamaliganoobila nyɛ okamantoobɛ mali limi pahiri duɣiri ʒiɛrikamantoonsiTomatoeskamantooŋaBɛ zaŋdi limi pahiri duɣiri ʒiɛrikamaracamerakamatosiTomatoesKambamDi nyɛla tiakambaŋaa type of treekambaŋatree Hannoa undulata (Guill. & Perr.) Planch. The branches are used for roofs and the bitter bark is made into medicinekambaŋyiliappellation for diarikambonaasapashinim naa mbalakambonlunsidrummers of warriorskamboŋ sakpaleenlɔɣumale barn swallowkamboŋ-waadance type, warriors dancekamboŋaan akan personkamboŋgbaraarthritiskamboŋpaɣaan Ashanti womankambɔnagranarieskambɔnakpɛmaKanbɔnanima kpɛmaKambɔnnaaSapashini nim zaa nam yuliKambɔnnakpɛmtubu tɔhiriba kpɛmakambɔnsiliTwi, Fante, AkankambɔntɔhaNira ŋun gɔri tɔhigu ni malifakambɔŋWhere food stuffs are stored(granarykambɔŋ sakpaleenbilabarn swallowkambɔŋ sakpaleennyaŋfemale barn swallowkambɔŋ sakpaleennyaŋfemale barn swallowkambɔŋ sakpaleensibarn swallowskambukamantooŋa din bi malisakamlidi nyɛla binwali ka dirakampaŋakampaŋakamsaflavoured scentkamsibindirigu nyumkanaafiricloveskanaafuribin nyuma shɛli bin mali niŋdi kokokanaforispicekanakanadiɛma balli shɛli nyɛ likananjuŋkananjuŋkanbaŋtia din yiri yɔɣara ka pa nyimsakanbaŋparts of a hoekanchimabindiri nyaɣisili shɛli paɣa ni duɣi n-ti dookandabilibinkpilli ka di tɔri niŋgbunakandabiliiBintɔrili din tɔri ningbuna ka nyɛ zaɣ'sabilakandabliPimplekandinaso yi yi luɣ'shɛli kanna. Abu kandina maa bi lahi nanikanian amulet for the arm or legkaniiliankaniiliankanjampinigbali puɣilikankpaɣilaka a bi saɣiti so yɛltɔɣaKanliBinshɛɣu laasabu malibu ni yiɣisi shɛmkansili zuɣumayorkantamparimrhinoceroskantamparim bilacalfkantamparim lɔɣumale rhinoceroskantamparim nyaŋfemale rhinoceroskantamparimarhinoceroseskantekambonsi dimaŋa chinchinikantoŋcakes made from the fermented seeds of the baobab and kapok fruits as a condiment for soupkantoŋa condiment of broth prepared from baobab and kapok seedskantookantookanwa kokoa type of porridge greenish in colourkaŋgbariŋganyuli balli shɛlikaŋmɛribinshɛli din zahindi chi bee kawaanakaŋwaSaltpetrekaŋwakaŋwa sɔŋdi bindirigu ka di biri yomyomkapalabɛn na yoli che chi shɛlikapintaninvuɣ so ŋun kpahiri kuɣisikapirichipridekapirichilanaan insolent personKaprichiInsolencekapuIt refers to a kind of bowl that is used in taking liquid substanceskaratim nyɛ li ka bɛ niŋdi li baŋdi ŋun tum tun'biɛrikarachiŋun chaŋ shikuru lɛbi baŋdakarachininvuɣ so ŋun nya shikuru baŋsimkarachiA teacher or an educated personKarachiAn educated person or clerkkarakaaninvuɣ shɛba ban mali baŋsim pamkarakaasidi nyɛla ninsali nim ni diri shɛlikarakarakamantoonsi ʒiɛrikarakobilasmall parrotkarakolɔɣumale parrotkarakonyaŋfemale parrotkarakooParrotkarakooA parrotkaranteKarantekaratekarateKarenʒiniKerosenekarifadihitabilikarigatim din kariti varisigukarikaa(cream-) crackers, waferkarikandigadaɣu nyɛ li ka bɛ mali chohiri mɔpiɛli nikarikaribaakoan appellation for the name Alhassankarim maIt means female teacherkarim-baŋdaScholarkarimbaMale teacherkarimba yurigufavourite teacherkarimbaandanarude person, arrogant personkarimbaaniimpudence, pridekarimbakpemaheadteacherkarimbatalikarimbihi wuhibu biɛhigukarimbihibihi ban na bohindi Karim bansimkarimmaa school madamkarimzɔŋLuɣishɛli karim baŋsim bɔhindi a ni ʒiinakarinjɛniasanzali nirakarinyaɣua big sorekarinzoŋ ni tumaclass exercisekariŋbaŋsim bɔhimbukariŋ baŋdaA learned personkariŋ baŋda tumaprofessorshipkariŋ bataliteaching as a professionkariŋbaninvuɣ so ŋun wuhiri niriba baŋsimkariŋbianinvuɣ so ŋun bɔhindi baŋsim ballilee Qur'an shikurukariŋmaaŋagrass( s p.)kariŋzɔŋclassroomkaritigurace-runningkariwampaɣukariwampaɣukariwandibilikariwandibilikariwanimaize, cornkariwanlullekariwana koŋko puukariwannyiakariwana shɛŋa din bi waɣa waɣakariwanpɔɣiridi pɔbi la kariwana ka bɛ lahi mali pɔbiri dikonikariwanzumkariwanzumkariwatiacapsicum[Sp.], pepper which grows with upright brancheskarkpandiguA large wooden needlekarkpandilia large wooden needlekaroBɛ yi wuɣi gballi ka tuli mia m-bo dɔɣi tuli m-mali yɔri dundolikaroBɛ ni zaŋ mɔri mali duno' shɛli ka di yoori ka kpɛri yili ni.karwanaA kind of foodkasalaaEuphorbia sp.kasaliEuphorbia sp.kasallicactuskasanakasanakasarilichi shɛli bɛn sakasiɣiraSomeone who burry the deadKasiɣiraAn undertakerkasikasibinshɛli yi naai zaakasinimaninvuɣ shɛba ban be kasikasitalicleanness, cleanliness, holinesskasitalilananinvuɣ so ŋun mali kasi biɛhiguKataaliDi nyɛla ninsalinim yulikatahilichi din be tahili nikatakuleappellation for the name AdamukatamparimrhinokatayuaumbrellakatayuaBinshɛli ti ni tooi mali taɣiri wuntaŋa mini saa ka di dii bi paari tiKatiniDi nyɛla Yaan Naa paɣaba nama puuni yinikatiŋadistant, farkatiŋguŋaan old name for cassavakaturigudaɣu nyɛ li mali pɛni mɔpilikavibinshɛli din ka viKawaan biraKawan shɛli bɛ ni yɛn zaŋ birikawaan piɛlliwhite cornkawaan sanacorn which is not shelledkawaan zieeyellow corn 🌽kawaanpiɛllikawaana din nyɛ zaɣapiɛllikawaansanakawaana din na bi billikawaanʒeekawaana din nyɛ zaɣaʒeeKawanadaabiaNinvuɣu so ŋun n niɣindi kawana daa biligimkawandibliDi nyɛla kawani diblikawunsilaninvuɣ so ŋun saɣisiri niribakayaCustomkayabaa child whose grandfather died before he was bornkayeenaninvuɣ so ŋun yeeni chikayeeniwinnowingkayeeniŋmania calabash for winnowingkayɛlimakayɛlimakayihabɛ yi che chi naai ka a lahi lihiri din ni nyɛri shɛŋa chɛrakayolichi shɛli din bi daŋdi niŋbukayoochi yari, bɛn bɛ biri chi shɛli ka di billikazuɣuchi zuɣurikaʒeebɛ yi che chi sɔŋ luɣ'shɛlikaʒɛgumilletkaʒiɛɣured milletkaʒiɛɣu kokoporridge made with sorghumkeejibɛn wumsiri noonbihi binshɛlikeeviyatkeeviyatketeketekɛrɛnʒinikpam din maʒina nikikaaCold weatherkikapiɛbiratrumpeterkikaraBɛ ni zaŋ mɔri pam binshɛɣu ka di ni tooi zaŋ kari gili a yilikilomitakilometerkiŋkam'lifruit of the kiŋkaŋa tree. Edible but usually left for the batskiŋkamlifruit of the tree called " kiŋkaŋa"kiŋkaŋaa wild fig treekiŋkaŋafig tree Ficus gnaphalocarpa (Miq.) Steud. ex A. Rich.kiŋkaŋa zaɣsiguFicus sp. A tree whose leaves cause itching. The roots are very popular for medicine and as a result, trees are rather rare in the Tamale area.kiŋkaŋsaligufig tree Ficus capensis Thunb.kiremasaid by FRI to be a name for Diospyros mespiliformis, but probably a mistakekiriŋaFlacourtia flavescens Willd.kiyosikioskko-baŋajugko' duɣilisweemingko' kpabigacalabash used to prevent water spillageko' surimwater for bathingKo' taɣirigurain gutterko'baŋpot in a pan carried by chief's wife or close relative on occasion dayko'paligawater wavesko'piɛlimA yi niŋ kom pilisi kukɔɣili niko'tiŋathe down part of a river and the likeko'zɔrimKom din zɔrakobieɣukom yi ti bi vɛilakobiga ni anahione hundred and fourkobilgaa spring, a wellkobilistrengthkobiligaKobiliga ka kom be di puuni bee ka bi toori kom di puunikobiligaLuɣu sheli kom ni yirina tingbanikobilninifountainkobisitathe number 300koboPesewakobtuɣliJointkobu kobuagriculturekobulliMɔɣuli sunsuunikochuɣuKom ni be chu' shɛliKodibosawn-off shotgun normally used for huntingKodiboDi nyɛla malifa ka nyɛ zaɣ'ŋmaakodoliko-gooniparapetKodooDi nyɛla bachi shɛli din buɣusiri Kom ni doo ni shɛlikodu tiabanana treekoduɣiraa swimmerkofeCyperus haspan Linn.kogbaŋwater wavekoɣibeghostkohaa traderkohigoraa merchantkohigutrading, sellingkohimbuCaughingkohimpiellia dry coughkokodiriguDir' shɛli di ni mali nyuri kokokokohaone who sells waterkokokohaa person that sells porridgeKokotalliDi nyɛla koko bal'shɛliKokpuɣudroughtkolba gaɣilijarkoleejiCollegekoliba gaɣilijarkolibilaBinshɛli ni niri ni mali o daaʒianima niŋdakolobaluɣuluɣukoloparayua treekomcommon liquid substanceKom ( colour)Binshɛɣu kam ni nyɛ ko' shɛli, kamani zaɣ'ʒee, zaɣ'vakahali, zaɣ'nuɣiso nti pahi ko'shɛŋa ŋan pahikom-bahibulibationkomahimKo sheli din maiKomlanaPaɣa bia sanikompateesacompetitionkompinicompanykondoliyaa type of mark on the foreheadkonko biɛhiguThe likelihood for a person to do something without reference to otherskonteenacratekonyirigoVossia cuspidata Griff.konyuriso loŋ yi kuui ka o bori ni o nyu komkonyurimdrinking waterkonyurlia kind of horse grass found near waterKoŋkɔbaDifferentkookaliEndeavorkookoococoaKoosaBohigukoosheBindirigu n- nyɛ likootulaw courtkootu ni ʒiriperjurykootu parigilitribunalkootu sabinlidinner jacketkopaɣirimwater for hand washingkopahimBinchɛr' shɛli nira ni mali nimdi o nii o yi su kom naai.kopalgahigh waveskopuracorporalkorinchiherb whose corm is used for medicine Curculigo pilosa (Schum. & Thonn.) Engl. Also táríŋgúlìkorinchigrasskoringafrancolinkorintaliherb with a woody base, with burs and spines. Only found in remote areas. Said to be poisonous Pupalia lappacea (Linn.) Juss.korinʒebilasmall common quailkorinʒeɣumale common quailkorinʒehicommon quailskoriŋaPartridgekoriŋbilianooga ŋun ŋmani kpaanbila ka be moɣinikoriŋlɔɣumale partridgekoriŋnyaŋfemale partridgekorisi kpɛhibususpensekoriʒenyaŋfemale common quailkorlaŋgbanditree with large leaves Terminalia macroptera Guill. & Perr. et. Terminalia + skin (referring to the leaves) also korli nyaukorlitrees of the Terminalia group Terminalia avicennioides Guill. & Perr. and Terminalia glaucescens Planch.korlinyaŋtree Terminalia macroptera Guill. & Perr. also kòrlàŋgbàndíkosuri boɣatia bucket purposely used for bathingkosuri laaa clay pot used to fetch water to bathkosuri tulaalebath oilkosuri-daliyabathrobeKosurimbathing waterKoteBingbamdili n-nyɛ li ka mali wɔc choo m-pili o.kotiŋakom gbunnikotomsilikeness, examplekotoori ŋmania bowl used to fetch waterkotulim gaɣilithermos flaskkoyemshrub whose sap is squeezed into milk by cowherds to thicken itKoyibgaDi nyɛla Yaan Naa paɣaba nama puuni yinikɔ'siŋawaterpotkɔbahigawater-containerkɔbaŋaduɣu shɛli bɛn dihi nachiinsi tɔri Naa kom niŋdakɔbg'ni yinione hundred and onekɔbiga ni aniione hundred and eightkɔbiga ni anuone hundred and fivekɔbiga ni ataOne hundred and threekɔbiga ni awɔione hundred and ninekɔbiga ni pi'niyiniOne hundred and elevenkɔbiga ni piaOne hundred and tenkɔbiga ni pinaanahione hundred and fourteenkɔbiga ni pinaaniione hundred and eighteenkɔbiga ni pinaanuOne hundred and fifteen (115)kɔbiga ni pinaanuone hundred and fifteenkɔbiga ni pinaataone hundred and thirteenkɔbiga ni pinaawɔione hundred and nineteenkɔbiga ni pinaayiOne hundred and twelvekɔbiga ni pinaayobuone hundred and sixteenkɔbiga ni pinaayopɔinone hundred and seventeenkɔbiga ni pishione hundred and twentykɔbiga ni pishi ni yinione hundred and twenty-onekɔbiga ni pishinaanahione hundred and twenty-fourkɔbiga ni pishinaanuOne hundred and twenty-fivekɔbiga ni pishinaataOne hundred and twenty three (123)kɔbiga ni pishinaataone hundred and twenty-threekɔbiga ni pishinaayione hundred and twenty-twokɔbigi ni ayione hundred and twokɔbiguninsali niŋgbana ni kɔbiriKɔbiguDi nyela bin sheɣu din bin di bin niɛmakɔbigu ni ayopɔinone hundred and sevenkɔbigu ni ayɔbuone hundred and sixkɔbihirilikom mini kokoo ni shikiri yi laɣim tabakɔbilaroan antelopekɔbiliBonekɔbili karinyaɣubone cancer that is located in almost exclusively in the long boneskɔbilinabilisaha shɛli kɔbiliga ni diri pɔi ka kom nayi pa yina ka niriba tooikɔbilininikom ni yiri bɔɣa bihi shɛŋa ni na kɔbiliga puunikɔbilisirimkɔbilisirimKɔbirihair on human shoulder skinkɔbitipoli shɛli bɛn kuokɔbituɣilikɔba ni laɣim taba luɣ'shɛlikɔbɔbigakɔbɔbigakɔbɔɣilikɔbɔɣiliKɔbtuɣilijointkɔchuɣuwater-calabashkɔdibigaroan antelopekɔdolikokom ni zooi ka di dɔni luɣ'shɛli ka bɛ mali li niŋda ka loory nim mini ninsali nim garitakɔdɔrikobɛ zaŋdi limi niŋdi kom ni tooi dɔni luɣ'shɛŋa ka ninsali nim mini binyɛra garitakɔdubananaKɔduDi nyɛla Tia din n wondi binwolla din n dirakɔduɣubɛ mali la kom niŋdi din nikɔduhaninvuɣ so ŋun duhiri ninsali nim mini binyɛra yaɣ'ri komkɔdukahiliKɔdu din bi mooikɔdumooliKɔdu din mooikɔfuɣifuɣikom din fuɣindakɔgaɣiliwater-bottle, gourdkɔɣibiɛbinshɛɣukɔɣilikɔɣilimiribukɔɣinlibinshɛli din kuuikɔɣuroan antelopekɔɣuThat which is not thick (thin)kɔɣubephantomkɔɣuluŋbɛ mali la mii wɔɣiri li ka zaŋdi kɔɣili niŋdi di puuni labiraKɔhigoraNinvuɣu so ŋun n nyɛ daabiakɔhimmaAn exchange of goods or services for currencykɔhimnyɛtɔŋtɔŋwhoopingcoughkɔhimpiɛliguTuberculosiskɔhindɔtɔntɔnkɔhingu doro nyɛ li ka di yi gbaai nira o kuli kɔhindila saha kamkɔhingu timexpectorantKɔhiŋgucoughingkɔhira(-kɔhira)ninvuɣ so ŋun kɔhiri binyɛrakɔkpabigaŋman'bili shɛli bɛn mali suri bia komkɔkpɛɣukom yi ti deei luɣ'shɛli bee tiŋ shɛli zaakɔkpɔɣudi yi ti niŋ ka kom nyɛbu niŋ tomKɔlbaDi nyɛla bin ŋmarilikɔliguniɛma ni kpɛri binshɛli ni ka di ŋmani baagiKɔmpiitacomputerkɔmshinapaɣaba toondana. kamani paɣaba kɔmshinakɔnacornerkɔnchuuŋachibo din yirakɔndaliyawa balli shɛli nyɛ likɔndokɔndokɔndɔɣiteninvuɣ so ŋun su loory nim chandi yɛltɔɣakɔniŋdikom zaŋ niŋkɔnkobinshɛli din gahim. kamani, Amina kɔnko yuli n-daa nyɛ paɣa yuli yuya maa ni.kɔntirajika a zaŋ tuma niŋ so nuunikɔntirataninvuɣ so ŋun deei tuma tumdakɔnyaŋroan antelopeKɔnyuri Chuɣuchuɣu shɛli din wuhiri ni musulim nim larigi noliKɔnyuri GoliDagbamba goli so ŋun pahiri piakɔnyuribinibinshɛli bɛn mali nyuri komkɔnyurilimɔri balli shɛli nyɛ li ka di tooi be kom ni be shɛlikɔŋaleprosykɔŋlananinvuɣ so ŋun nyɛ kɔŋkɔŋɔŋdakɔŋɔŋdakɔŋɔŋdikɔŋɔŋdikɔpaligakɔpaligakɔpiakɔpiakɔpiɛlimbɛ yi zaŋ kom mini kokoo laɣim tabakɔpucupkɔpurimwatercoursekɔpurukɔpurukɔralkɔralkɔrataninvuɣ so dihiri binyɛra bee liɣirikɔreso yi bori a binshɛlikɔrɛlanaA covetous personkɔribiɛriniri yi bori binshɛli ni nia biɛrikɔribiɛrilananinvuɣ so ŋun bori binshɛli ni nia biɛrikɔribu sheeslaughterhousekɔrigasubila nyɛ li ka bɛ mali kɔrisiri ŋman puunikɔrigilithe part of meat given to the slaughtererkɔrilangbɔŋtree[Sp.]kɔrilia treekɔrinamgbandidi yi niŋ ka bɛ suɣi kpim ni o zaɣim bee ni varikɔritaninvuɣ so ŋun kɔriti binkɔb'rikɔrokɔrokɔsaligumalifa tim nyɛ li ka so yi ŋmɛ a malifa ka di bi paai akɔsallitim nyɛ li ka niriba diri li din yɛn chɛ ka malifa bi deeiribakɔshiloko' shɛli din yirina ninsali niŋgbana ni binshɛli yi ti ŋmaai okɔsinsidaɣiri nyɛ li ka di be kom nikɔsuribiniliɣiri mini binyɛra shɛŋa bɛn mali tiri musulimi ninkuri shɛba ban su kpim komkɔsurigukɔsurigukɔtilisibaaji balli shɛli nyɛ likɔtiŋnɛrigunoonbila balli shɛli nyɛ o ka o gbahiri zimbihikɔtɔnsikɔtɔnsikɔtuulumkom din tuulakɔzinakɔzinakɔzɔrimkɔzɔrimkɔzunakɔzunakɔʒilodi yi niŋ ka bin ŋmaai so ka ko'shɛli yirina maakpa-ʒerilivaselineKpa'tullihot oilKpaaIt refers to a small, pointed metal fastener used to join materialskpaakpaoil-palm Elaeis guineensis palm kernels The oil is used extensively in cooking and is also traded widely. < H. ?KpaakpaCoconut, is a fruit people eatkpaakpaanyompeakkpaakpal kpampericarp oil of oil-palmkpaakparalanaan impatient, irritable personkpaakpuluŋthe last, concluding part of anything, the endkpaakutobinŋmaa din mali kparigu bɔɣiri ka bi wuɣikpaakutɔDi nyɛla binyɛrigu ka di biɛhigu ŋmani yɛbilikpaalɛɣuplant [sp.]kpaalia large vulture like bird with a red tailkpaalieguHorse-bean. Climbing plant with long pods used by women to make music. ? Canavalia ensiformiskpaan'kɔbiriKpaŋ kɔbirikpaanbilaKeetkpaanbiliDi nyɛla tituɣukpaandaamale guineafowlkpaankɔɣua place where a guinea-hen lays her eggskpaannyaŋfemale guinea fowlkpaannyɛrigua laying-guineafowlkpaanŋundugubushy grass-like lemon grass, but with smaller leaves and with a powerful odour. Used for children’s medicine.kpaanvuunigucackling, noise made by guineafowlkpaaŋwundigugrass [sp.] a bushy grass - like lemon grass, but with smaller leaves.kpaazaaiodated salt, ORSKpabiKpabi is a village under Nanumba North municipal in Ghanakpabiyapaɣaa woman from kpabiyakpachaɣ'ligaBi ni sɔŋdi puzuri shɛli puunikpachaɣugranarykpachɛɣuokro [type], round, deep greenkpafuɣuocciput, lower part of the back of the headkpagrigatree with edible fruit. (W.D. (kpagliga, E.D.) tallow tree Detarium senegalense JF Gmelinkpaguraffia palm Raffia sudanicaKpaɣ'piɛligaDi nyɛla dorokpaɣ'ʒɛɣuFeverkpaɣalumbagokpaɣaʒiɛɣufeverkpaɣiligua treekpaɣini kpebuencroachmentkpaɣipiɛligagonorrhœakpaɣirigaa treekpaɣiwurigudisease [type] "with rashes on your skinkpaɣiyaɣudisease [type], "pains around waist during menstruationkpaɣuthe tassel of maizekpaɣu tima drug for feverkpahibinshɛli di ni mali kpahiri chamsiKpahigaIt a local mat that a we used millet sticks weav as matKpahigaIs a type of matkpahijoa kind of yamkpahijoa type of yamkpakɔhiraoil- sellerkpakpakumapieces of cowhide, singed and cookedkpakpanyompeakkpakpawuDi nyɛla ŋmanbuŋubila ka bɛ mali li suri bi'lɛri komkpakpiliBinneen' so ŋun dii bi tooi chana ka o mali wɔɣu o nyaanŋa zuɣuKpakpulitortoisekpakpwele kushikomHeteranthera callifolia Richb. ex. KunthKpakuliA reptileKpal’ŋmaniWhere dawadawa is kept.Kpal'ŋmaŋIt is a box made to store dawdawaKpal'yaariguIt is use to collect soak dawadawa seeds in water.the purpose is to sievekpalakpalazunzɔŋthe act of suspending oneself with the handskpalambilamonetary unitkpalanchɛratorn sackpalanzuli'shirt-tail', baggy part of trouserskpalaŋasackkpalaŋatree Afzelia Africana Sm. also kpaŋguliKpalaŋaDi nyɛla binyɛrigukpalaŋbandiliunderwearkpalaŋnyirichootraditional mens' underwear - triangularkpalbiyacakes made from fermented locust seedskpalɛɣu. plant [sp.]kpalgashrub used to make mortars and for firewood. It has black seeds and hard pods. Fruit not eaten. also yokpali Securidaca longepedunculata Fres. or Detarium microcarpum Guill. & Perr. [?]kpalguSoup seasoning of femented dawadawa seedskpaliocciputkpalibinkɔbigu zuɣu nyaaŋakpali ŋmaŋdi nyela adaka sheli paɣiba ni mali be zɛiri zɛiri kaman kpalgu n ni~dakpaligutree with edible fruit. (E.D.) (kpagriga, W.D.)KpaliguDi nyɛla bindiri shɛli bɛ ni mali duɣuri ʒariKpaliguDawadawa, it is something that there used a seed of a particular tree to make and used it to prepare soup.kpalikohaa dawadawa sellerkpaliŋgaululating cry of praise or triumph usually by womenkpalisɔɣua treekpaliyarigaBɛ zaŋ dili mi n yiini shinkaafakpaliyɛrigacolanderkpalsoɣudoka tree Isoberlinia doka Craib & Stapfkpalsopielegatree used for firewood. The fresh leaves are fed to cattle. Isoberlinia tomentosa (Harms) Craib & Stapfkpalsorua tree of the Afzeliae, but with larger leaves.kpalufabric weaverkpaluaA Weaverkpaluaweaverkpaludɔɣua loomkpalwoltree [sp.]kpamKpam di ziri niŋbaŋnakpambaLeaderskpambalaThe rank of elderkpambalithe rank of elder.kpambiɛliman axe-bladekpambirigushea nut brankpambrigubi n yihi kpam kache zaɣasabili makpamdiagednessKpamli darigaLeadership latherkpamvoɣugrass used for animal feedkpanbilaKpaŋ ŋun na porakpandlia wooden dish or bowl.kpania spearkpanijavelinkpanjɔbihakpanjɔɣu n nyɛlikpanjɔɣuhampers, baskets, or similar containers made from woven materials like reeds, grasses, or wicker, traditionally used for carrying or storing clothingkpansogwatunrsole, cock’s comb Heliotropum indicum Linn.kpantedisease ( sp)kpantɛkuuŋapiles evidenced by causing anaemiakpantɛmahilipiles evidenced by causing a flabbiness.Kpaŋa kind of birdKpaŋGuinea fowlKpaŋaDi nyɛla bin'shɛli bɛ ni mali wariti dariKpaŋaAxekpaŋbilaa small axekpaŋbiliplant found in the bush but also cultivated The name means ‘guinea-fowl breast’ and if you put the leaves in soup it will taste of guinea-fowlkpaŋgulitree Afzelia africana Sm. also kpalaŋakpaŋkpiŋa prostituteKpaŋmabiliDi nyɛla mɔɣukpaŋmania calabash for holding oil (shea-butter)kpaŋmaŋa pinirewardkpaŋmaŋlanaNinvuɣu so ŋun mali kpaŋmaŋakpaŋmaŋtalidetermination, self-exertionKpaŋsibuencouragementkpapilicrud oilkparababoonskparaciaSnuff- box tree Oncoba spinosa Forsk. The fruit is edible and the fruit-shells are dried and used as containerskparganiCochlospermum planchoni Hook. fkparibaa group of farmerskparibilainfant baboonkparibu’ kpiŋKparibua ŋun nyɛvuli naaikparibu'kpiŋKparibua ŋun kpikparibu'lɔɣuKparibua ŋun nyɛ dookparibu'niɛŋKparibua ŋun bi kpikparibuaDi nyɛla yu'shɛli din n nyɛ binkobigu yulikparibuacommon dukerkparichiacalabash-cupkparidɔɣugorillakparidɔɣumale baboorkparigurobekparilichimpanzeekparimaCheekkparinyaŋfemale baboonkpariŋcheekkpariŋA cheekkparipihigasmall shrub with toxic milky latex. The sap is fed to children said to be afflicted with evil spirits. Children use it to raise scars on the skin. Sapium grahamii (Stapf) Prainkparipuhigashrub [sp.]kparisabilagorillaskparisabilibilaInfant silverbackkparisabililɔɣusilverbackkparisabilinyaŋgraybackkparuŋDaadam jirilikpasiguyiliappellation for jimlikpatidari-zanawebkpatidariŋait means spiderkpatinarigaBinniɛmbihi ban tabi larisi nikpatinarigaspiderkpatinaringaspiderKpatindaringaspiderkpatinnaringaKpatinnaringa nyɛla bin nɛɛnso ŋʋn bahiri zana yiya ni bee durinikpatoongaFishermankpatooŋaDi nyɛla yuli bachi din mali booni ko'duɣuri biiŋakpatooŋaa boatmanKpatooŋarowerkpatuɣiliSpare partskpaʒiɛrimpomadekpeeBinshɛli din mali kpeekpeenchichibilinaked force, violencekpeengarigumisuse of authority, "an unwarranted use of ones position"kpeengarigunimapeople who misuse their authoritykpenkpiliusurpationKpɛbusheeLuɣ'shɛli bɛ ni doli n kpɛrakpɛkuntiligafish trap.kpɛlibeaterkpɛliŋaa stone used to support somethingkpɛmkɔɣaDi nyɛla kpatidariga salimakpɛrigujokekpɛrikpɛritaNinvuɣ'so ŋun be kpɛrigu ni bee salima nikpi-rabin shɛli din Maara bɛ bin shɛli din laa kaniKpibihairwormkpibigaOrphankpibigaorphankpibigaan orphanKpibigalanitskpidoŋdoŋa distant relativekpieŋlanaAlmightykpihigaackee plantkpihigaackee apple tree.kpihigaackee apple tree.Blighia sapida Konig. The fruit is much appreciated but not common as it depends on deep fertile soil. The name is also applied to the cashew (Anacardium occidentale)kpihiliackeekpihiliackee apple fruitkpihindisisnuffersKpiimCorpskpiimbadead people, dead bodiesKpiimba adakacoffinkpiinkpihiepilepsykpiiŋashea nut. See tááŋàkpiiŋŋɔɣusmall tree used to make hoe handles Pericopsis laxiflora (Benth.) van Meeuwen or Afrormosia laxiflora (Benth. ex Bak.)kpikpal' tiaTia shɛli yuli m-balakpikpaligaborassuskpiligasmall tree used to make hoe handles Pericopsis laxiflora (Benth.) van Meeuwen or Afrormosia laxiflora (Benth. ex Bak.)kpilikparisilanademon-possessed personkpilinkpihorn billkpilinkpihiSpasmskpilinkpihilanan. epileptic, person subject to fitskpiliŋgadi nyɛla taan kpilakpiliŋkpiaits a species of birdkpima dead bodykpim-nyɔbucremationkpimabeeyiliappellation for " Tampion"Kpiniguineafowlskpini bilaayuli zaŋ ti Dagbamba chira zaɣ'yini.kpinkpanaa konkombakpinyihuŋwraithkpiŋkpaŋgɔŋfalse acha grasskpiŋŋɔɣua treekpiɔŋstrengthkpiɔŋlanaa strong personkpiɔŋzaalanaalmightykpipaɣariSheanut shellsKpirato come to an endkpukpalgafan palm kpùkpàlsí Borassus aethiopicum The leaves are used for weaving hats and fans. The interior of the fruit can be eaten.kpukpalgbaŋfan palm See kpùkpàlgákpukpali wallideleb palmkpukpaliga/kpukpala/kpukpali tiadeleb palm treekpukpalvaripalm leavesKpukparigaDwarfkpukparisi tuŋafairylandkpukpoɣua catfishKpulliCircular or round in shapekpunkpaan'tiŋatiŋa shɛli kpunkpaamba ni sukpunkpanaNinvuɣ'so ŋun yi kpunkpaamba zuliya ni nakpunkpaŋWing of a birdKpunkpaŋwingkpunkpaŋguuelbowkpunoa yam cultiverkpuŋaspecies of birdKpuŋaa keen-sighted, diving birdkpuŋkaŋathe forearmkpuŋkpanaa Kokomba personKpuŋkpanaKonkomba personkpuŋkpaŋaa wing of a birdkpuŋkpaŋgoŋfalse acha grasskpuŋkpaŋgoŋfalse acha grass, ditch millet Paspalum scrobiculatum Linn. A bad weed of cereal fields, it sends out runners. If you pull it up it will leave part of the plant in the ground to regrow.KpuŋkpaŋguaThe joint between the upper arm and the forearmkpuŋkpaŋkuŋmelitree with brittle wood that snaps easily and sends splinters flying. No fruit. Used for firewood. like yokayiŋgakpuŋkpumia tadpole.kpuriginlinyuli yi nye zaɣabilakristabiaChristiankrosimatree Cynometra vogelii Hook. f.ku'doɣuDoɣu din be kuli ni ka bɛ gbaari li mali li korakub'taNamdakubaDomekubaɣirikubaɣirikubɛcoconutkubidi mali la kpaakpa mini kom ka niriba nyuri likubiɛlim/liA hoe bladekubilistrong personkubitaDagbamba ni booni namda shɛm m-balakubɔbigakubɔbigakubtaA slippers or shoekuduuniri ni kpi duu shɛli nikufurgbiɣubeans and maize pounded togetherkufurigbiɣubɛ yi to toya mini kawaana laɣim tabakugamahogany Khaya senegalensis The wood is used for mortars and the bark boiled for medicine.Kugukugu nyɛla bɛnzinigukuɣ' ŋmaraquarry mankuɣ'ʒiiniguSitting chairkuɣaDin zindakuɣibilamarblekuɣichaɣilakuɣi shɛŋa bɛn mali sɔŋdi duukuɣiliDi nyɛla bachinamdi yɛrikuɣilɔŋA sling for throwing stoneskuɣlaʒɛɣulaterite stone (ED)kuɣliKuɣa din be zɔya zuɣu maakuɣloŋa sling for throwing stonesKuɣuKhaya senegalensiskuɣubiamanokuɣudashɛɣulaterite stonekuɣulistonekuɣuli nɛkaŋDi nyɛla kuɣuli ka bi mali li baɣisiri binyɛrakuɣulingaa type of eel dishKuɣulɔŋdi nyela bin sheli niriba ni malili n labiri kuɣakuɣuwaɣinlibenchkuɣwaɣinlibenchkuɣʒiinigua sitting chairkujoɣijoɣbilablack-billed magbiekujoɣijoɣlɔɣublack-billed magpiekujoɣijoɣnyaŋfemale black-billed magbiekujoɣijoriblack-billed magbieskujɔɣijɔɣispecies of birdkukaaibaragoatee beardkukarijeenuchee baŋaKukoɣanyinaDi nyɛla koko bal'shɛliKukoɣukikaraKikarili din ʒi kukoɣukukolgagun powder hunkukolivoicekukoligabɛ mali limi niŋdi malifa puuni ŋmɛrakukolilaatracheakukolimahigubindirigu ni dɔni shɛli paari polinikukolimahimwheedlingkukolimahimlananinvuɣ so ŋun mali kukolimahimkukolishiluŋdi yi niŋ ka niri kutooi lahi yɛli yɛltɔɣakukollaavoice box, tracheakukolmahimlecherykukombadi nyɛla binwali ka bɛ diri likukonyiriginliNyiriginli din n be kukoɣukukoraDi nyɛla tiaKukoshɛɣuShɛɣu so ŋun n be kukoɣuKukɔɣ'nyinarice water like porridgeKukɔɣiliBreakfast is a food that people take first in the morning before any other food.kukɔɣisallikokoo nyɛ likukɔɣufarm in the second year after yamskukɔlijillijilli shɛli din be niri kukɔli niKukɔlliBulletkukɔrilikuli shɛli bɛn mali kɔrakukpaliyootree[Sp.](cassia sieberiana)kukpalyootreekukuchefkukulia handle of an axekukulizumsima zaɣazumkukulokukulokulaabinkɔbi so bɛn kurigi zaŋti buɣulikulagaaKuli ŋmali din gbiri bɔɣa.kulagbɛɣuku'bilin shɛli bɛn mali gbiri gbaliKulboŋstreamkulchiwhite water lilies (a plant in pools, producing a small edible grain)kulchiwhite water lily Nymphaea lotus L. probably applies to other plant spp. covering open water et. river + millet. Produces a small edible grain used as a famine food or eaten by children. The fresh leaves are ground and then applied to boils.kuldaasmall riverkulgarlismall evergreen tree producing a thick shade. Animals shelter under it. The plants interweave with one another producing a dense mat of vegetation.kulgbun-yabilaA small river duckkulgbun-yaɣugoosekulgbun-yalɔɣumale goosekulgbun-yanyaŋfemale goosekulgootree Acacia sieberiana DC. var. Villosa A. Chev. et. ‘river-thorn’kulgootree Acacia sieberiana DC. var. Villosa A. Chev. et. ‘river-thorn’kulitool used to dig the earth or thin out or dig up plantskuli kuhibumourningkuliboŋA streamkulibɔŋA streamKulibɔŋA small streamkulibɔŋjaŋajaŋa balli shɛli nyɛ okulichiwater lilikulidaatributarykulidanaalikulidaa ni piligi luɣ'shɛlikuligaalia fruit possessing two different parts, a sweet part and bitter partkuligaracreeperkuligarilikuligarilikuligbaŋ paariguDi nyɛla noonbilakuligbɛɣua hoewith a wide bladekuligbiriŋa shore of a riverkulijuɣunoonbila balli shɛli nyɛ okulikaɣilimɔri nyɛ li ka di be kuligi nikulikarilimɔri balli shɛli nyɛ likulikpaŋko'titali din zorakulikparigafairy, bush-spritekulikpariyootree[Sp.]kulikuliA groundnut past biscuitKulikulinounkulikuliganiri ŋun balli nyɛ kulikulisilikulikulokulikulokuliliaa flying, water insect, dragonflykulimmaterials or chemicals that enhances soil fertilitykulimaswamp morning-glory Ipomoea aquatica Linnkulimɔrimɔri balli shɛli nyɛ likulinduliniriba ni laɣindi shɛli diri ka nyura ka yila ŋmɛrakulingbuliŋDi nyɛla ti tuɣukulinolibank ( of a river )kulinooblack cuckookulinoolɔɣua species of birdkulinyirigazimbili bali so yuli m balakulinyurilireed whose hollow stem is used as a strawkuliŋaŋbird specieskuliŋaŋcrown birdkuliŋaŋbilakitten/crown birdkuliŋaŋlɔɣucrown birdkuliŋaŋnyaŋcrown birdkuliŋgbuluŋtia nyɛ likuliŋgubuluŋa treekuliŋkɔɣukuliŋkɔɣukuliŋkuabinneebila nyɛ okulipalaninvuɣ so ŋun gbahiri zahimkulipaliguzahim gbahibukulisiLuɣ'shɛŋa koma ni bekulisiɣiraŊun siɣiri kuliga ka bɛ booni kulisiɣirakulitiatutuɣukuliyalimkuliyalimkulkarijeegrass used to make bracelets Proverb: kulkarjee ku ŋman’ baŋa. A grass braceletkulkarlivetiver, a grass used for plaiting hats and baskets.Vetiveria nigritana (Benth.) Stapfkulkparyootreekulkparyoodrumstick tree (W.D.) Cassia sieberiana DC kukpalyoo (E.D.) Used to treat stomach painskulkulgayam cultivarkulnobilachickkulnobilachickkulnolɔɣumale grousekulnonyaŋfemale gousekulnonyaŋfemale pheasantkulnooa black cuckoo.kulnooa black cuckookulnoogrousekulŋaŋa crowned birdkulpalaa fishermankulpalaA fishermankulpalgufishingkulsaanut-grass used to treat garli cattle worms Cyperus maculatus Boeck. and Cyperus rotundus Linn.kultiitree Syzygium guineense DC var. guineense et. ‘river-tree’ The tree has strong roots and cannot be carried away by floods. Proverb: kopaliga mali kpioŋ, ka kultii mali woli The river may have a strong current, but ~ has strong rootskuluŋgbuluŋtree sp. A tree with very pliable wood. The bark is ground up and applied to swellings.kuluŋkumaTridax procumbens Linn. Also banyoɣokulyalimshrimpkumwhen a person's stomach is emptykum biɛɣubad deathkum dabibucremationkumabinshɛli din kuuikumbagatiashrub usually grown near a large tree for support. et. ‘nearby tree’kumbaɣitiaa shrub usually grown near a large tree for supportkumbaŋaa treekumkpaŋgɔŋmɔri balli shɛli nyɛ likumkpibonyɛvuli koŋbukumpeempemkumpeempemkumpiniKum din gbaari yɔm yɔmkumpriniulcerkumsikamani di yi niŋ ka bia kuhirakumsi lunzahimrhymekunchuŋa large basket for storing grainkundibuku ti ni sabira bee n-karindakundibuku karindilikundi vihiraReferenceskundinayiŋ kundinakundɔninickname for a dogkunduTi ni sabira in n niŋ di binshaɣuniKunduA bookkundunahyenaskundunbilaSmall hyenakundunnyaŋbitchkunduŋa hyenakunduŋLeopardKunduŋKunduŋ nyɛla mɔɣuni binkobigukunduŋ piemgrass with arrow-shaped heads. et. ‘hyena arrow’. Used for thatching and eaten by horses.kunduŋ yolilarge toadstool et. ‘hyena penis’kunduŋbogoleCassia obtusifolia L. Also tìkùbláákùm pierli et. ‘hyena shrine’kunduŋlɔɣumale hyenakunduŋpiema grass with arrow shaped headskunduŋpiema grass with arrow-shaped heads.kunduŋyolia large toadstoolkuniiquinine, malaria medicinekunkohibuasorghumkunkoŋTinkunkumakuhigu din bi farakunkumalanaa cry baby, child who cries non-stopKunkunaHillsKunkuniHillkunkurikunkurikunoonoo so bɛn yɛn kɔrigi kuli yilikuntublanketkuntuBlanketKuntuTi ni mali bɛnshɛli n guri ti maŋa ka chɛri warikuŋ-ŋmɛrapetitionerkuŋaA sudden cry or a complaintskuŋkoŋtinkuŋmanibini zaŋdi chinchini shɛli dini zaŋ pili kum niŋdi ŋmani shɛli ni ka ʒirili kuyilikuŋmani duukuŋmani ni be du shɛli ni, bee bini zaŋ ŋun kpi soŋ du shɛli nikuŋzoo ŋaruŋLifeboatKuraaKuraa tiŋ bil shɛli din nye zaɣ'bila ka be mɔɣnikuraabaŊman'shɛli bɛ nyɛri bindi niŋdakuraanimusulinima kundikuraniQur’ankurayakurayaa type of a gameKurguDagombas traditional trusseskuri larihumorouskuri' mamagnetkuribindiorekurichukurichu nyɛla binkɔb' so musulinima ni bi diri soKurichuDi nyɛla binkobigu yulikurichu nimdinimdi din yina kuruchu niKurichubilapigletkurigaBowlkurigobasinkurigu-vuamagnetkurilipunchkurisaa skin rashkurisabiyiliappellation for mionkuriti doobu sheefoundrykuriwabilaa small bowlkurliA heavy blow on the back with the clenched fistkursaa skin rashkuru firginlishrubkuruchupigKuruchupigkuruchubilaPigletkuruchuloɣuboar, male pigkuruchulɔɣumale pigkuruchunimapigskuruchunyaŋfemale pig/sowkurufootuA coal potkurugumetalkushiametalic part of a hoekushilolymphkusodustkusumbuli. tarantulakutumoa messenger sent to announce a deathkutumoA messenger sent to announce deathkuucoupkuubuTo dry upkuuditaputschkuuditaaputschkuunidrykuyiliA house where a funeral custom is being performedKuyiliFuneralKuyoŋyoŋyams cooked and eaten with pepper, salt and shea butterkwataquarterkwiksilivaquicksilverL:ŋun wum-tiobedientL:ziliji durirollings tockla ŋmainA facial expression of happiness characterized by gently showing ones teeth without vocalizationlaaIt is a bowl made from claylaabaa name dagombas give to a female child born on wednesdaylaabakonyuli n-nyɛ li ka di mali tɔri sakorolaabidaReallylaafirirefreelaakalia one eyed personlaakumCamellaakumacamelslaakumbaraNinsali so ŋun bari laakumlaakumbilaCalflaakumlaaLaakumilaalaakumlaabulllaakumnyaŋCowlaaliSiyaasa niŋdiba yi chani mali bɛ lahabaya n-tiri niribalaamDi nyɛla bin'shɛli din yɛn suhi ninsala ningbuna ka taali ni zaɣisigulaambaŋun dɔɣi nira bee ŋun su nira fukumsilaamihia Wednesday bornlaandanaNinvuɣ so ŋun moni jinglilaaniguguinea fowllaaraa rewardlaasabuinterpretation of premisesLaasabu malibuCalculationlaasabuniŋdaBaɣa, ninsali so ŋun baŋdi binshɛli din yɛn niŋ biɛɣu nilaasinsiHe doesn’t have licenselaatilightlabakonyuya bali shɛli niriba pam ni bɔralabibolirepititionladio-bilatransistorlaɣ' kpaharacowrieslaɣ' piɛhicowries used by jɛra dacerslaɣ’ sɔŋdatreasurerlaɣ'dibolaɣiri dibulaɣakpahirasaha shɛli laɣirilaɣibaligusmall changelaɣibudoo yi na bɔri paɣalaɣidayaCapital, principal sumlaɣidiraChop moneylaɣifuobject or record accepted as paymentlaɣifulaɣifua type of scarf worn by womenlaɣigbullilump sumlaɣigulaTreasurerlaɣikuboextravagancelaɣinamdaA person who conjures moneylaɣiŋgumeetinglaɣiŋmaraCounterfeiter of moneylaɣipaŋdamoneylenderlaɣipiɛligaready cashLaɣiraawɔiDi nyɛla laɣ'shɛli bihi ni deera Buɣun tɔbu goli nilaɣiri timlaɣiri tim?laɣisɔŋbusaving, the act of saving moneylaɣisɔŋdatreasurerlaɣisɔŋdaa treasurerlaɣitaɣiraa money-changerlaɣiwolinda(trading-)capitallaɣiyubothe love of moneylaɣiyuraa lover of money, avaricious personlaɣizuɣucapital, principal sum (finance)laɣkpahirilicowrieslaɣsoŋdaa treasurerlaɣwolindacapitallahabalinews, informationlahabali chuguHeadlineslahabali chuɣu bukujournallahabali churi sabbujournalismlahabali tibureportagelahabali tirareporterlahabali tullinewsflashLahabali-chuɣu toonifront pagelahabalitirajournalistlahabayanewsLahazibsiIs surprisinglahazibuwonderlahaʒiba biɛhiguenigmalahaʒiba binkɔbigamonsterLahaʒibuSomething that happens unknowinglylahibalinews, storylahibalisabiraA journalistlahibalitiraAnchorlahibalitiraJournalist or news-giverlahinliblotlahiria female sunday bornlahisarimuslim prayer observed between 3pm and 5pmlahisariMuslims prayer time at 3 o' clock pmLahisariThe middle one of the Muslim five daily prayerlahizibuwonderlahiʒibisiMysterylahiʒibuwonderlai palliparagraphlakajɛɣubɛ yi kpaɣi nyu' birili pni ni nyuli maa bilibu nyaanga. lala nyuli maa lee kpuriginlilakɔriguIs a bowl made from claylakɔriguPotlakɔritiYaɣ'ri kurigulaligacousinlamBinshɛɣu din taari ninsalinima nilamBengal bean plant, cow-itch Mucuna pruriens A vine with hairy pods which cause intolerable itching on contact with the skin. If people are gathering for a purpose you disapprove of, gather the hairs of the pod in your palm and blow them out into the crowd which will quickly disperse.LamagillslamaleeSoft drinklamliIt refers to the tissue of the jaws that surrounds the teethlamnia sample of food, tasterlampooLiɣiri din deera ka dii bi galisilampooFarigu deebulan'gɔbilimonorchidsmlanaTesteslandanaa muezzinLangamlead rope/halterlangami'bridle'. Note: "metal or leather or rope designed to fit the face of a horse to which a long rope may be attached to pull the horse'langrindoostone breakerlaniBin luƔu kam malila lanilanjamshrub [sp.]lanjamshrub sp. see kòyémlanjiŋaa tree used to make charcoallanjiŋatree used to make charcoal Prosopis africana (Guill. & Perr.) Taub. also nanZiliLankpilaKpila dibaayi din be lana puuni.lankudaaian old man married to a young girlLansaDi nyɛla buɣ'yulilantabilicastrated animallaŋaa casting net, a net used to wrap goodsLaŋaDi nyɛla bin'shɛli bɛ ni mali gbahiri zahimlaŋalaŋabanding-metallaŋgandadoro din moritalaŋgbandili? Kigelia africana Also wóbtiâLaŋgir'ndooherb or shrub Aeschynome afraspera J. Leonard Also tàbà dúgù nyûrgú. When dry the pithy stems are collected by women to start fires. et. ‘skirt of dawadawa tree’ – leaves resemble this tree. Children use the stems to pretend to smokeAlso given as Chamaecrista mimosoideslaŋgoblia person who by nature has only one testicle, ie suffering from monorchitislari kubujestlaribuan arablarigaLuɣ'shɛli fɔlingi ni belarigiUntielaringbɛɣua type of scarf worn by womenLarinŋaMɔɣ'ni bin nɛŋ ka di zuli ni mali kobiri pamlarinsigreen squirrelslariŋbilakittenlariŋgaa small animal of the squirrel family.lariŋlɔɣuboarlariŋnyaŋsoe or doelau-speakerloudspeakerlebginsimtoontiboleedioradio, wireless-setleefeA straw basket with a coverleefea straw basket with a coverleemuOrangeleemucitrus fruit (generic)leemu garicheOrangeryleemu nyaamilimeleen paɣiriorange peelsleengaBɛ ni sa dari ka zaŋ gbala pa di zuɣu ka di niŋ mahim laleenkohiguniarea of the market where orange is predominantly soldLeenkomDi nyɛla bin wallileenkɔhaan orange-sellerleenkɔhigɔnithe orange-maket, corner of the market where the orange-sellers tradeleeŋa'shade-porch'. in front of house, stall (erected shed), small shelterleeza. a razorleftɛnalieutenantleligaBinneembili n-nyɛ olelikpiŋleliga ŋun kpilemu nyamilime tree and fruitlɛbiɛlimadze bladelɛbigimsimThe process by which a previous material, object or artefact is transformed and restatedlɛbiginsimdevelopment.lɛbilaO lab lɛbilalɛbiralabourerlɛbulibinshɛli yi yarigi ka shɛli bin duo gari di kpeelɛɣuninsali ŋun na nyɛ bibilalɛhachimsi chuɣu ni binkɔbiri kurigi ti Naawuni zuɣulɛhuOo labo lɛhulɛkukulian adze-handlelɛlabinniɛbila ka o biɛhigu shee tooi nyɛ baanjira nilɛliViɛhilɛligaIt is among the categories of insectslɛliŋFruit (Sp.)lɛliŋgaa treelɛliŋgatree [sp.]lɛmtakayuyalɛmukɔhaNinvuɣ so ŋun kuhiri lɛmulɛnsilenslɛyalɛyalibilia twinlibilibiNayiɣasigulichɛlichɛa welderlichihiFraudlichihideceit, fraudliɣa. darkness, "a moonless night"liɣaliɣaa tinkerliɣi (darkness)A gbe duu ka furila ka niliɣipiaO gari liɣipialiɣiriMoneyliɣiri alikawuli gbaŋpromissory noteliɣiri talim tiremittanceliɣiri zundiembezzlementliɣirilanarich manlihalihadusky. in the twilightliifuVohim dabisililiigaHe is wearing a shirtliiga boɣiwaɣilaa long sleeves shirtliiga bɔɣa ŋmahishort sleeve shirtliiga bɔɣa waɣalalong sleevesliiga ʒeered shirtliigabɔɣubihiLiiga din bɔɣiri bi waɣaliigawaɣinliLiiga din waɣa ni naba niliisaMusulinima jingli din puhiri yuŋliliayam [cultivar]lilibin a flashliligavanishing medicine', invisibility charmLilimaDi nyɛla ti tuɣu ka wondalilinli. wild cherrylilinlifruit of the lìlíŋga treeliliŋgacherrytreeliliŋgaAfrican wild cherry tree and fruits Ximenia americana Linn.lilisikaa yellow-spotted headkerchief.lilisikaa yellow-spotted head-kerchieflilnlithe African wild cherry treelinjimaSoldierlinjimasoldierlinliriŋa creeping plantlinliriŋwild yam used for medicine Dioscorea lecardii De Willd.liŋaa lidliŋaliŋathin, soft, not solidlitazahimbu saŋlilitaafiA religious booklitaafiA booklitiLuɣ'shɛli din zimsaloba malifa kuɣilirubber bulletloba stampurubber stamplobilakittenloɣɔkom toobu sheelohivoleslokoa well in a town, not deeply dug, shallow welllolɔɣumale volelomThe beard of a ramlomthe beard under the neck of an animaliLomIs a type of hat warn by baamaaya dancerslomliNee,shɛli din gahim zaŋti wa wabulompoli. goitrelonŋniluɣu sheli bindirigu ni gariti chan pulinilonyaŋfemale vole/boelooordinancelookoa prop, staff supporting a load or for drying clothesloolooNaawuni nam tiɛri puuni shɛlilooloochiAll the details of somethingLooloochiso shɛli ani yɛn dola kadi mali abukaataloorilorryloori dundɔlivehicle/car doorloori maanaHe is a car mechanicloori teesaa lorry stationloori tupulorry tubeloori yiɣisibuignitionlooyalawyerlooʒuliglobe amaranth Gomphrena celosoides (Amaranthaceae) also ŋonsure. Eaten by cows. Herb to 1 m. et. ‘bush- mouse tail’ Also Evolvulus alsinoides (L.) L. and SacciolepsislɔbarubberlɔbuA lɔbulɔɣabuɣali din mali komlɔɣibuyaa shieldlɔɣikpiacantankerousnesslɔɣilɔɣia cavernous depth, nooklɔɣirithe final observances of the Dagomba funeral customlɔɣuA clay pot for storing waterlɔɣu-baŋsimtexicologylɔhiliriddle, word-play, parablelɔhirilifermenting-agent in pitolɔndopillared area, courtyard, portico, "a small yard within a large yard"lɔnzinlibaritonelɔŋLoud voicelɔŋ mɔribularyngitislɔŋaFroglɔŋchia ferry, 'pontoon'lɔŋgbɔɣugoitrelɔŋkpillilarynxlɔŋshiliŋhoarseness, sore throat, "a permanent inability to talk aloud, loss of voice"lɔriganook, corner, anglelɔrisicornersluagame played by girls.luaIt's a play played game by girls or womenludu. ludo, parcheesi [Am.] - board game.ludubiaa die, dicelugiliniby the side, off to the sideLugilugiBottleluɣilaaa disease of the gums, gingivitisluɣiliThe side of anythingluɣiliBinshɛli nuzaa bee nudirigu zuɣuluɣiluɣibad-smelling, stinkingluɣinyinimusical instrument [type]luɣiyinione placeluɣlaaa disease of the gumsluɣlithe enlargement of the spleen as caused by malaria.luɣuBɛ yi gbi bɔɣili ka di zilima ka kɔm be di puuni ka niriba tooraluɣulikameverywhereluɣuluɣuA container with round or tapered neck used for holding liquidsluinred, glowing (as of flame).lukpaayiliappellation for gbuliŋlukpoɣularge herb with a tuber Amorphophallus dracontioides (Bl.) Engl.lukpɔɣuMu'shɛli dabamlukuri"medicine said to make people richlulia species of bird, green pigeonluligreen fruit-pigeonLuligaAnimateLulubilaDi nyɛla koliba ka poraluluɣuKoliba ka Dagbamba booni luluɣulum'paɣaPaɣ'so ŋun nyɛ luŋalumfa1. a veranda 2. a shed.lun'dihileather tension cordlun'dɔliBɛ ni mali bin'shɛɣu m-ŋ meri luŋa ka di kumdi maalundiathe string/s used to lace a luŋalundishɛrigathe leather string used to sew the skin to the lunkudziralundolibɛni mali binshaɣ ŋmɛri luŋlunfaA shedlunkuɣirathe 'seat' of the luŋa drum, the ring of bound reeds and grasses (kpari) that fits over the mouth of the drum, to which the skin is sewnlunnaadrum-chieflunŋdihimihi din be lunŋ ni ka bɛ booni lunŋdihilunŋmani. a big ensemble of drummers, "hundred tom-tom beaters"lunsarigaa drum-chant of the history of Dagbon and Yaan-Naas"luntaliLunsi tumaluntalilunsi tumalunzahimBinshɛɣu din ku niŋ ŋmani din na mini biɛniluŋaA device used for entertainmentluŋaluŋaBinshɛli din balaluŋkuŋmaaŋasemi-cultivated yam with aerial tubers. Dioscorea macroura et. ‘fall + kill + monkey’. It is believed that when the aerial tubers drop down, monkeys die.luudownfallluudolipath downwardsluuluanaawuni nam tiɛri bali shɛlim-baɣakaŋun baɣa ka yɛla niM-beliNiri yi nye a dɔɣ'ri kpɛma doo n nye o bee paɣamaO nyɛla paɣ so ŋun dɔɣima tiŋamotherlandma yilimatrinial homemaalibuniŋsim din bɔri maligu niŋdi biɛhigu nimaaligubird speciesmaaligua sacrifice or anything to do with sacrifice, ritual or social functionmaaliŋbaɣiyuli maalibumaam. a polite form of address to close friends of the opposite sexmaamdoo yi laɣiri paɣa kana be bo omaamia blousemaan'kumaMana din kuuimaan'vaaBɛ yi zaŋ mana vari duɣi Ʒiɛrimaan'variMana varimaan'zimBɛ yi tɔ maan' kuma ka di leei zimmaanaNinvuɣ' so ŋun maani binyaramaana. a blacksmithMaandoɣuDi nyɛla mana doɣumaaniokramaanidi nyela Ʒiedgan sheli ti ni dira kadi sallamaankarigimaokra that has loss its slimeness and difficult to be choppedmaankuunidried okraMaankuuniMana yi deli wuntaŋa n-kuuimaantoodried okra, in soup formmaanvaaleaves of okraMaapumapmaarifaGun used for shootingmaasimDabisili shɛli din ti bi tulamaasinjacouriermabiabrothermabidooa brothermabigaO behigu ŋan la ninsala ninamabihiNinvuɣ'shɛba ban yi mapu' yini ni namabihilifraternitymabilgufraternitymabitoindividuals who have the same mother but different fathersmabiyurigubelovedmachelitaliblacksmithingmachɛliA blacksmithMachɛligumachɛlinima tumamafarisia type of mattressmaɣazinia machinemaɣimlanaa liarmaɣisiscissorsmaɣisia tool used for cutting thin material, consisting of two crossing blades attached at a pivot point(scissors)mahaBindirigu bali shɛli di ni mali nyuri kokomahalaacorn-cake cookermahawutaabattoirmahi yɛlieuphemismmahibiɛlicorn-cake dough,battermahigua mild form of a venereal disease, more generally occurring with womenmahiliA cake made from corn flourmahiliwet landmahimcoolness, dampness, shademahimshademahimA shademahimshademailimilemajo jɛnaralmajor generalmaka-chandapilgrimmakaawea basket-like hat worn by men (but not women) who have been on a pilgrimage to Meccamakaleea small childmakollebig metal pot or binmakolleA big metal pot or binmakolleDi nyɛla tahichoo ka bɛ zaŋ kurugu mali li, ka paɣiba too mali bɛ kuriganima niŋdi di puuni m-mali li tamdi bɛ kɔbanima zuɣusaa.makpemaone's mother's elder sistermakpemamother's elder sister.Makpemamother's elder sistermakpiɛmaA biɛli ŋun nyɛ paɣamalaaikaNaawuni tuumbamalaayikaan angelmalaikaan angel.malaikaAn angelmalbudependantsmaleɣutoadstool, mushroom, fungus (generic term) The fungus that grows on specific tree species is describe by putting the name of the tree in front of this word.malfaa gunmalgastarlingmalgimdewmalgupossession(s), householdmali do yinomonogamousMali paɣa yinomonogamousmali teebubearablemalifaA device or tool that is use to shoot out bulletsmaligimBiɛɣu yi neei asiba ko' shɛli din be mɔri ni maa n-nyɛ maligimmaliguNiriba yi zabiri ka so nani ku zabili maamaligumaanitalipriesthoodmaligunaasocial welfare officermalititisaviorMalititiDi nyɛla ninsali yulimalsimNyaŋsimmalsimsweetnessmamsomeone girlfriend or boyfriend.mamgirlfriendmamanimaloversmamli lahabalilove-storymamli piɛhibucourtshipmamli washiikalove lettermanaFruitmanbuboa grudge.manchiinsiBinshɛɣu di ni mali maani buɣimmanchisiA wood that ignite with the friction of being dragged (struck) against a rough dry surfacemanchisiMatchesmanchisi(box of) matchesmanciAcroceras zizanioides see also benyoɣo tiriguMandeeyaDi nyɛla yuli din mali booni ninsalamangaribamaghrib prayermani mabihegeshrub reaching 1.5 m. Annona glauca Schum. & Thonn.maniispermmanshishiiloso-calledmantankaliyaBɛ zaŋ dili mi n jɛhiri zimmantaŋkalia sievemantirɛsia mattressmaŋerect herb to 2m. The name is also the name of a disease of children and a medicine is made from the leaves and branches to treat it. Before cutting the tree an offering of coins or cola must be made.maŋ mabeleEclipta albamaŋais a type of boilsmaŋdahimbuexercisemaŋgbaabuself-controlmaŋgbibbutaliself-controlled nessmaŋkaniPlantainmaŋkarigaguinea cornmaŋkubiaBɛ ni mali shɛli kpariti duu bee karo lamaŋkubilia lockmaŋkubusuicidemaŋliRealmaŋmaŋa pɔɣuown goalmaŋsiɣisibuhumblenessmaŋsiɣisibulanahumble personmaŋsiɣisibutalihumilitymaŋsɔŋsimself-helpmaŋsulinsiindependencemaŋwuhibuostentationmaŋzaɣisibuselflessnessmaŋzogolawhite flower. The leaves are applied to the skin to bring back its normal colour.mapiraA ma tizo paɣamapiraone's mother's younger sistermapirinimaA ma tuzɔhi ban nyɛ paɣibamapuunipeople with the same mothermarafagunmarafa kuɣulibulletmarafa timgun powdermaripusmarifakuɣilibulletmarisaluremashiifadisastermashishiiloN-be darige biɛhigumasiaChrist, MessiaMasiachihiraAntichristMasiataliMessiahshipmasifasufferingmataŋkaliwire gauze, mosquito screenmatarigaa hammermatarikahammermatuka chandiguLoorimatuka yiɣiriguMatuka yiɣirigu, yiɣirila zuɣʋ saamatuukamotor carmatuukamotor car [old word]mayaankalea small childmayaaŋkaleea small childmayambilaa small childmayili biaa child born and given to the mother's family to be taken care ofmayilinimamaternal relativesmayiliniraa person at your mother's sidemazagalia file (tool)maʒinia machineMbaŋbaDi nyɛla yu'ŋaha puuni yinimbevele titoɣoCochlospermum planchoniiMburidibaDi nyɛla yu'ŋahilimbusimwoembusumgriefmbusumlanaa woeful personmeea course (in a building )meengaWater-turtlemeetilorry matemɛbiloround wormmɛbinliround wormmɛrrmyrrhmɛtirikimetricmfaaŋabravomi yɛtɔɣaeloquentmiaMia din lori binyarimiaropemibuɣitifine fibre with which a rope is mademiɣisibumixing of somethingmiɣua strand of fibremiiliaccustomedmiisimBɔmma ni nyamma yi labi nyaaŋamikaɣitihempmikaɣubiri' mii din pa mibuɣintiMilichiA canned milkmiliguhabitual acquaintance with someone or something;milimbuTo become a missing person or to vanishmilimitamillimeterMilinsiIntimacymilooa chocolate drinkmimarilia cudgel, clubmimiinifruit of the hog plum treemimiiŋathe red hog plum treemimiiŋared hog plum tree Spondias monbin also mùmòɣlì. Now rare in this regionminaa mina (Hebrew measure of weight/value)mini shɛŋaand othersministaa (government) ministerminitia minute (of time)mirigiliointmentmistamistermitametremiyaMiya, bi mal' limi n lɔri daɣʋ m pari nɛmamiʒeea striped red and white native clothmo' gbaatall thick grassMo'moonatown criermo'pilimɔɣuBɛ ni zaŋ mo'shɛli m-pili duumobane zowlaEuphorbia convolvuloides Hochst. ex BenthMochiRicemoɣugrass, herbs, small plants (generic term)mokɔroa paddlemokpaliis a dry grasses tie together and used to celebrate fire festivalmolaaa white Fulani breed of cowmoliGroundnut pastemoli kokoporridge made with corn doughMoli-moonaŊun mooni molomolidibigamale kobmolifeea white long hatmolifuantelopemoligastrength, powermoloannouncementmolomoonaa heraldmomaripemomahiligreen pasturemoni-wadamoney ordermonyɛbilimo'shɛli bɛ ni mali viri duu tuuliMooa Mossi personmoon'tiaTia din wala mooramoonguit means mangomoongumangomoonsiMoogu yi laɣim n-niŋ pammooŋgubinwalli din nyuramooriripeningmoorisipan (for carrying fire)moosimred colour,fair in complexionmopele moɣutsauri grass preferred for thatching Cymbopogon giganteus Chiov.mopili zuɣusaarooftopmopilliRoofing a room with zanamatmoplicheeeavesMorinŋaDi nyɛla tiamɔ'gɔribaNinvuɣ'shɛba ban gɔri mɔɣuni ni bɛ bɔ nimdimɔbahaloose dry grass used in thatchingmɔbiligufreshly-germinated grassmɔbɔbilɔrasomebody who ties grass-bundlesmɔbɔɣubunch,bundle of grassmɔchɛraa grass cutter (a person who cuts grass)mɔchirimortuarymɔgbinia stubblemɔgɔraone who hunts game for sport or for foodmɔɣ’ gburiŋriver bankmɔɣabihiguMɔɣabihigu bi zaŋdili mi m mɛri tandimɔɣibihigusea sandmɔɣiliMɔŋli, bini toori kom shɛlimɔɣiliis a srugture placed across a flowing body of water to stop the flowmɔɣillirivermɔɣiloa fiddlemɔɣinooŋabirdmɔɣologuitarmɔɣuGrassmɔɣuTim din nyɛ mɔri ka bɛ mali tiri ka bɛ sura.mɔɣuloguitarMɔɣuniDi nyɛla luɣushɛli binkɔbiri kɔŋko ni be.mɔɣuni binkɔbiguwild animalmɔɣuni gbunyaɣumallardMɔhiliMooremɔkarimaa dry grass standing on land with its undergrowthmɔkariwaaa grass standing on landmɔkpallitorch (flaming),brandmɔkpillia bundle of grassmɔndidenyingmɔŋguDi nyɛla binwolli din n diramɔŋubirapasturemɔpilinyuaa tip of a roofmɔpilipindathatchermɔpillɔŋeavesmɔpumflowering grassesmɔri duuDu'shɛli bɛ ni zaŋ mɔri pili ka bɛ booni mɔri duumɔrigaresistance, powermɔrilimdistentionmɔriŋswollenmɔtalofabric, a home hand-woven white clothmɔtooa motorbikemɔvillicharred grassmpaayagame (toasting cowries into a.distant hole)muɣaliDi nyɛla luɣ shɛli bɛ ni gaayi bɔɣ titali sɔŋ ka saa kom be dinnimuɣiliŋgatight-fittingmuɣimzeromuɣiririding-bootsmuɣisiguSomething that is worryingmuɣuribootmuhibbaa charm,spell,love portionmuhilimedicinemuhimbacharmmukuruSkirtmuliantelopesmulichipeoplemulifeefezmulifua long red capmulimulaa roll-up,tobacco rolled in paper for smoking,cigarmuliŋmea disease that cause sore in the anusmulitshidependantsmumoɣliFruit of mùmòɣtiamumoɣlitiared hog plum tree Spondias monbin Also mìmììŋà. The roots are used in a decoction for stomach trouble. The bark is used in a medicine with other ingreditents to cure anthrax. The leaves together with kpalga are soaked for an inahlation taken for seven days to cure ‘whole-body’ pain.mumɔɣilia local fruit with hard yellowish shellmumɔɣilia treemunaafichislandermunaafichilanaslanderermunaafiɣilimtreacherymunaafiɣisislandermunaafiɣisiraSlanderermunaaliman undeserved recompensemunafikiN-zaŋ so yɛltɔɣa chaŋ ti yɛli somunchiria sunni Muslimmundilistumpmunliroundmurigaa dry reedmurijiŋaa short piece of reedmusa cat (epithet)mushibanimaNinvuɣu shɛba bɛn mali mushibamushiibaSomeone who has issues with peoplemushiibaSuffering of afflictionMusulimiMuslimmusulinsi adiini tɔbujihadmusuloa kind of cloth used as a spiceMusulunsiIslam,the Muslim faithmusuroBinshɛɣu din nyɔm viɛlli pam ka mali anfaanimuuminia sincere, believing Muslimmuzaabasuffering of afflictionn-faabravo!n-yileavena’ tiŋakingdomNa’zuguOverlord.naaChiefnaa damba18th day of Damba, day for homagenaa naa kparosoŋBiophytum petersianum Klotzschnaabɔɣucattle immunisationnaabuendnaad. nard (cosmetic): borrowed for Biblenaafiilanon-compulsory muslim worshipnaaibu-sheeWhere something stops or finishesnaailonnylonnaakpɛliŋganinvuɣ so ŋun sɔŋdi Yaa-Naanaalɔŋa blue-coloured birdnaamam'pussy', cat (epithet)naamamchɛmsinaamamchɛmsinaamanchɛmsitinned corned-beef, canned beefnaanaakpabigbandia small sensitive plantnaanaakpabisɔŋDi nyɛla mɔɣunaandambapoornaanitrust, confidencenaaniA trust having for sometgnaaniNira ni mali nin'tiɣili ti sonaanigoobetrayal of trustnaaninyea silent cricketnaansaɣaTiger nutnaansanjɛrigucrabnaansara. snuffnaansaraBɛ bɔbiri li mi niŋdi takara ni n-niŋ buɣim juui li n-voori li ka nyɔhi yirina nolini ni nyɛhini.naanyithen, subsequently, finallynaanzuaIt refers to a type of seasoning used to add flavor and heat to foodsnaanzuapeppernaanzubuapepper [type], "large or round"naanzuchirigaa small, very hot peppernaanzuchirigapepper [type], "hot ''naanzukahaNaanzua din na bi mooinaanzukohaa person that sells peppernaanzukohigunia place where pepper is soldnaanzutɔɣupepper [type], "hot"naanzuwaDi nyɛla din pahiri ʒɛgbana ni n-to pam ka bɛ mali li n-duɣiranaanʒilia treenaasangalliAn upside down movement with the hands on the groundnaasangallithe art of walking upside down with the handsnaasanjeriguA crabnaasanjɛrigucrabNaawuniGodnaawuni dabili• a godly person, 'God's servant/slave'.naawuni nubilaForms include naawuni nubila.naawuni piniendowmentnaawuni shia kasiHoly Spiritnaawuni soldivinenaawunitalidivinity, godlikenessnaawuntizoobeing god-fearing, "absolute belef in God or Qur'an and Hadith"naazocourtier, 'King's Friend'naazu'zimbɛ yi tɔ naanzuwa ka di niŋ zimnaazuabɛ mali limi pahiri duɣiranabalegsnabiaA male born into royal familynabiaNaa ni dɔɣi bi' sonabigbullinabigbullinabikoɣuringwormnabilidoublingnabilimMultiplicationnabinbiɛmlananabinbiɛmlananabipariganabipariganabipuɣingaBipuɣinbila ŋun nyɛ na'bianabipuɣiŋlinabipuɣiŋlinabiyoŋaa member of a chiefly family who holds no chiefly officenabiyoŋaNabia ŋun nyɛ doonablivine with numerous tubers the name derives from a verb meaning ‘to multiply’ and it is used in remedies that require increase. The boiled leaves are used to bathe thin children and the dried tuber is mixed with cereal seeds to increase the yield.nachimaYoung guysnachimbaDoo ŋun sɔŋda (bɛ tooi zoola nayiya)nachimbilaa boy who has attain maturitynachimbilimnachimbilimnachimpollinachinbili so ŋun nyɛ zaɣapollinachinkpambanachinbihi shɛba ban nyɛ kpambanachinsi-tiɛribinshɛɣu shɛli bɛ ni mali diri nachiinsinachintɛrininsali nim ni mali binyɛri shɛŋa diri bɛ maŋsinagban’ kɔŋkɔbadiscordnagiyemgrass with a very thin stem et. ‘cow’s wisdom’. When a woman gives birth they boil it in water to bathe the baby Vernonia cinerea ?nagpurigrass sp.nagsaagrass Sporobolus jacquemontii Kunthnaɣ' kpahiNaɣ'kpahi, niɣ' ni be shɛli bee bini gmɛri shɛlinaɣ'barigablack tick birdnaɣ'bilanaɣ'so ŋun pɔranaɣ'binaNiɣi binanaɣ'gorgucattle kraalnaɣ'karilinaɣ'so ŋun baranaɣ'kparaNinvuɣ'so ŋun taɣiri niɣinaɣ'kpiŋNahu ŋun kpinaɣ'laabullnaɣ'niɛŋNaɣ'so ŋun bi kpinaɣ'nimdiBeefNaɣ'nimdibeefnaɣ'nyaŋcownaɣ'yilanahu yillanaɣabɛɣuwaa yulinaɣabindicow dungnaɣakɔrabulls for farmingnaɣalaabullnaɣaninpuɣuDi nyɛla mɔɣunaɣanyaŋcownaƔanyoongabin'niɛŋ ŋun ŋmani jaalanbɔɣunaɣasaaa grass typenaɣazuɣulimliNaɣalaa ŋun la yilanaɣbindiCowdawnnaɣgorigua cattle kraalnaɣgulaherdsmannaɣi'nyoontiaa treenaɣibarigabird speciesnaɣibarilɔɣuAfrican starling /cocknaɣibarinyaŋAfrican starling /doenaɣibarisiAfrican starlingsnaɣibiɛɣuDagbamba wa nyɛ li ka loonsi ŋmɛri niŋdiba ka bɛ waranaɣibilaCalfnaɣibila nimdivealnaɣibindinahu bindinaɣichiinsiO naɣichiinsi Mali yaa pamnaɣidɔrodɔri shɛli din gbahiri niɣinaɣigɔriguniɣi ban galisinaɣikɔhiraninvuɣ so ŋun kɔhiri niɣinaɣikɔrigunaɣi so bɛn mali kɔraNaɣikpaaA place where cattle are tiednaɣikparacowboynaɣikulibɛn zaŋdi kuli shɛli gari naɣ'lakora ka bɛ koranaɣikumdi yi niŋ ka dɔri shɛli luna kuri niɣinaɣilaabullnaɣilaatabilinaɣilaa so lana bɛn ŋmahimnaɣilabilanaɣilaa ŋun na poranaɣilalantabilioxnaɣilan'tabiliBullocknaɣiliŋganaɣiliŋganaɣilorigugrass used for brooms and grazed by livestocknaɣiluanaɣiluanaɣinimdinahu nimdinaɣininpɔbirigunaɣininpɔbirigunaɣinyaŋnaɣi so ŋun nyɛ zaɣanyaŋnaɣinyɛbiraa person who wants to gain something without sweatnaɣinyilinaɣinyilinaɣinyoontianaɣinyoontianaɣinyooŋanaɣinyooŋanaɣiŋmaanaɣiŋmaanaɣipiɛlibilahatchling /small cattle egretnaɣipiɛliganaɣipiɛligaNaɣipiɛligaflamingonaɣipiɛlilɔɣumale cattle egretnaɣipiɛlinyaŋfemale cattle egretnaɣipiɛlisicattle egretsnaɣipollinaɣi so ŋun na poranaɣipurimɔri balli shɛli nyɛ linaɣiruŋdi yi niŋ ka binshɛli naɣi bilanaɣisaanaɣinyaŋ ŋun na bi dɔɣinaɣitibichɛriguDi nyɛla goonaɣitɔrokonaɣitɔrokonaɣiyemMɔri balibu ni yininaɣiyihimmɔri balli shɛli nyɛ linaɣizinostrayed cownaɣlaatolistud bullnaɣliŋgaa small depression in the groundnaɣluaa cattle kraalnaɣninpobrigua mothnaɣnyiliA hyenanaɣnyoontiatree with long slender pods Entada africana Guill. & Perr. Also chinceeŋa [=chíncéréŋcíŋà]. et. < náɣnyóóŋá ‘insect sp. that lands on flowers’. Used to ‘smash’ or sour milk.naɣtipcherigajujube tree Ziziphus mauritiana Lam. also zìŋgúlí kúkuànah' zuɣʋNah' zuɣʋnahi nyemariperennial herb of the Aneilema group Aneilema lanceolatum Benth.nahingbaŋA description of colourNahinŋbanaKamanahiŋgunahiŋgunahua kind of animalNahucownahu bihiliuddernakohabutchernakohaNinsala ŋun kɔhiri nimdinakɔha waacultural dance of the butchers in Dagbonnakɔhigutuma zaŋ ti nakɔhinimanakpaaA division of farm landnakpaɣindanaNivuɣ'so ŋun mali m-baɣakanakpaɣindim-baɣa ka zaŋ kpa binshɛɣu polonakpɔɣunakpɔɣunamchieftancynamn-kpa binshɛɣunam tiŋgbanimonarchynam zuliyaroyaltynam-daangbeeSceptre (symbolic ornamental staff) or wand held in the hand by a ruling monarchnam’ kuɣathronenamachieftaincynama piliguembryonama-halliethicnamanamanamanamanambinʒianambinʒianambo'niraNinvuɣ'so ŋun yɛla mali nambɔɣunamboɣuMercy orωnambozoboleniencynambɔ-zoramerciful personnambɔbilabia so ŋun yɛla mali nambɔŋɔnambɔbiriregalianambɔɣumercynambɔsilinambɔsilinambɔzɔraninvuɣ so ŋun zɔri niriba nambɔɣunamdaNamda din pirita naba ninamda mihiboot lacenamdahimalananinvuɣ so namdahima ni malinamdakohaa person that sells sandalsnamdakohigunia place where orange is predominantly soldnamdakuɣaa wooden sandalnamdanimanamda nim yi galisinamɛŋturtlenamgbanayiliappellation for pishigunamibia nobilapeachicknamibia nonyaŋfemale peacocknamibia noopeafowlnamiɛmabush turkeysnamiɛŋnamiɛŋnamiɛŋbilapoultnamiɛŋlɔɣujakenamiɛŋnyaŋjennynaminia nolɔɣumale peacocknamiɔŋnamiɔŋNamo Naaninvuɣ so ŋun nyɛ lunsi Naanamonaahead of drummersnamɔɣiliA castrated human malenampiiŋanampiiŋanampooiNaawuni nam dahim sonandaanŋaBɛ yi ŋɔri nimdi daanŋa ni, di lee nandaanŋa.nandaantalifara biɛhigunandahimadejectionnandahima kuyillielegynandanaa poor personnangban-yolifoul-mouthednangbaniyiniNira mini o kpee yi bi saɣi taba zuɣunangbanmaliŋnangbanmaliŋnangbanmalisimyɛltɔɣa yɛli dihi nachiinsinangbanmalsimsweetnangbanpiblilipnangbansuulibreakfastnangbantoɣuhungernangbantomnangbantomnangbantomsorrownangbanzulinangbanzulinanimaafterbirthsnansaglitiger nut Cyperus esculentus Linn.nansagti kpirasedge with fragrant rhizome; wild tiger nut Cyperus articulatus Linn. see bìná, yìŋ bìná, yò bìná.nansaɣatikpuraDi nyɛla tianansaɣilikube bali shɛli amaa ka di lee pori ni dinanansaɣitikpirilinansaɣitikpirilinansanjɛrigunansanjɛrigunansaratobacconansarichianansarichianansarizimnansarizimnantaribilapupnantarigaAfrican black molenantarilɔɣumolenantarinyaŋmole/sownantarisiAfrican black molesnantoodabara bin nie~nanuɣilananuɣilaNanumliLanguage spoken in Nanugnanumpaɣaa nanumba womanNanunninvuɣ so ŋun yina Nanunŋ nananuŋdooa man from nanuŋnanzila treenanzilitree used to make charcoal Prosopis africana (Guill. & Perr.) Taub.nanzuaA spice prepared from the fermented, dried, pepper plantnanzubuaa type of peppernanzuchirgahot peppernanzuuWest African black pepper Piper guineense Schum. & Thonn.naŋgbambilibinshɛli luɣa ninaŋgbammalimyɛltɔɣa yɛli yaɣinaŋgbammalisimn-yɛli yɛltɔɣa ka di nyaɣisanaŋgbammalisimlananinvuɣ so ŋun niŋdi naŋgbammalimnaŋgbampibiliNinsala bee binkɔbigu naŋgbani yaɣ' yininaŋgbampɔbirigunaŋgbampɔbirigunaŋgbanchɛɣudi yi niŋ ka so je binshɛli ka yɛli ni o bori li ka ti chɛ ka di bahi yolinaŋgbancholibinshɛɣu nyoli ninaŋgbaninyina mini zilinli ni laɣim be luɣ'shɛlinaŋgbankuɣilibinshɛɣu kpaŋsi kpaŋsinaŋgbanpɔŋlananinvuɣ so ŋun bi tiri o naŋgbani sabitanaŋgbantomachihi shɛŋa bɛn chihiri ninsali naŋgbani sheenaŋgbantuhinintorim bɔba din be ninsali naŋgbambiya o yi gbihi nianaŋgbanvolibinshɛɣu nolinaŋgbanyeebinshɛɣu nyoli ninaŋgbanzusanaŋgbanzusanaŋgbaŋgbiriŋnaŋgbaŋgbiriŋnaŋgbaŋkɔbrininsali kɔbi shɛŋa din gili o naŋgbaninaŋgomdi nyɛla puzuri doro gbari kamani kawananapaɣaNaa paɣa ni nyɛ sonapaɣiligunapaɣiligunapaɣisulinapaɣisulinapaɣitalinapaɣaba tuma ni shɛlinapaɣizulinapaɣa tizopaɣaba bee piringa so ŋun be o sani tumdi tuma n-tiri onapakolinoonbihi balli shɛlinaparinickname for twins junior brother or sisternapoguCoopnapoɣuNɔhi mini binkɔbiri ni gbɛri shɛlinapombaraninvuɣ so bee binkɔbi so ŋun napɔŋ beranapombilaA napombihi ŋɔ vɛlanapombillɔɣunapombila shɛli din bari gari napombihi maa zaanapoŋbilatoenapoŋpaɣaThe plantar surface of the foot (sole)napoŋpuuniIt's one of the parts of living creatures that aid their locomotion abilitiesnapoŋtimtimlielephantiasisnapɔɣʋNapɔɣʋ nɔhi ni kperi shɛlinapɔmpuɣunapɔmpuɣuNapɔnkpuɣuliguDi nyɛla ninsali ningbuna yaɣ'shɛlinapɔnvaɣupart of the foot between the foot and anklenapɔnyaabaa step, pace, yard (measurement)napɔŋNinsala bee binniɛŋ din mali o chananapɔŋ tambu sheefootholdnapɔŋ-bɔɣatracksnapɔŋ-yaabuStepnapɔŋ’ suŋfarewellnapɔŋ'kpaaNinsala napɔŋ nyaaŋanapɔŋ'kpaaNinsala gbali yaɣ'shɛli din nori tiŋanapɔŋkpaaNinsala naba nyaaŋanapɔŋkpuɣiliguthe anklenapɔŋkpulia disease of the feetnapɔŋvɔɣu. sole.naraearly-milletnaragbungbaŋ. grass [sp.]nargbuŋgbaŋgrass sp. used in weaving gbala mats.narigbuŋgbaŋgrass [sp.]NasaɣiriDi nyɛla buɣ'yulinasarasuccessnasarasuccessnasaratriumphnasaravictoryNasarait means victoryNasaraDi nyɛla yuli bachinatitamlanaAlmightyNawaɣuDi nyɛla nyuli bal'shɛlinawɔɣuNyuli di ku tooi to sakoroNayahiliLanguage spoken in Yendi and it’s near by communities.nayiɣaŋun bi su ka kpuɣiranayiɣimninvuɣ so ŋun be su ka kpaɣiranayilipalacenazuɣuNaa so ŋun su tiŋgbana maa zaa kamani Dagbaŋ Yaa-Naa nyɛ nazuɣunboa yi niŋ nintaɣibu so ni niŋ binshɛlineetree Pterocarpus erinaceus Poir. also sagbeneea treeneendara fariguA tax levy that results from the exchange of goods and serviceneendiraa plunderer, person who consumes ones belongingsneenininsali sitiriliNeenkɔhiraNinvuɣu so ŋun n kohiri nɛmaneenʒiraa porter, carrierneeŋahabatree Pterocarpus santalinoides LHer. ex DC.neeŋahibatree [sp.]neesia nurseneesimClarificationnekyembilakosebegeotoUraria picta (Jacq.) DCneligrinding millnɛɣua drag net, baggage netnɛkaŋanɛkaŋanɛmaTi ni yari nien shaŋanɛmnɛmglaring, clear, open, naked, bareNi ŋan pahiEtcnianiri yi mali tɛha ni binshɛliniɛmflame.nifunifuniɣ' limbuɣumNiɣ'limbuɣʋm di tiri la nɛlinsiniɣicattleniɣiduucowshedniɣilim-buɣum piliŋelectric shaverniɣilimbuɣimthe flow of tiny particles called electrons, which powers our worldniɣilimbuɣimguliforce that counteracts the flow of electricityniɣilimbuɣimsaaelectric current is the flow of charged particles such as electrons, protons, ions, or holesniɣilingaan electric fishniɣilinlizimbila so ŋun sukiraniimaNaawuni yi larigi so liɣiri bee binsuŋ biɛhigu puuninikaɣunikaɣunikotinnicotinenilibinshɛɣu di ni mali duɣiri ʒiɛrinimaalicomfortnimaanitherenimaaninim. residents, locals, 'people of there'nimbansiobservationnimbaŋdaan acquaintancenimbiaeyeball, eyenimbiɛɣudisfavour ('bad eye').nimbiɛlimNimbila puuninimbiɛlimeyeballnimbiɛraan eye complaint(general), conjunctivitisnimbiɛratimeyewashnimbiɛriBinshɛɣu din din mali zaɣ'biɛɣu yaɣ'shɛlinimbilathe part of an organism that enables them to seeNimbilikpullieyeballnimbilipiɛma stye on the eyelidnimbobaligafruit or other product of daZuli (Gardenia erubescens)nimbɔbaligablack cosmetic made from the fruit of the tree called dazuli.nimbɔɣilieye-socketnimbɔɣu• fruit of the tree called dazulinimbuɣitiboneless meat (fillet, breast of a fowl)nimdiFood that us obtained from animalsnimdibigaa skewer, spit (with or without meat on it)nimkaharaw meat, fresh meatnimmaha‘raw meatnimmaŋtalihumanity, character of a good personnimmihigufrowning, "the habit of looking stern so as to make it difficult for someone to seek a favour"nimmirabig, protruding eyesnimmiribacompanionsnimmooseriousnessnimpiiŋasmall eyenimpipilisi. indecision, hesitationnimpɔbirigublinkersnimpɔɣuan eyelidnimpuɣilia joint (of meat)nimpuri'sleep', white stuff from the eye, the secretion from eyes that dries as a dustnimʒeefresh meatnin’ pipilisiindecisionnin'bilaEyenin'kariKɔb'shɛli din kuli booi dɔ ninsali nini ni nimbila zuɣusaa maa yuli m-balaNin’liha kpanjoguTelevisionnin'tuaBinshɛɣu di ni mali piriti ti nu'bihininaIt refers to what we use for seeingnina dɔɣiteopticianninbansiin observationninbilaAn organ that humans and animals use to seeninchinsidisrespectnindalinight-blindness, "a disease of the eye that makes ne unable to see at night"nindooexpression, facial features.ninduaan exaggerated view of oneselfninfɔɣua missing/blinded eyeninfuluŋ. a defective eye, blurred visionningbaɣueyebrowningbɔɣikuɣilibrow-ridge, bone under the eyebrowningbɔɣueyebrowningbɔŋan eyelidningbuna dahimbuGymnasticsningbunnimdi baŋdaphysiologistningbunnimdi baŋsimphysiologyningbuŋbodyningurimaface not yet washed after sleepingningurimaface not yet washed after sleep.ninieyeninipurieye dischargeninkaɣueyelidninkahimboa wink, winking of the eyeninkari-kɔbirilashesninkpalipower of observation, visual memoryninkparaAn equipment worn in the face to protect and or aid eye sightninkparaspectaclesninkpeentalibraveryninkpɛŋ"a strong person, person with invincible qualitiesninkuraDabba ban gbai kpamlininkurilimold-ageninkuruguNir' ŋun gbaai kpamlininkuunsicurmudgeonninkuunsilanadifficult personninlɔɣiradeep-set eyesninmihiguŋfrown.ninneelipartialityninnibinkɔbigu bee binniɛŋ ninnininpɔbira. horse-brass.ninsabigadizzinessninsalaHuman beingninsala biɛhiguhuman natureninsala hachiA basic right that all humans should be guaranteed by virtue of them being a human.ninsala taarihibiographyninsalikpeefellow humanninsalinimahumanbeingsninsalitalipersonaninsalkpiŋdead humanninsarinsiyouth-, young peoplesninsariŋgayoung manninsibigati'shɛli yuli m-balaninsibisininsibiga tihinintamit means tearsnintamtear-drop, tearsnintarimaa blind personnintarimaa blind personnintarinsiblindnessnintiɣiliNira ni mali dihitabili ti sonintɔchirigaa squirt of salivanintɔfuɣifuɣifoam from mouthnintɔgbalislobber, saliva drooling downnintɔkomdribble, saliva from the corners of the mouthnintɔribodily fluid secreted by saliva glandsnintuaringnintuboabusiveness, "a habit of insulting people"nintugaria twisted finger ring of several metals.nintuuA ring that is been put on a fingernintuwaRingninvuɣ'-person.ninvuɣ’ finiruffianNinvuɣ’ kuraSomeone who takes the life of othersninvuɣ'tarimninvuɣu so ŋun n nyɛ tarim daadamninvuɣ'ʒeelight coloured personninvuɣichandigua travelling person, "person who has not fixed home"ninvuɣifaborobbery.ninvuɣikahilian obscene personninvuɣikuramurdererninvuɣilaaa thin personNinvuɣimaŋliHe is a decent person guyninvuɣisuŋa good personninvuɣiʒeelight-coloured person, person of 'fair' complexionninvuɣsabinlia dark coloured personninvuɣsuŋgood personninvuɣubiɛɣua bad personninvuɣubiɛtaliwickedness, human wickednessninvuɣufaboRobberyninvuɣufaraA robber, plundererninvuɣukuboMurderninvuɣukuraMurderer, someone who kills other peopleninvuɣutuɣilibodissension, setting people against each otherninvuɣuturaabusive person, someone who abuses other people.ninvuɣuyɔtaliworthlessness, useless life/behaviourninyolimuselessness (of a personninyulaSalo dɛma sheeninyulaanything to be watched fo pleasureninyuunaa spectatorninʒeensidisrespectninʒeensilanaA disrespectful personninʒeentaliDisrespectfulnessninʒiɛmthe iris of the eyeniŋgbumbiisimfeverniŋgbuna kpibuparalysisniŋgbunzabilianguish, bodily disturbance, discomfortniŋgbuŋBodyniŋgbuŋ zabilidiscomfortniŋgbuŋgbaɣiribumild sicknessniŋgbuŋgbanaskin, skin of the bodyniŋgbuŋkommaterial body, physical substanceniŋkaɣueyelashniŋkaharaw meatniŋkarieyelash.niŋkaritibisicataract (of the eye)niŋkatirisitrichiasis, disease of the eye-lashesniŋkpeensi• insolence, "strong-mindedness, stubbornnessniŋkpillia body-part, joint/chunk of cut-up bodyniŋkuunsi• awkwardness of character, heartlessness, crueltyniŋmaayavictorynira maŋmaŋaOne's very selfnira niaobjectivenira ŋun kpihiri buɣimfiremannira yɛtɔɣafirst languagenira yikosheeDomainniri ni nyɛ soidentitynirilimKindnessnirilimlanaa kind personnirilimtalikindliness of characternivuɣikahilian obscene personnivuɣuhumannjinianinvuɣ so ŋun maani loori nimano' bilaa domestic fowlno' gbalichicken thighno'chichariguNoo bal'shɛli m balano'kpiŋNoo ŋun kpino'lɔɣuNoo ŋun nyɛ doono'lɔɣukpiŋno'lɔɣu ŋun kpino'niɛŋNoo ŋun na niɛno'nyaŋNoo ŋun nyɛ paɣano'sabinliNoo bal'shɛli m balano'ʒeeDi nyɛla noo bal'shɛlinobilachickennobilininishrub with small, red edible fruits eaten by children et. ‘chick’s eye’ referring to the interior of the fruitnobindichicken faecesNogalliHen lay eggs, it can be eaten and can be hatch to produce young ones of their kindnohi wumsibu duuDi nyɛla du'shɛli bɛ ni wumsiri nohi di puuninohichanjeDi be mi ka zunzuli ka piɛlanokobigafeathernokobipiɛlliwhite feathernokobisabinliblack feathernokobiʒeered feathernokohaa person who sells fowlsnokohigunia place where they sell fowlsnokɔbigua chicken-feather, fowl's feathernoliit means mouthNoli naabuConspiracynoli wuniblack magicnolidibua curse, cursingnolini baŋsimoral literaturenoloɣu kamliwild garden-egg with thorns, not eaten Solanum spnolopiɛllia white cocknolosabinliblack cocknoloʒeea red cocknolɔbo• fasting (deliberately)nolɔbuniri yi moŋ o maŋ ka chɛ dibunolɔɣua mali bird especially domestic chickenNolɔɣuA male domestic chickennolɔɣukukolicockcrownolɔri bilaayuli zaŋ ti Dagbamba golinomsticky excrement of a newlyborn child.nooHennoofowlnoomabihiliEuphorbia hirta L. et. hen’s breast’ see ŋmání má bíhìlnoombihiBirdsnoombilaBinneembila so ŋun yiɣiranoombilninishrub.noongbahirafowler.noonimdichickennooninishrub with edible fruits. et. ‘hen’s eye’ see nòbìlnìnìnooninishrubnoonsi keejiaviarynooŋabirdNooŋaAn animal that flies. Precisely, a bird.nootia knotnootibukunotebooknooyuninooyuninopiellia fowl with white feathersnorlimouthnorli1. a boil, sore, carbuncle 2. anthrax, a very serious boil, usually in animals.norpiellia boil.nosaapulletnosabinlia black feather fowlnosalian earthen pot used to water chickens, or, to hatch chickens.nosuɣuhen coopnosuɣuDi nyɛla kaɣa ka bɛ zaŋ wuɣi li ka di mali dunoli ka nɔhi kpɛri dininosuɣudacheethe smallest chick of a hatchingnotili(WD). a black and white fowl. (notuli, ED).notuli(ED). a black and white fowl. (notili, WD).noyanoya zaɣbɔbigunoya wolibuA behaviour of not being unitednoyelli(WD). a maggot. (noyolli, EDnoyolitwo-or-more-colourednozaɣsibudisobediencenoʒeea red feather fowlnɔbilituŋnewly-hatched chickennɔbindiguano, chicken manurenɔchɛraulcers around the beak of a fowlnɔchɛriga• a small snake which bites chickensnɔchichɛrigaa speckled hennɔdeeboobediencenɔgallin. hen's ['fowl's' Gh.] eggnɔhichenjePolɔl' bila n-nyɛ li ka o gbaŋ kpɛmanɔkuma deadly fowl diseasenɔnyaŋa hen, female 'fowl' [Gh.]nɔŋascorpionnɔpolipromise, vow, cursenɔratreadingnɔrilia boil, sore, carbunclenɔripiɛllia boilnɔsaapullet, young hennɔsalian earthen pot used to water chickens, or to hatch chickensnɔsuɣuchicken coop, basket for fowls.nɔsuɣudacheeForms include nɔsuɣudachee, nɔsuɣudachɛhi.nɔtilia fowl of black and white colouringnɔtuli. a fowl of black and white colouringnɔyɛlli. a maggotnɔyunifowl-licenɔzaɣisibodisobediencenɔzaɣsibudisobediencentaaliNin sala ni tum biriginu'cheeNinsala nua luɣishɛli din sɔŋdi bihi ka di kuri bukaatanu'suritiBinshɛɣu di ni mali suri nuu ka tumdi tumanu'taliNinsala nua puuninu’taligapalmNuaBOɣunubilaFingernubilaBinniɛŋ bee binkɔbigu ni mali shɛli dira.nubila nyɔlinifingertipnubili sunsuunnubila shɛli din be sunsuunnubili sunsuunithe middle fingernubilikpaliŋgathe little fingernubililɔɣthe thumbnubililɔɣuthumbNubililɔɣuThumb.nubilkpaliŋgathe little finger.nubilloɣuthe thumb.nuche bandihandcuffnuchebaŋamobile phonenucheedi kobtuɣ shɛli din be bɔɣu mini nubihi sunsuuniNucheeNuchee nyɛla ninsali ningbuna yaɣ'shɛlinuchihathe lines on the palmnuchiha baŋsimpalmistrynudiriguthe right handnudirigu gbaliright legnuɣimbecome deficient, small.nuɣsoblue colournuɣusobluenukpukpullifistnukurigua handful, fistfulnukurugunuu palibunumaha1. a pilferer 2. Idiom: one with ‘itchy palms.numahalanathiefnumboa monstrositynuntuakurugu bee anzinfa din piriti nuunupuɣua clapnusuriguhand glovesnusuriguglovenutalithe palm of the handnutalichiha baŋdapalmistnutalniPalmnuuhandNuu gahibuGesticulationnuu yihibudisclaimernuu-tumacraftnuudihibusignaturenuuni agogoA portable timepiece worn on the wristnuyelliback of handnuzaaleft handnuzaagbalileft legnuzaŋaempty hand(edness), nothingnuzaŋalanaŋun n ka n nya nuzaŋalananyakamani so yi niŋ katari deei pininya nyabuencounternyaada' shɛŋa bɛ ni mali sari kom ni n-gbahiri zahimnyaaduagarden-eggs, local aubergine, eggplantNyaaduaDi nyɛla binwala ka bɛ ŋubirili ka mali li n duɣiri ʒiɛrinyaamparigusaddle-cloth, 'thing put on the backnyaan-yibodisloyalnyaandolafollowernyaandolaa follower, a disciple, a supporternyaandolitabaniri mini ninvuɣ shɛba ban saɣiti so ka doli onyaandolitalinyaandolitalinyaanyibotreachery, defectionnyaanyiraninvuɣ so ŋun yiɣisi alikawlinyaanzaananinsali sɔŋdanyaanzaanabackernyaanzaanasupporternyaanzaanibaSupportersnyaanzaŋlithe bare back of a horsenyaanzubobackbitingnyaanzumback-bite, slendernyaanzuraninvuɣ so ŋun zuri o taba nyaaŋanyaanʒiliDi nyɛla mɔɣu din gabiri tihinyaaŋanimaninvuɣ shɛba ban kana bahiguNyabgaCrocodilenyabigaBin'niɛŋ ŋun be kɔm ninyaɣilitia gbuni wulinyaɣliguticklingnyaɣsibuto flash, to dazzlenyahiyababird speciesnyalfua guinea wormnyalifunyalifunyalisinyalisinyamclean, cleanlinessnyammaeasily acquired wealthnyamma fariguincome taxnyannyannyaŋitree Acacia hockii De Willd. also worfaa, zaŋgurumnyaŋilaŋthin, light, agilenyaŋnyaŋthin, light, miserable lookingnyaŋsimabilitynyaraninvuɣ so ŋun ni tooi nya din sa yan niŋ biɛɣu ninyarbindithe symptoms of guinea wormnyaribindisymptoms of guinea worm, the rash that occurs before the worm appearsnyarifuA disease caused by drinking water infested with the guinea wormnyarimaŋaSomeone who believes he is better and more important than othersnyarimaŋlananinvuɣ so ŋun lihi o maŋ lahiʒibunyarimaŋtaliself-regard, self-importance, conceitnyarmaŋaPridenyebgacrocodilenyebilasmall child whose mother has given birthnyeblismall child whose mother has given birthnyeenosenyeelibin'niɛbili nyɛ onyeliNiri bee bini mini di tizonyelimɔɣun-taɣim mɔɣu ka di biigi ka a kpaai li ka bo chinchini m pili a maŋ pobi di zuɣunyemsemen; sperm.nyemannyemagroceries, assorted stuffnyemariKo' saliŋ shɛli din yiri daadam nyee ni nanyenyɔnigu1. worrisome 2. troublesome 3. cumbersomenyerifunyiyaguinea-wormnyerkobaplant with many bulbs used as an aphrodisiac Vernonia guineensis Benth., vars. This can be shortened to nyèrkówà although the plural remains the samenyerkobgaa plant with many bulbs. It is used as an aphrodisiac.nyeshianasal septumnyevilpohiliplant with smaller leaves resembling the ?? whistle plant.nyevolinostrilnyevolinostrilnyevoliNostrilnyeyabawater birdnyɛ buɣisibuspeculativeNyɛbigaNyɛbiga nyɛla ŋun n be Kom ninyɛbilibinshɛli piligu. kamani yili miɛbu piligunyɛfitinyɛfitinyɛlɔɣubia so ŋun mɔɣi yaɣ'yi o mɔɣibu sahanyɛmanyɛmaniɛmanyɛmanyɛmalananinvuɣ so ŋun mali nyɛmanyɛmanyɛmarininsali bee binkɔbigi yi fiɛhi o nyee ka shɛli yina maanyɛŋkpɛliŋganyɛŋkpɛliŋganyɛpuɣuninsali tizopaɣa bee tizodoo so bɛn dɔɣi pahi buta bɛn dɔɣi niri naainyɛrikɔbigatia balli shɛli nyɛ linyɛvili miaLifelinenyɛvili tariga sarikalife imprisonmentnyɛvili wɔɣilimLifespannyɛvililananinvuɣ so ŋun mali nyɛvilinyɛvoliSokam nubila saɣirila o nyɛvoli ni.nyɛvulithe state of being alive and livingnyɛvuliThe state of living things preceding death (life)nyimsaIt's a type of treenyimsaneem treenyimsaDi nyɛla tia bal'shɛli din n tɔ pamnyimsadi nyɛla tianyimsa tiaA nim treenyimsigua warning of a mishapnyimsilineem Azadirachta indica Twigs used as chewsticks. Oil from the seeds is used to preserve stored crops.nyimsililemon, limenyin-parilanamolarnyin' baɣatimolar teethNyin’ lamaIt holds the the teeth in the mouth. Is called gumnyin' paɣiri dɔɣutooth brushnyin' paɣirigutooth pastenyin'yamgap-toothednyinateethnyina dɔɣitedentistnyina pihitayɛltɔɣa din yina niri maŋmaŋ noli ninyinbaɣintigumsnyinbaɣua molar toothnyinbainpoli shɛli din be nyina ayi sunsuunnyindaa1. a tusk (of bush pig, hippopotamus, elephant) 2. the tooth of a horse, by which its age is determined.Nyindɔɣudagban' wahi puuni shɛlinyingaŋnyingaŋnyingo'kɔrigunyingo'kɔrigu nyɛla nachiinsi bini mali yari nyingɔli ninyingobaathe nape of the necknyingobaaThe nape of the necknyingokorga1. an ornament of the neck 2. necklacenyingoliIt is part of the human bodynyingosimarheumatism of the neck.nyiniTeethnyinkpimadental cariesnyinnyimanyina din galsi ka ka sɔɣsinli ninyinnyimasickness that eats up the upper lip, leaving the teeth bare, so that the person seems to be always laughingnyinnyimaSickness that eats up the upper lip, leaving the teeth bare, so that the person seems to be always laughingnyinpaɣiri dɔɣutoothbrushnyinpaɣirigu kpamtoothpastenyintaaRivalnyintaaa co- wifenyintahilidoo gaŋa paɣa bɔbigu biɛhigu ni tabanyinviaGumnyinvoɣuTooth holenyinvɔɣuTooth achenyinyaɣuBinshɛɣu din pɔbi ti nimbihi mini ti napɔmbihinyinyampoli shɛli din be nyina ayi sunsuunnyinyɛɣua front, milk-tooth.nyinyieɣu1. a fingernail 2. a claw.nyinyiriguabhorrence, "a feeling of disgust caused by filth or horror"nyinzuaa tooth which replaces a milk-tooth.nyinzulitooth gumnyiŋgoliNecknyiŋgɔkɔbilineck-bonenyiŋgɔkɔriguan ornament of the necknyirgavaginanyirgaPaninyirigapussynyiriginliplant with a bulbous root that can be eaten raw as medicine. The sap may be expressed from the tuber as medicine.nyirivo-nyɛbirasodomistNyirivoguAnus.nyirivɔɣuAnusnyirivɔnyɛbiraa sodomistnyodalitree resembling nyòò roots and leaves used to bathe childrennyoliguyiliappellation for " kpatiŋa"nyolimbɔɣaa quarry, stone-pitnyoliŋgaa pebble, stonenyolɔraexist or is one garment of plural form (two cups) a bra, brassierenyombeekaDi Nyɛla bindirigunyomsililime Citrus aurantifolia (Christm.)nyomuɣiliasthmanyomuɣliasthmanyonyonguboredomnyoŋinlibare chestnyoŋlivolenyoocopaiba balsam tree Daniellia oliveri (Rolfe) Hutch. and Dalz. Women used this as a chewstick. Known as good firewood. The roots are boiled and drunk as a palliative for a hernia.nyooiscorchnyorianfaaninyɔ' muɣiliasthmanyɔ'kɔbaNinsala nyɔɣu ni kɔbanyɔbɔɣilibreast' (joint of meat)nyɔgbuligufumesNyɔɣuinstestinenyɔɣunimɔɣu ninyɔhiSmokeNyɔhiNyɔhi nyɛla buɣum ni tɔɣuri shɛli ka di be ka gulisigunyɔkɔbilicollarbone, claviclenyɔmA scent that is goo or badnyɔŋtihi ni galisi luɣ'shɛlinyɔrihe has gotten alot of intrest in businessnyɔri galisimprofit marginnyɔri-pirigibuprofit sharingnyɔtaɣirigunyɔtaɣirigunyɔtarigunyɔtarigunyɔvumThe combined effect of smell and tastenyu barato boastnyu fahirito defynyu' biraYam seedsnyubirayam seedNyubiraDi nyɛla nyu shɛli bɛ ni zaŋ zali biranyubiriliseed yam, settnyubɔbiliBundle of yamnyubuɣriplaited ring of leaves placed around a yam-mound to ‘cool down’ the tubernyugbiŋgreen yam vines (also ‘nyukpuŋ’).nyuɣunyuɣuNyuɣu ŋmabuDi nyɛla paɣa kpuɣibo soya puuni yininyujebierigumashed yamnyukalinsinyu' gbuŋ kumanyukaluŋnyukaluŋnyukohaone who predominantly sells yamNyukɔɣunyuya zalibu shee puuninyukɔhigubɛn kɔhiri nyuli luɣ'shɛlinyukɔhiguna place where yam is soldnyukpaaan ordinary navelnyukpuŋgreen yam vinesnyukuuninyuli din kuuinyulamaceremony to mark the uprooting of the first yam of the new seasonnyuliDi nyɛla bindir shɛli bin birtanyuliDi nyɛla bimbiriliNyuliDi nyɛla bindiri shɛli yulinyulinnyuulemon basilNyulinnyuunŋaDi nyɛla mɔɣunyulinyimabasil Ocimum basilicumnyulinyua1. a fragrant plant used to relieve headaches 2. when burned, it becomes a mosquito repellent.nyumahilibɛn na yoli gbi nyu shɛlinyunyolinyuli noli ninyupɔɣuyam peelnyusaɣuyam stickNyusharEnglishnyushɛlimabɛn ŋmahi nyu shɛŋa shɛri kɔhiranyusoliyam cultivarnyutamsoil good for a yam farmnyuwoɣupielliwater-yam cultivarnyuwɔɣipiɛllinyuwɔɣu din nyɛ zaɣapiɛllinyuwɔɣunyuli balibu ni yiniŋaThem, theyŊahabaone's mother's brotherŋahaliyɛtɔɣa taɣmalsiŋahaŋgaone's sister's childŋahibamother's brotherŋahiliproverbial; yeltoƒ' ŋahili, a proverbial sayingŋahinimayour unclesŋahinŋahiraninvuɣ so ŋun ŋahiri ŋahaŋahiŋgachild of one's sisterŋambɛ yi lɔhi dasandi kom ni ka yaai ka che lala kom maaŋambilasmall hippopotamusesŋamiliDi nyɛla dɔro m-be ninsalinima ningbuna niŋamliBin'niɛŋ ŋun be kɔm niŋamlihippopotamusŋamliBinkɔbigu ŋun biɛhigu ŋmani kuruchu ka o be kom ni n-gari duli.ŋammahippopotamusesŋampooa tree with a light bark.ŋamzimŋamzimŋandaamale hippopotamusŋangbaɣuŊman'shɛli bɛ ni mali nyuhiriŋannyaŋfemale hippopotamusesŋanpɔɔDi nyɛla ti tuɣuŋaraŋaraVery earlyŋaribuŋaribuŋariliŋariliŋarimcanoeŋarim paathe spatula used to move canoeŋarim'kpandidi nyela bidirigu sheli bi ni zaŋ ŋarima va mama n duɣi ka niŋ yelim n yuɣisi di niŋ dibuŋarimablackberry fruitsŊarimaDi nyɛla binwolli din dira ka sabigiŋarinduhirahelmspersonŋarinkpɛraninvuɣ so ŋun kpɛri ŋariŋŋarinlidi nyɛla bin wala ka ninsali nim diri liŋariŋninsali nim ni kpɛri shɛli baaridori komŋariŋablack berry, black plum tree fruits of this tree Vitex doniana Sweet and Vitex grandifolia The fruits are eaten and also boiled to make a sweet drink. The young leaves can be cooked in soup. Muslims make ink from the leaves. The bark is boiled and added to acid water from ash and rubbed on a sore head. A cure can be expected in three days.ŋariŋgatia n-nyɛ li ka di wala nyɛ zaɣ'sabilaŋariŋgaA blackberry treeŋariŋmaananiri ŋun maani ŋariŋŋariŋpaadini ka bɛ mali duhiri ŋariŋŋariŋtuuriguŋariŋtuuriguŋaroŋ1. a canoe 2. a boat 3. a ship.ŋaroŋkpoɣu1. a paddle 2. an oarŋaroŋpee1. a paddle 2. an oar.ŋarɔŋpɔɣuŋarɔŋpɔɣuŋaruŋDi nyɛla binshɛli bɛ ni kperi shɛli ka di pari Kom zuɣuŋaruŋ baŋarowlockŋaruŋ gbunnikeelŋaruŋ-titalitrawlerŋaruŋbilarowing boatŋaruŋpɔɣupaddleŋibiriguWahu yuli m balaŋiliginliNinsali yuli n booni ŋiliginliŋingaɣa tiaDi nyɛla tiaŋingaɣariDi nyɛla bindiriguŋmaaO ŋmaa polo maaŋmaaibudisruptionŋmaancheeŋmaanbili ŋun doli jiŋasiŋmaandolidoro din gbaairi bihi nyinguyaŋmaandɔɣuŋmaandɔɣuŋmaansulibilao nyɛla jaŋa balishɛli,o garisila kobi sabila mini zaɣipielaŋmaansulidɔɣumale guareza monkeyŋmaansulinyaŋfemale guereza monkeyŋmaansulisiguereza monkeysŋmaaŋared monkeyŋmaaŋa gumboɣriAn erect herb or small shrub. Has the same properties as gumboɣri but is considered to be of lesser quality.ŋmaaŋa sinsabaedible berries resembling sinsabgaŋmaaŋa sinsabigaŋmaaŋa sinsabigaŋmaaŋkpihigatree [sp.], aphrodisiac, 'mandrake'ŋmaaŋniŋ kaɣugrass used for thatching Panicum fluviicola The fluff can fall in your eye and be quite painful. et. ‘monkey’s eye lashes’ŋmabiraŋun bi su ka kpaɣiraŊmaɣusore in vagina due to birthŋmahimaShihiraŋmahinlibinshɛli shɛhiriliŋmaliher beauty is beyond imaginationŋmaligi labi nyaaŋaA turn carried out by driving or riding in a semi circle to move in the opposite directionŋmaligi nudiriguturning rightŋmaligi nuzaaturning leftŋmaligiliniri yi da binshɛli ka ŋmaligi kuhiliŋmalinsiresemblanceŋmalliŋmalliŋmambilais atype of bird, example doveŋmambɔbiliŋmana yi galisiŊmambuɣibilaCalabashŋmambuɣuBinwalli n nyeli kabi bɔɣarili deena kadi kuura ka be zandi binyara niŋdi di puuniŋmampiellio nyɛla ŋmani ŋun be moɣini ka o nyiŋgoli ŋmaai sabigiŋmampiridooa mamprusi manŋmampirigaa mamprusiŋmampirigua place where mamprusi's are fromŋmampiripaɣaa mamprusi womanŋmampootree with a light bark. Bridelia sp.ŋman zuɣulaaŋman zuɣulaa nyɛla mɔri bal'shɛliŋman'chaɣuŋmani yi ŋma ka che di zaɣa chaɣuŋmanamigaO mali ŋmanamigaŋmanbilabirdŋmanbuɣuDi nyɛla noonbilaŋmanbuɣubilaŋmani din nyɛ zaɣabilaŋmanbuɣupiliŋgaŋmani shɛli yi pili di ŋmani kpee zuɣu, di dibaa ayi maa yi laɣim ka di boli ŋmanbuɣupiliŋgaŋmancheea species of bird that's very small and follows monkeysŋmancheesmall shrubŋmancheesmall shrubŋmanchɛɣubroken clabash, calabash shardŋmangbaakoko dirguŋmaniAn open top round or conical bowl for eating foodŊmaniCalabashŋmani babuYɛl' shɛli di ni niŋda n-tiri so ŋmaniŋmani ma bihiliasthma weedŋmani ma bihiliplant with a white sap Euphorbia hirta L. et. ‘dove mother’s breast’. Used for children’s medicinesŋmani zuɣu laaSpermacoce ocymoidesŋmanizugulaaplant used to cure skin rash called ŋmali.ŋmankpihigaDi nyɛla tiaŋmankurigbanabush pigeonsŋmankurigbanbilabush pigeon/young henŋmankurigbanlɔɣubush pigeonŋmankurigbannyaŋbush pigeonŋmanmabihilitutuɣu yuliŋmanpelabush dovesŋmanpelbilaKitten/bush doveŋmanpellɔɣubush doveŋmanpelnyaŋbush doveŋmansuligaspecies of monkeysŋmantaɣilimaŋmana ayi yi taɣili taba, ŋmani shɛli yɛn nyɛla zaɣabila ka shɛli nyɛ zaɣakarili ka bɛ zaŋ ŋmani bili maa taɣili zaɣatitali maa ni ka di laɣim boli ŋmantaɣilimaŋmanzuɣulaadi nyɛla muɣu ka bɛ mali tibiri niŋgbaŋ gbaŋ zuɣu doritiŋmanʒebiladoveŋmanʒeedoveŋmanʒelɔɣumale doveŋmanʒenyaŋdoveŋmaŋgbeecalabash plant (a climber) used to make ladles Proverb: ömaŋgbee din koŋ tia din luri gbirgbiri If it has no tree to climb on, it falls miserably (and only produces small, useless calabashes). Said of an orphan (or of an old man without children).ŋmaŋkɔhiribaninsali shɛba ban kɔhiri ŋmanaŋmarigastarŋmarigɔŋŋmarigɔŋŋmarigubloku ŋmarigu m balaŋmariŋmanayiliappellation for vittinŋmarisistarsŊmelinŋmeeNyɛla noonbilaŋmeliŋmeeflowerŋmeliŋŋmeesmall bird in the bush with very short legsŋmɛlimbuNira yi nyɛ zaɣ'kɔɣu ka ti niŋdi nin'gbunaŋmɛlimkuɣiliKuɣi shɛli yuli m-balaŋmɛnditolininsali so ŋun guri niriba soli fari bɛ liɣiriŋmɔɣuŋmaabu din yirina dɔɣim zuɣuŋmɔŋŋmaŋ shɛli din baraŋonŋlidi nyala bin neianŋ so ŋun be moɣu niŋoŋsurishrub; the leaves of which are used as medicine for diarrhoea. Pupalia lappacea (L.) Juss (Amaranthaceae) Gomphrena celosoides Mart (Amaranthaceae See also loosuleŋoobuTo pool out somethingŋorgubamboo (ED). (ŋoƒu, WDŋɔɣuFoxŋɔŋagrasscuttersŋɔŋligrass cutterŊɔŋliŊɔŋli nyɛla binkobi so ŋun n be mɔɣuniŋɔŋnyaŋdoeŋɔŋshilaabuckŋɔriŋɔriŋɔrigubamboo used to make musical bowŊuɣu Tiais a bamboo treeŋuhumTo rotŊun bɔhindaHe that strives to aquire knowledge in a certain field of studiesŋun bɔri ni tiŋa mali naamonarchistŋun dahindaexaminerŋun looi tiŋaimmigrantŋun nam biniinventorŋun piiraelectorŋun pindi chamsirooferŋun piriti taritaDistributorŋun shɛri bɔrɔbɔrɔbakerŋun ti piniDonorŋun tiri tima ashibiti nipharmacistŋun tum taali n daamfirst offenderŋun wuhirainstructorŋun zali binifounding fatherŋun zilisiraScepticŋun-yolilate comerŋunkamAnyoneŋunkutooiyɛlidumbokirekirenamirinyiDi nyɛla nɔŋa salimaoomunit of resistanceopisoan appellation for the name Dawuni or Danaaositrelia zullan-nyaŋflyersositrelia zullanakangarooositrelia zullanbilaForms include ostrelia zullanbila.ositrelia zullanlɔɣujack or boomersositrelia zullannimakangaroosotomatikauthomaticɔfisOfficeɔfisaAn officerɔniɣisionyx,a type of jewelɔnikaonychapa-galiPa-galipaapaid workpaabia holiday,vacationpaabuN-tum tuma naaipaadiripedalpaakiplaying fieldpaalanaemployer; one who hires.paandachirigafeldgrillepaandochiriguearwigpaandɔchirigaearwigPaangabin' neembila ŋun be tingbani nipaanisenior wife of a chief or kingpaaniabig needle for sewing sackspaaniyaa very big neesle used for sewingpaanua foodstuff made by baking dough made from cereals (bread)paaŋaBinniɛŋ ŋun ŋubira ka bihi yuri o pampaapupipepaasipotitraveling passportpaatiA political partypaaturopetrolpaaturo gbibu sheeoilfieldpaaturo teesapetrol filling stationpaaturo-shɛlpetrol stationpadirahired labourerpaeuŋnutalimedicinal grass used for horses.pagorlimprostitutionpagorsiguprostitutionpagɔriguProstitutionpaɣ'dedean alternative name for a ladypaɣ'kpɛma yaaŋgaDi nyɛla jenkuno salimapaɣ'lɛhiDi nyɛla tipoɣu ka bɛ mali yɛɛni duu m mali binyɛra niŋdi din niPaɣ'puulanaPaɣa so ŋun mali puwapaɣ'taliFemininitypaɣ'yino malibu kalimonogamypaɣafemalePaɣaSide of somethingpaɣa bafather in-lawPaɣa faaDi nyɛla paɣa kpuɣibo soya puuni shɛlipaɣa mini o yidanacouplePaɣa namasheeA female reproductive organ, often paired, that produces ova (ovary)Paɣa piniDi nyɛla paɣa kpuɣibo soya puuni yinipaɣa pirigibuinitiation rite during first pregnancypaɣa viɛligu kushihi komMarantochloa cuspidata (Rosc.) Milne-Redhead et. ‘woman’s bucket [?] does not touch water’ referring to the fact that if you dip the leaves in water they do not become soakedpaɣa zububɛ yi zaŋ paɣa ti doo ka paɣa maa na bi kuli doo maa yiŋa ka do'so dabam kana ti laɣi o ka o saɣiPaɣa zubuDi nyɛla paɣa kpuɣibo puuni yinipaɣa ʒiɛɣufair ladypaɣabobodabba yi galisi bɔri paɣa yinopaɣadoɣsaa woman who has just given birth. (ED).paɣadɔɣisoPaɣa so ŋun na yɔli dɔɣipaɣadɔɣisotɔɣindamidwifepaɣadɔɣisotɔɣindoPaɣa so ŋun dɔɣisiri paɣabapaɣadɔɣsoDi nyɛla bachi shɛli bɛ ni mali booni paɣa ŋun n doɣipaɣafaadoo yi zaŋ paɣa so ŋun be dooyili zopaɣakuriguPaɣa so ŋun kurigipaɣalanaHusbandpaɣalisaa ni yi ku ka koŋ lubuna lapaɣanyulilanaPaɣa so ŋun je nyintaapaɣaŋoobarren womanpaɣapaloPaɣa ŋun na yɔli kuli doopaɣapinibɛ yi zaŋ paɣa ti doopaɣapuhigubɛ yi chaŋ ti puhi paɣapalo yiŋnimapaɣapuulanapregnant womanpaɣasuguBɛ ni mali binshɛɣu paɣiri ŋmandaɣiripaɣasuŋpaɣa ŋun mali viɛllipaɣatalimaBia lana yi zaŋ o bia pa talima ni yi bi nipaɣawayinia woman without any responsibility for a husband or a child.paɣazilinliBɛ ni tahi paɣa, o leegi paɣazilinli.paɣazortantulima large harmless spider that runs with great speed, searching for insects at night.paɣaʒinlipaɣa ŋun yuui doo kundipaɣboriliɣribride pricepaɣdoɣsoa woman who has just given birthpaɣdoɣsotoɣindamidwifepaɣibɔriliɣiribride-paɣidɔɣisowoman who has just given birthpaɣidɔɣiso tɔɣindamidwifepaɣidɔɣusolactating motherpaɣidɔɣuso tɔɣindamidwifepaɣikpemaan elderly womanpaɣilarimantelpiecepaɣilifogpaɣinyaŋkuruguAn old womanpaɣinyulilanaa jealous womanpaɣipaɣirichibowashing soappaɣipalitaliVirginitypaɣipallia newly marriespaɣipuliPregnancypaɣisaribilaYoung womanpaɣisarilimMaidenhoodpaɣiyihiŋA divorced womanpaɣizilinliA woman without husband, spinsterpaɣkohingutuberculosis;paɣkpemaelderly womanpaɣpalia virginpaɣpielgavirginpaɣpuulanapregnant womanpaɣri1. bark of a tree 2. rind of fruit 3. shell of nutpaɣrigaa curved dagger used by the Konkomba peoplepaɣsarbilayoung womanpaɣsardoɣimbirth of woman’s first child; woman’s firstbornpaɣsarli1. a maiden, damsel 2. a nubile girl, unmarried or not yet having had a childpaɣtaliwomanhoodpaɣyihiŋdivorced womanpahimpieɣu1. a butterfly 2. a moth.pakokuriliPaɣa ŋun yidana kpi ka di yuuiPakoliPakoli nyɛla ŋun yidana kpi ka che oPakoliIt is a name giving to a woman who lost the husbandPakolimWidowhoodpakolzandeeyam cultivarPakopandaA person who bath a widowpakopindaŋun pindi pakɔyapakɔli kpuɣibudoo yi kpuɣi paɣa so ŋun yidana kpi ka che opakpaŋbɛ ni zaŋ so ʒili pakpaŋ taliPakpaŋBipuɣunbili so ŋun nyɛ bia toonipakpoŋa first-born daughterpakurgu nyindaacreeper with three-pronged thorns that are a frequent source of bicycle punctures et. ‘witch-toothpakurgu pyele palgaScleria naumanniana pálgá pálsí shrub The roots are used to make lineament, known locally as ‘Omega oil’. The branches are used for roofingpakuriguold womanpal’ ʒiɛɣuuntiled roadPal'gɔŋPalli din be tuhipaldaamajor street, highwaypalibɔɣiliGutterpalidaamajor street, highwaypaligaunderpart of an animalpalineetract of landpaliyaɣuAn open spacepalliA roadpalliroadpalli zuɣu tumaroad workspallizuɣu bɔɣiliBɔɣa shɛŋa din tooi be pala zuɣupaloTiŋgbani shɛli ni bɛ ni mɛri yiya mini binyɛra zaana.pandachirgaa small cricket.pandachirigaan insect in the order Orthoptera that makes a chirping sound by rubbing its wings casings against combs on its hind legs(cricket)paniVaginaPaniVaginapanirilimunkindnesspankekrougepankɔbiriWoman's pubic hairpantoopantʋʋpaŋaPaŋa nyɛla bi niɛbilapaŋdamGladiolus sp. The name means ‘cricket’s pito’ and is proverbial for strange behaviour. Thus: A nyula pàŋ̀dàm yoɣu? Do you drink cricket’s pito? i.e. are you not acting strangely?parasuutiparachuteparasuuti soojɛparatrooperparasuuti soojɛnimaparatroopsparawaswelling in the groinparɛntePlateparichɛrabɛ yi zaŋ guŋa vari duɣi ʒɛriparilainit has fall flatparinnutalipurslanepariŋgaa kind of stringed instrumentparuŋnutalia medicinal grass used for horses.pasheboiled yampasheboiled yampasitapastorpateesacurtainpateesaCurtainspaturoPetrolpayaavocado (-pear)payaFruitpeefucivet catpeefucivet catpeejipagepeejinimaHe has written on all the pages ofpeen-yuapolecatpeen-yubilakitpeen-yuhipolecatspeen-yulɔɣuhobpeen-yunyaŋjilpeenkpaaawlpeentɔraan archerpeenyuaCivet catpeenyuagenetPeenyuaPeenyua nyɛla moɣini binkobigupeenyuwaDi nyɛla moɣ'ni binkobigupeenzalaassigned (?) arrowspeetoshorts.pensiliis used for writting (pencil)penti brosipaintbrushpentibupaintingpentibu tumapentibu yɛltɔɣapetipetimpotompoto is a food made from yamPetoIt is under wear.pɛintɔraOne who shoots an arrow from a bowPɛkpariguliDi nyɛla tituɣupɛnsaPensionpɛntapaintpɛntapɛntaA painterpɛrinŋgapolicepɛtibinshɛli din bi nyaɣisapia ni ayitwelvepia ni yinielevenpibthinpibiriguraffia work-basket of various colourspieenyuwagenet catpieenzalliarrow headpiegulashepherdpieɣusheeppieɣu nyemariplant from which string is made Urena lobatapiekohigunia place where they sell sheepPielaalomAristida kerstingii Pilger et. ‘ram’s beard’pielliwhitepieman arrowpiemkpaaForms include piemkpaa.piɛ' gɔribaNinvuɣ'shɛba ban gɔri piɛlipiɛ'bilaPiɛɣu ŋun nyɛ zaɣ'bilapiɛ'gbaŋPiɛɣu gbaŋPiɛ'laaPiɛɣu ŋun mali yaa ka nye zaɣ'lɔɣupiɛ'nyaŋPiɛɣu ŋun nyɛ paɣapiɛbilaLambpiɛɣuDi nyɛla yuli binkob'gu yulipiɛɣuAn animalpiɛɣuDomestic animalpiɛɣubinkɔbigu ŋun ŋmani buaPiɛɣuPiɛɣu nyɛla binkobi so ŋun n be yiŋaPiɛɣuDi nyɛla bin'shɛli ti ni mali n pindi ti nohiPiɛɣuBinkob'ga ŋun mali naba anahi ka muslimnim ma lo pari leihapiɛɣu gbaŋlambskinPiɛɣu zoliguA sheep's placentapiɛɣu-bollibasketballpiɛɣʋPieɣʋ, o nyɛla binkɔbgu ka bi wumsiri opiɛkohaone who sells sheeppiɛkɔbiriWoolpiɛkparigulipiɛkparigulipiɛlabilaA male lambpiɛlazuɣulimlipiɛlaa ŋun ka yilapiɛlimɔɣini chaŋ ti bɔ nimdipiɛlimwhitepiɛlliBlood spotpiɛmbowpiɛnsiliPencilPiɛntɔraŊun tɔri piɛmpiɛnyaŋEwepiɛnyuao nyela moɣini binkobga ŋun ŋmani baapiɛrisheeppiɛsaapiɛɣu ŋun saɣi baɣili niŋbupiɛsabilaEwe lambpiɛtɛpiɛtɛdi nyɛla bindirigu ka bɛ mali nyuli niŋdi lipiɛtounder-shortspihigibuPostponementpihiliFrafra potatopihimmatters of smell; decay in persons after deathpihinahiFortypiibupiibuelectionpiibupiibu fonbilimriggingPiinyuaDi ŋmanila jenkunopiisilipistolpiistinpistonpijinpidginpilakaadiplacardpili yinajust outPilibuInitiationPiligubeginningpiligu-piligurudimentspiligunioutsetpilinliGizzardpiliŋa sharp knife used for shaving and circumcisionpiliŋapiɛm tɔbupimpaŋaPimpaŋa nyɛla bɔɣ'shɛŋa ŋan be vuɣisi sunsuunipin'tibogenerositypindilimoundpindimmaatimaatia children's gamepindimpindimdog-paddlepinia giftpinimetalpiniBɛ ni kɔri shɛli m-biriti nyuya maa.pini tibuDonationpinlinoo poli ni ka di be ka binyuri tabilipintiraNinvuɣu so ŋun tiri pinipiŋgaasipickaxepiŋgaasiForms include piŋgaasi.pipaɣazimbili yuli m bala ka laa zimbili maa nyɛ zaɣapiɛllipipiaa drinking calabash with a lidpipiɣuForms include pipiɣu.pipihiPipia zaɣbɔbigupipiyacalabashpirbaa father’s sister.piribaone's father's sisterpirigliForms include pirigli.pirimpaɣapolicewomanpirimpielgua tall grass used for gballa mats.pirimpielgutall grass used to make gbala mats Andropogon gayanus Kunthpirimpiɛligugrass [sp.] tall grass used for gbala matspirinimaA ba tizopaɣabapirinsipolicepirinsi doŋmaatruncheonpirinsi teesapolice stationpirinsi tuma kpɛmapolice officerpiriŋgaa lady's brother's childpiriŋgapolicepiriŋgaPolicepiriŋkpaŋspear grasspiriŋkpaŋspear grass (W.D.) Imperata cylindrica Also puluŋkpaŋ. This plant is very dangerous to farmers and can easily poke out your eye. poloponkore Melochia corchorifoliapiyoliPinnacleplaaneetiplanetpoɣutsetseflypohimAirpohimbad deedspoloPiece of landpoloIt's a piece of land for settlements, farming or for anything that needs an open spacepolo' kpiŋPololi ŋun kpipolo' niɛŋPololi ŋun bi kpipololiToadPololiFrogpoloponkoreMelochia corchorifoliapoluole maanieilema mortonii Brenan (Commelinaceae) et. frog + okraPongDi nyela kali neeni, ka di biehigu be ka tahipong.be mali li zaani kuyiya ka be zangdi ligiri nigdi dini,di lahi be bi’zugu pinibu shee gba.PooliDeficiencypooraBinzm din nyɔm viɛlla ka di mali buɣiri nii.PooraBinshɛɣu kam din nye zaɣa zimpɔbbuTo conceal or hidepɔbisikanyiininvuɣ so ŋun yɛli ni o sɔŋda mi a yɛla shee amaa ka lee pahira yɛlapɔdirascorerpɔgutsetseflypɔɣiriShells of anythingpɔɣubinneembila so ŋun ŋmani zooPɔɣuN ŋmɛ bolli dipɔhaA drink made from the seeds of a tamarind treepɔhigubad smellpɔhilika a zahim binshɛli baŋ din nyɛ shɛlipɔhimfulofuloLight windpɔhimʒiɛpiliŋgawhirlwindpɔlidoo ŋun lana ni yi kpaɣuPɔliis a type of sickness in human(hernia)pɔmpiKom ni yiri binshɛli nipɔmpizuɣua ni yɛn ŋmɛli binshɛli ka kom yinapɔnchachɛchɛ tipu yi nya volipɔŋIs a tray like form made up of small sticks and is usually use in funerals and in naming ceremoniespɔŋliused as a unit in counting moneypɔpilatia balli shɛli nyɛ lipɔri-garilesserpɔrifupɔrifupɔrilimsmallnesspɔripɔrigandadisinformation, propagandapɔsmɔtaautopsypribaA ba tizo paɣaprigilihe has removed his pantprinpallirookiepriŋspies of grasspuapaɣa mini doo yi laɣim ka puli kpe.pubobgasaddle girthpubɔbigabini din gbubi wari' gali ka di pa wahu nyaaŋa zuɣupufahiliNira puli yi fahi.pugaligadyspepsiapugbananinsali pugbanapugbɔŋninsali puli gbɔŋpugulafarm- guardpuhatamarind and tamarind drinkpuhigatamarindpuhigugreetingpuhirilikamani aniwula, dasiba zaa nyɛla puhirilipuhiriwuuniDi nyɛla tia din puhiri wuunipuhu wuniwinter thorn tree Faidherbia albida (Del.) A Chev. et. ‘put out leaves [in the] dry season’puhugaTamarindus Indica treepuhugatamarind Tamarindus indica Linn. The fruits are cured, dried and made into balls for sale, used as a purgative and for cleaning brass utensils.pukparapukpara nyela ninvu so ŋun korapukparigathe second stomach of ruminantspukparimtɛhibiɛri ni amini ban bepulaandananinvuɣ so ŋun mali biɛm ka bori ni o diri o koŋkopulaaniSpider nestpulaantalidiribarilim biɛhigupuliDi nyɛla ninsali yaɣ'shɛli bindirigu ni doonapuliLuɣu sheli bindirigu kpera tiyi di bindirigupuli (paɣapuulana)Paɣa yi niŋ puapuligupuligupulimpuŋa treepulokuplugpuluɣiliyaɣili, kamani puuni luɣilipuluɣliswollen spleen.pulumpuŋpulumpuŋpulumpuŋtree sp. Sterculia setigera Del.The fruits and stem are burnt to make ash used in bochaa and soap. The fresh leaves drive away live from poultrypuluŋkpaŋSpear grasspumtia yi yɛn wali ka pum pumapumahiguPuuni doro n nyɛ li.pumahiʒieɣuDysenterypumponchiaA shrubpumponchiashrub and its edible fruit Strychnos spinosa Lam. Also gìngàtìápumpɔrinchiabinwali balli shɛli nyɛ lipumpunininvuɣ so ŋun barapuniBɛ mali binshɛli yɔri du'noyaPunpɔrantiaDi nyɛla tiapunuPunu di nyɛla bin mali binshɛɣʋ n yɔri dunɔlipupiɛlimNira suhu yi piɛli o daadam taba zuɣupupuribarnputarigafarm-boundaryputarisallashrub used as a hedge between farms.putarsalishrub sp. used to mark farm boundariesputirafarmerputiraFarmerputiribaNinvuɣu shɛba bɛn chaŋ puniputɔɣuGreedinessputɔɣulanaNinvuɣu so ŋun mali putɔɣuPutɔɣulanaNinvuɣu so ŋun mali putɔɣu ni niribaPuuLuɣ'shɛli bɛ ni kɔrapuu puapregnancypuumaayaname given to child whose mother initially wasn't giving birthPuumaayaPuumaaya nyɛla ninsali yulipuunifarmPuuniDi nyɛla luɣ'shɛli ti ni kori ti bindirapuutarisallishrub used as a hedge between farmspuutarsallishrub used as a hedge between farms.puyaPuli zaɣbɔbiguPuzuriBindiri shɛŋa din nyɛ ti puri bindirarasia liɣirirussian moneyrejisitaregisterromromeroma dutitalibasilicaRoma limam kpɛmaMonsignorrɔkɛtirocketsa' tahilithundersa' tima charm that calls for a rainsa'komrain watersaaCondensed water falling from a cloudsaagrass used to bind together other grasses in mats etc. Sporobolus subglobosus A. Chev.saa nooŋanooŋbila ŋun kɔhigu wuhiri ni saa be yomasaa nyaɣisibulightningSaa-nyaɣsibuLightningsaabirli‘wild kenaf Hibiscus sp. et. rain + kenafsaabuashovelling sand into tipper trucksaabunleeŋaa sherd or fragments of a broken pot or glasssaachira songbirdsaafaSouthsaafeAn object designed to open and close a locksaafɛbiabɛn mali shɛli kpɛriti ka kparigiri duusaafu afrikaSouth AfricaSaafu amarikasouth americasaajɛSergeantsaakasaakaa section of Tamalesaakilihe going around the roundaboutsaakomrainwatersaakpariguRaincoatsaakparigurain coatsaakpariguRaincoatSaakpariguHe is wearing raincoatsaakumsisaa ni ka kuŋ shɛli ŋmɛrasaalanpaɣaDi nyɛla binneenbila kamani sakoɣusaalodaliya saalosaalooliiga waɣinlisaambaNiriba ban go n-chaŋ tiŋ'shɛlisaamba yiliA private house providing accommodation for guestssaamblileeŋaIt ka a piece of broken clay potsaambuleleeŋapiece of broken potsaambulismall plant, sensitive to the touch. Phyllanthus pentandrus et. rain + come + beat + you. The children sing ‘saa kana, saa kana // kpabmaa soŋ’ ‘rain is coming, rain is coming // roll your mat’ and then touch the leaves.saamiO saami lisaamokororubbish of rain erosionsaanaayonio vaani la saanaayonisaanbilɛiligadi nyela salchɛ' ŋmaŋ din ku tooi n ku bukaatasaanbilileeŋabroken potsaanboodisignboardsaandihospitalitysaandooa name given to a newly born male child who hasn't been given a namesaanisaanisaankɔɣ'cheebihi diɛma ka niriba ayi gbubi so ka bɛ so gbubi o naba ka so gbubi nuhisaanpaɣaa name used to call a newly born female who has not been officially namedsaanyaɣisibuLighteningsaapaɣasaapaɣa nyɛla binnieembili so ŋun ŋmani sakɔɣu ka o kpunkpama nyɛ dibanahi.saapaɣaDragonflysaapiriwaleaves of edible shrub with light pink flowers, used in brothsaapirwaleaves of edible shrub with light pink flowers, used in broth.saapirwaleaves of edible shrub with light pink flowers, used in soupsaasiThis is not his or her sizessaasibusearchingsaawaraConsultationSaawaraWhen two or more people hold talks togethersaawaralanaconsultantsaawarimaananinvuɣ so ŋun maani saawarasaawoosaawoosaayaagungɔŋan Insect ( praying mantis)saayaambulia small plant, sensitive to the touchsaayaayoonia swinging of oneself until one is dizzysaayaɣisibulightening that occur when is rainingsaayambulisaayambulisaazuɣuSkysaazuɣugungɔŋpraying mantissababifactorsababuyɛlli din bɛ pam ka mali lahaʒibusababulanaone who causes trouble, trouble-makersabbilakittensabbilaBukaata shɛli di ni mali yɛli di nyingɔli nisabbu yaabutranscriptsabiɛmɔɣuDi ni ka bɛ mali viri duu zuɣu tuuli ka naai yi niŋdi mɔ'nyɛbilisabiilaciviliansabilɛɣupuli nɛma puuni shɛlisabililiversabiliɛɣuspleensabilimninvuɣ so ŋun sabigi bee binshɛli din sabigisabilɔɣuratsabinliBlacksabinsiHe entered a taxisabinyaŋratsabinyuuŋaO doro maa nyela sabinyuuŋa dorosabiraninvuɣ so ŋun sabiri buku nima bee gbaŋsabiridi yi niŋ ka so na sabiri buku bee gbaŋsabirigurain that doesn't bring thundersabirintolitypewritersabisiguThey are type of small to medium-sized lizard that belongs to the Gecko familySabisiguBin'nema bal'shɛlisabisuguwall geckosabitaSaɣiri yɛltɔɣasabitalanaa hygienic personsabitinasabitinasabitiŋgbuŋo ŋmani la sabili amaa ka bɛ kɔbiri lee mali waliginsimsablɛɣuspleensabliwritten textsabliis a brown ratsabligaBlack personsablimblacknesssabsiguWallgeckosabsuguO nyɛla bin neenbila ŋun bɛ nirbi bɛhasi sheesadaachilaɣa shɛli doo ni yori n-tiri paɣa yiŋ nima ni lala paɣa ŋɔ lɛbigi o amiliyasadaaŋgaLala polo maa nyela sadaaŋgasadibuKoi!, sadibu mbalasafayasafayasafianinvuɣ so ŋun yihiri politisafrɔnsafrɔnsafumusulin nim zani miri taba puhi jinŋlisagaliʒiɛri yi ka saɣim zuɣusaganidi nyɛla saa ni yi yɛn mi ka binshɛli booi zuɣusaa lasaganiRainbowsagbanaskysagbanizuɣusaa bin shɛŋa ŋan paya lasagbaŋrain cloudsagbea treesagboosmall calabash bottlesagbɔŋnimbussaguyasaguyasaɣ'chihaninvuɣ so ŋun bi diri saɣimsaɣ'dirilaasaɣim ŋmanisaɣ'dirilaaa bowl used to eat T.Zsaɣ'duɣuDuɣu shɛli di ni mali mɔnidi saɣamsaɣ'lamusulin nim ni diri bindiri shɛli mali lɔri nolisaɣ'ŋmaniŋman' shɛli bɛ ni nyuhiri saɣim n-niŋdasaɣ'tuligasaɣim din na tulasaɣ'vuɣ'lidi nyela dɔ sheli ti ni mali lebgiri saɣim ti yi mondi saɣimsaɣ'vuɣiliBinshɛɣu di ni mali mɔnidi saɣamsaɣa lanaone of the praises of Yaa Naasaɣabiɛɣutool used to serve T.Zsaɣadir'diriguDir' shɛli di ni mali diri saɣamsaɣamTZsaɣamɔndikuritiBinshɛɣu bɛ ni mali gbabiri saɣ'duɣu ka mɔnidi saɣamsaɣariRubbishsaɣibɔriliSo yi diri saɣim ka ŋmaai bɔri shɛli ni o zaŋ vali maa.Saɣidihilisaɣim dibu sahasaɣidiriŋmania bowl for t.zsaɣiguresponsesaɣikpiŋspoilt t.zsaɣikurilisaɣim din zani neei biɛɣusaɣikuriliOld TZsaɣilinarrow piece of land between two pieces of landsaɣiliŋgaa narrow strip of landsaɣimIt is a special food for Daɡomba and the Gbewa childrensaɣindaa destroyersaɣiŋgaLower part of the stomachsaɣiŋgudestructionsaɣiriRubbishsaɣiri guŋgɔŋdust binsaɣisigasaɣisigasaɣisigusaɣisigusaɣisinlimedium, moderatesaɣivuɣilido' shɛli bɛ mali mɔndi saɣim duɣu nisaɣsigaextra wedge for a hoesahaTimeSahatimesaha biɛlamovementsahabeFollowersahakamsahakamsahizimbili kɔbasahinʒepiliŋgaa small whirlwindsahinʒiɛpiliŋgasahinʒiɛpiliŋgasahiraparts of a hoesahirigusahirigusainsainsainsainsakasakasakabigasakabigasakarakarasakarakarasakaricheeŋabeetle (sp)sakoro tiligaa pestle used to pound fufusakɔɣuAn insectsakɔnooŋasakɔnooŋasakɔroDi nyɛla saɣ'shɛli bɛ ni zaŋ nyuli tosakpaleeŋayiŋ noonŋasakpalɛɛnbilaDi nyɛla noonbilasakpalɛɛnmɔɣuDi nyɛla mɔɣusakpanidin nyɛla sa' kuɣiliSakpaniDi nyɛla mɔɣusakpuɣilitahibila n-nyɛ li ka di mali lɔɣasakpuɣilisuaa knife which hangs by the hipsakpuɣuhip of an animal or humanSakpuɣuDi nyɛla ninsali ningbuna yaɣi shɛlisakuɣasaa yi mira ka ko' kuɣa be di nisakuɣilihailstonesakumsisakumsisakurigua heavy downpoursakurilisaa ŋun mi pamsal'chɛɛla' ŋmaŋsalacharcoalsalaHuman beingsSalaIt's a name of a female childsalaasalaasalaachilaɣa shɛli doo ni bo n-ti paɣa laamba ka paɣa ŋɔ lɛbi o paɣaSaladiA mixture of raw or cold ingredients typically vegetablessalalaankpeea min ŋun saɣisalansalansalangbarigbaritug-of-warsalaŋasaa piligu/ wuuni naabu sahaSalaŋsaais the first rain for the seasonsalaŋtuyabinmbirilisalisalisalibatasalibatasalicheeLaŋmaŋ/ laa ni yi ŋma la di zaɣ'cheesaligasalaga is a town in the East Gonja district, Savannah religion, Ghanasaligaa weevilsaliganisaliganisaligbabirisibin mali binshɛŋa gbabiri salasaliguninsali bee binshɛli din ŋmani shɛli dabamsalimpraisessalimagoldsalimanjasalimanjasalimbɔɣilibin gbiri salima bɔɣa shɛli nisalindooranira ŋun tuma nyɛ salima doobusalinimaninsali nimasalinlimade of goldsalinlɔhariddlessalinlɔhaliriddlesalinlɔhiliyɛltɔɣa munasalinŋmaasalin jihi shɛli dini salindi poi ka naanyi pili salima salimbusalinsaasmall non-bitting ant, sugar-antsalinsalindaa story tellersalintuyasalintuyasalinvɔɣuƷe'gbaŋ n-nyɛ lisalinvɔɣuherb frequently used in soup, sometimes planted in the farm Corchorus aestuans L. the seeds are called sálínvóZìSalinvɔɣuHydrolea palustrissalinwaɣinliSalima din waɣasalinyɔrasalinyɔra kani kohirasaliŋƷiɛri ni sali shɛmsaliŋgbiraninvuɣ so ŋun gbiri salimasalipiraninvuɣ so ŋun piri salasaliyasaliyasaliya ŋmaabuA decision on an issue of fact in a civil or criminal casesallicharcoalsaloninsali nim yi laɣim tabasamalawsuitsama gbaŋwritsamafuuAluminumsamanjaaninvuɣ so ŋun nyɛ jibila ka o lammba gba nyɛ jibihisamasamaninvuɣ so ŋun lihiri sabita zuɣusamban kaanaSmall herb with yellow flowers used as a broom ? Sida acreta Also bulasamsamban'nyintaamistresssambanbianinvuɣ so ŋun tumdi tuma n-tiri naayilisambaniyili toonisambanluŋaDamba gɔli yi yi ka lunsi ŋmɛri sambanluŋa Naayiya sambanna niSambanniThe front flour of the houseSambanni daabiaOne who buys goods made in one country for delivery in another countrySambarigaO nyɛla bin shɛli din n be tingban nisambariguBinniɛmbilasambarigubiniɛŋ n-nyɛ lisambarisheesambarisheesamilinira yi da so bini ka bi yo.samlatuuli bihim shɛli ma ni nyara pɔi ka bihim maŋli nayi yinasamlananinvuɣ so ŋun di samlisamlidebtsamli boobuinstallmentsampaaopen hut usually build within a compound or in front of chiefs palace to provide shelter, for example during the warm seasonsampaaBɛ ni kpahiri binshɛli zaani nayiya sambana ni ni mahim niŋ ka niriba ni tooi ʒini maasampahinaaDi nyɛla lunsi nama puuni yiniSampangIs use in plastering the floorsampania floor-beaterSampaŋIt is use to plaster the floor or ground by the some local peoplesampeeŋatii din dari kpem kpemasampeeŋahardy tree, roots used as medicinesampoaN ka sampoasampulispecimensamyoorepaymentsananinvuɣ' so ŋun yoli paana.sandasandasandaaniso suhi deei o ninsali kpeesandaantimdaNinvuɣ'so ŋun zani so zaani tim sandaanisandanaŊun di samilli ka bi yosandariyiliappellation for kumbungusandihiraNinvuɣ' so ŋun dihi bee n-dihiri niriba samasandiraA person who buys things on creditsandiraDebtorsandukulidi nyɛla mɔri balli shɛli ka mali gohisanfirilaGod forbidsangbaanaakparibuDi niŋma yolisangbɛŋbent-horn cattlesaniŋun gonasaniyaScalesanjaɣachickenpoxsankaŋleshrub Physalis angulata L.sankaŋlisankaŋlisankarayilian appellation for Yendisankpaliŋbush-bucksankpaliŋbushbuckssankpaliŋ nyaŋsowsankpaliŋaMɔɣini binkɔbigu n-nyɛ osankpaluŋbilacalfsankpaluŋlɔɣudeersankpam bihisankpambihisankpanaA type of disease called scabiessankpantiegutree whose roots are used as a remedy for crawcraw or scabiessankpaŋsankaŋsankpaŋEar achesankuriginlisnakesanolisanolisansanisansanisantiliSaa bukaatasanyooRepaymentsanʒiA type of beans that is usually redish in naturesanʒiɛɣudust storm preceding a tornadosaŋa plain swamp without treessaŋgalia circumstancesaŋgalian accidental mishapsaŋgalinjoyam cultivarsaŋgalinjoYam cultivarsaŋgalnjonyulisaŋgarilian intruder.saŋgundiliroyal pythonsaŋgunlisaŋgunlisaŋkpalinnyaŋsaŋkpalin so ŋun nyɛ zaɣanyaŋsaŋkpaliŋdibgasaŋkpaliŋ bila ŋun nyɛ zalɔɣusaŋkpangoowhitlow, boilsaŋkpanianthrax boil or cow boil.saŋkpantɛɣua treesaŋkpantiɛɣua tree, the roots of which are used as a remedy for crawcraw or scabies.saŋkpanyoɣuasthma in a mild formsaŋkpaŋaneuralgiasaŋkpaŋnyoɣuasthma in a mild formsaŋlinuu ŋmebu yimsaŋmargaStarsaŋmaribaŋdaninvuɣ'so ŋun bɔhim saŋmarisi biɛhisi ka baŋdi di nyɛ shɛm bee di ni wuhiri shɛmsaŋmarigayuŋ buɣim bihi din ne zuɣusaa lasapaɣacobrasapashiniofficersapashiniWarriorsapibɔhaemorrhoids.sapilisapilisapiriguribssapirikobiliribsapiripilisapiripilisapuɣuLungssapuɣuLungssaraalms given in the name of God, usually in Moslem worshipsarapini shelli musilimnima ni mali tiri nandaamba (Nawuni jama puuni)saramahameat offering, with TZsarataributhe last funeral rite of a deceasedSaratiAccidentsariadibojudgmentsariakaribothe act/process of judging a casesariakaritaa judgesarigaShe is wearing a veilsariginlia slippery placesarikaprisonsarika bihiinmatessarika kpɛhibuimprisonmentsarika-kabbujailbreaksarikakpɛraPrisonersarikakpɛritabaninvuɣ so mini ban kpɛ sarikasarikanimaninvuɣ shɛba ban be sarika nisarikumaSarikumasarimanatype of a gunsariyasariasariyajudgementSariya lab'diretrialsariyadiraa judgesariyakaritaa judgesasabirawritersashirigasquirrelsashirigasquirrelsatahiŋgaa tree split by lightningsataŋaStone anvilsataŋkuɣilikuɣili din bi yi polo ni dɔyasatarilistanzasaviɣublacksmiths forgesawallilight rain cloud (rainfall lasting only a very short time and covering a little distance)sawenishrub bowstring hemp Sansevieria liberica Gér. & Labr. selem vɔɣɔ Hydrolea palustrissawonimo shɛli din mali va yalima ka di nagbanbihi chiri chirisawoodi niŋ ka sanzali zanisayalisayalisayɛlima musical rattle, shaker (small conical shaped basket (usually a pair) with pebbles used as a musical instrument in baamaaya or simpa dance))sayɛtosayɛtosayuɣiyuɣia shower, light rain, drizzlesaʒiɛɣuʒiɛɣusɛntimitacentimetershaafeA device used to unlock a doorShaafeDi nyɛla bɛ ni zaŋdi bin shɛli n yoori dinoyashaaraBini yi mali liɣiri ti yaɣi bee di yi kanishaaraExpensivenessshaawaraa conference for the exchange of information and deviceshab'doɣuDo shɛli bi ni mali chɔɣiri ka biriti binbira puunishaɣiniraining seasonshaɣuErect plantshahiralanawitnessshar'miaA stitchSharigaNeedle, it is something that is used for showing dress.she'miyamia shɛli paɣaba ni mali kɔri bɛ sheeni nisheeninsali ningbuŋ tuɣilisheeNinsala sheeshee zahimbuWaist linesheefua learned Muslim, Islamic leader, sheikhsheei-kpibuA condition characterized by a paralyzed lower have of the body rendering it unable to moveSheejea bastardsheenwahu. snake [sp.], 'rainy-season snake'.sheɣutree Mitragyna inermis (Willd.) O. Ktze. also yokaɣalaŋga [=yookaŋga]. The branches are strong and insect-resistant and so are used for roofing. The fibre is used to weave baskets. The leaves are used for animal fodderraftersshehiraEvidenceshehiralanaA witnessshei’ nyiniunless yousheihuTitle or appellation for an Islamic religious scholarshelorguBeltshemitiShemiti bi malimi sɔŋdi ka tari durishɛbaothers are comingshɛbilia dibble,stick for making planting holesshɛgiriŋgaa girdle,beltshɛhiraexampleshɛhira akpaakuwitness boxShɛhira lanaOne who sees or has personal knowledge of something(Witness)shɛhiradibogiving evidence,being a witnessShɛhiradiraNinvuɣu so ŋun n diri shɛhirashɛhirilievidence,sign,a little trace of somethingshɛjechild born out of wedlock,bastardshɛkala shekel, (Hebrew measure of weight/value)shɛkɔbilihip-boneshɛlimaporcupinesshɛlinbilapubshɛlingolia porcupine quillshɛlingootorn from porcupineshɛlinimapeople of someshɛlinliporcupine. Hystrix cristatashɛlinlɔɣumale porcupineshɛlinnyaŋfemale porcupineshɛliŋForms include shɛliŋ.shɛlipolosomewhereshɛlorigabeltshɛlɔrigua rope for tying the wasteshɛnliporcupineshɛŋasomeshɛraBaker,person who roast/grill/bakesshɛriganeedleshɛriga-nintuathimbleshɛriliroasted,grilledshɛrimiastitch, stitching, seam, tacking-threadshɛshɛrigaa tailorshɛtaŋkuɣilianvilstone.shɛtiria shuttleshi-gulabeekeepershiakpanjɔɣu duɣu ni tamdi sali shɛli zuɣushiaAn insectShiaShia nyɛla binniimbila, ka dimda.ShiaA beeshia kasithe Holy Spirit, the Third Person of the Trinity in Christian Doctrine.shiakoomoA floppy cake made with beans doughshiɛbrimshiɛɣunirainy seasonshigaaricigarettesshigaari bindi kuŋkɔŋsmoking ashtrayshigaari ŋmaaCigarettes buttshigbanihoneycombshigbaŋbees’ waxshigbaŋHoneycombshigboŋBeeswaxshiɣacautionshihi gulibubeekeepingShihiriliomenshiiyatree Anogeissus leiocarpus (DC.) Guill. & Perr. The leaves, together with korli are used to treat diarrhoeashiiyatree Anogeissus leiocarpus (DC.) Guill. & Perr. The leaves, together with korli are used to treat diarrhoeashikafuua type of scarf worn by womenShikiriIt's a sweet-tasting substance used commonly to add flavour to foods and drinksShikiri kpulaSugar cubesshikuruLuŋshɛli salimin ni bɔri baŋsimShikuruSchoolshikuru karim-baSchool teachershikuru sahatermshikuru zoSchool friendshikurubilaa student / pupilshikurubipuɣin bilaSchool girlShikurukarimbaschool teachershilinshiathe shadow of a human, animal or somethingShilinshiaShadowshimIndigofera sp.shimnira biɛhigu din nyɛ biɛm biɛhigu. Ŋum je o liɣiri dibuShimShim nyɛ mi ka mani niri yi mali ka jɛ yihibushimilanaa miser, stingy, ungenerous personShimlanaŊun mali shimshimmaspiritual preparationshinaadaliPoisonshinadalito be stingyshinadalisoldershindazuguphysic nut Jatropha curcas False castor oil plant, used for hedges; leaves are used for dressing guinea-worm swellings. The twigs are used as chewsticksshindazuɣufalse castor oil plant, used for hedgesshindaʒuɣufalse castor oil plant, used for hedges; leaves are used for dressing guinea worm swellings.shinisilentshinigureticentShinkaaamɔririce huskshinkaafariceshinkaafa chɛrigaBɛ ni mali chɛri shɛli n-ŋmaari shinkaafashinkaafa kpulaIt is a steered riceShinkaafa paɣariRice grains before it is milledshinkaafabiɛlimBi yi niɛm shinkaafa ka di leei biɛlimShinkaafapaɣiriBi yi na bi niɛm shinkaafa ka di leei biɛlimshinshe'nyeeLuɣ'shɛli kom ni doli yiri shinshɛɣu nishinshenyeeDi nyɛla so'shɛli shinshɛɣu kom ni doli yirashinshenyeeAn outlet of a bathroomshinshenyeedrain, outlet of bathroomshinshɛbindisewageshinshɛɣuA place where people are urinatingShinshɛɣuIt is a structure where we used for bathing.shinshieɣua washing place, bathroom or urinalshinshimdaŋ din niŋdi napɔmbihi lɔba nishinshimia n.a sand crack between the toesshinshimia sand crack between the toesshinshingoorɔspecies of birdshinshingoribilasmall ibisshinshingoriguibisshinshingorilɔɣumale ibisshinshingorinyaŋfemale ibisshinshingoropelicanshinshiŋgorowood ibisshintaninangbankpeeni yi lu niriba ayi sunsuunishintɔndanaŋun bori shintɔɔnishiŋkaafakahaUnlooked riceshirihoney from beeshirooyiliappellation for " kasuliyili"shishiribilainfant squirrelshishirigaSquirrelshishirilɔɣumale squirrelshishirinyaŋfemale squirrelshishirisisquirrelsshitima malibusheeDockyardshitima paachiDockshitima zaasheewharfshitoɣua store where things are soldshitɔbutroup of beesshiyaBeeshizobliswarm of beessibibilayoung harte beesesibidibigamale harte beesesibigaa hartebeestsibigaHarte beesesibinyaŋfemale harte beesesibipaɣaa female Saturday bornsibiria saturday bornsibrooa saturday male bornsibsihartebeesessichirisugarsidacedarsiɣiRe-incarnationsiɣilanaBɛ yi dɔɣi bia ka o siɣi so , o ni siɣi so maa bɛ yɛn bɔli o la bia maa siɣilanasiɣiliAncestrysiɣili yulinaming after someonesiɣimsiɣimtimes (with numerals)siɣiriliTia yuli m-balasiɣirilitree Pseudocedrela kotschyi (Schweinf.) HarmsSiɣiriliDi nyɛla tiasiɣisibutalihumilitysiɣisimaŋlanaa humble personsiidiGhana's primary currencysiiliŋceilingSikotlan dooScotsmansikuruschoolsikuru wuhibuschool teachingSilgaWhere some traditional leaders are burriedsilibasilversilichia cloth very shiny in natureSiligaSiliga is a grave where land owners are buriedsilimeenjengbaribilapupsilimeenjengbarigaGuinea pigsilimeenjengbarilɔɣuboarsilimeenjengbarinyaŋsowsilimeenjengbarisiGuinea pigssilimeentiŋ kundunawolvessilimeetiŋ kunduŋbilapupsilimeetiŋ kunduŋnyaŋshe-wolfsilimiin jangbarigaGuinea pigsilimiin tikpulakumtree, recently introduced Cassia sp.silimiin tima malibu baŋsimpharmacologysilimiin tima shitɔɣuPharmacysilimiin’ timaPharmaceuticalsSilimiin’ timaanaA health professional who formulates medications and provides medical advice and how medicines should be usedsilimiin' yɔɣaliwater melonSilimiinbalɔɣuhoundsilimiingaGbaŋpiɛllisilimiinjɛngbarigaguinea pigsilimiinsiNinvuɣ' shɛba ban mɔha ka yi tiŋduya ni nasilimiiŋaa whitemanSiliminsiliEnglish,European languagesilimintiŋ jengbunbilacubsilimintiŋ jengbunlɔɣumale tigersilimintiŋ jengbunnyaŋfemale tigersilimintiŋ kundunlɔɣuwolfsilimintiŋa jengbunaTigersSilimiŋaa Europeansilinchisilksilindacylindersilinlia folk-storysilinshiashadowsim'biɛlimBɛ yi puɣisi sima di paɣiri ni ka di leei biɛlimsim'mɔliBɛ yi chim sima ka niɛm lisim'paɣiriBɛ yi na bi niɛm sima ka di leei biɛlimsimaʒiʒiinikpeeSimadaabiaNinvuɣu so ŋun n niɣindi sima daabiligimSimbaaNzema (southern ethnic group)simbolgasee wòrsímlísimdasuitable.siminticementSimkpilabambara beansimkpillia bambara bean. Vigna subterraneaSimlifriendshipsimli ni daŋkith and kinsimnimafriendssimogood friendsimoodaabihi kpanjɔɣu n-nyɛ li ka di mali liŋasimpadance [type] using modern, metal 'dance-band'-type instrumentssimpadalaDali shɛŋa bɛ ni mali ŋmari simpa dini ka bɛ booni simpadalasimpaɣariPeanut hullssimpeea black beansin'gbunaBɛ yi dini sima n-yihi sima maa ka che mo'shɛŋa maaSingWater potsingleetisingletsinichisilksiniia video that plays on the screensinii maaʒiniprojectorSinii yaabuCinematographysinkpilasima bal' shɛli ka di kpɛma grai simasinkpulaBambarabeanssinnamɔncinnamonsinsabaGrapesSinsabaDi nyɛla binwolli din n dirasinsabgatree with edible fruits Lannea acida A. Rich. The leaves are used to feed animals. Boiled roots are used to make a fluid to seal floors and walls. The roots are used to make a rope. The bark is used to make a medicine for children with sores on the stomach or anus.sinsabgbetilgasinsabitii bali shɛli n nyɛlisinsabgbetilgatrees of the Lannea group Lannea barteri (Oliv.) Engl. or Lannea nigritana (Sc. Elliot) Keaysinsabigatree with edible berriesSinsabigaDi nyɛla Tia bal'shɛlisinsabigbɛtiligafruit [type]sinsabilifruit of Lannea microcarpasinsabipiɛɣutree [sp.], Lannea, 'bush-grape'sinsabpielgatree Lannea velutina A. Richsinsabpiɛɣusinsabiga din wala nye zag'bihi bihisinsiligasquirrelsinsiŋgɔrobird (SP.)sinsiŋkɔŋaleprosy of the face and earssinsirigasquirrel,ground-squirrel (xerus erythropus)sinsirikuɣaleprosy of the face and earsSintanisatan,the devilsiŋaa clay potsiŋaa big clay potsiŋkaafabɔɣilirice.floor.siŋkpillibambara beansipɛlitspeltsipindilian axle, spindle, front hub of bicyclesipirɛscypresssipuɣitispokessitimaa shipSitiraclothssitiyaa steering-wheel, 'steerSituraClothessiyaasaPoliticssizuurahonour, respectSkotilanScotlandso-ŋmariliDiversionSo’chandaTravelerSo'wuhurateacher of the way, instructor (in moral matters)SoanbeeDi nyɛla ti tuɣusobilaa pathsochandatravelersochendaTravellersochibgarace course for horsessochiraA crossroadssochiraCross roadsodoligutia gbunni wulli yi zoori doli soliSodoliguDi nyɛla tilaa din n be soli niSogubogu solisogurathugsoɣilaaa handle for a hoesoɣkpuligaa small hoesoɣlahigusmall treesoɣlakabgawild plant with small edible brown berries Eugenia subherbacea A. Chev. Fadogia agrestis Schweinf.soɣukpamBɛ mali li mi guruti kulisohibiɛɣuFuturesoketisocketsoko tiɣoEchinocloa obtusiflorasokpaŋaServantsoliluɣ'shɛli niriba ni dolisoliroadsoli ŋmaligibusoli ŋmaligibuSolɔɣuMainpage/homepage of somethingsomgallsomanjiServantsomaŋliBroomsompuɣilia certain disease of womensompuɣliA painful menstruationsonaaThe chief of blacksmith in Dagbonsonangbanyeeverge(s) just by the way/pathsonyaa witchsoŋdahelpersoŋmaashort broomsoofrogsoobuliDi bini din toori tankpaɣu niŋdi tahili nisoocheDagulisoochelanatrader in plenty food-stuffssoochian improvement in anything, particularly in sickness; a recoverysoochiKpaŋmaŋ bee ninneesim nyabusoodawɔtasoda watersoofasofasoojesoojesoojɛ kuriliveteransoojɛbilaa cadetsoojɛlaaibarrackssoojɛnima loomartjal lawssoon-lɔɣuDoesoonbilabunnysoonbilabunnysoongaThe rabbit has long ears without black tips and long hind legs; its colouring is sandy and less reddish than brown hare. The rabbit is smaller ...sooninima subusoonlɔɣumale haresoonnyaŋfemale hare or rabbitsoonnyaŋA female rabbitsoonŋait means a doesoonsihares or rabbitsSooŋaSooŋa nyɛla mɔɣuni binkobiga ka zori pam.Sooŋarabbitsootisootisopihigasomaŋli zaɣ'ŋmaasopihigaA small broomsopuligutia gbunni wulli yi baai gari soli zuɣusorilim naaibumenopausesosoloofah Luffa cylindrica (Linn.) M.J. Roem. < H. Sold in the market as a bathing spongeSotaliniŋsim din wuhiri ninvuɣ' bietalisɔbilirodent [sp.], field mouseSɔbuGumdi gali shɛli di bi mi n-kpaŋ. Di chihibu bi to.sɔbuɣimfire believed to be caused by witchcraftsɔchibigaa race course for horsessɔɣ'laaku'doɣu ka dagbamba booni sɔɣ'laasɔɣasoti mallimi suri komsɔɣasuSpongesɔɣikambaŋaan iron ring for fastening blade-holder to the handle of a hoesɔɣikpamdo' bila nyɛ li ka bɛ mali li guriti kushia. Di bela sɔɣu mini sɔɣulaa sunsuuni kushia ni.sɔɣikpiligathis is given a different definition but looks like the same wordsɔɣilahirigaa treesɔɣisisocksSɔɣisoSponge, it something we used to bathsɔɣuDi nyɛla bin'shɛli bɛ ni mali n koonasɔɣuBroom, use to sweep and clean housessɔɣuIterm used for sweepingsɔɣuparts of a hoesɔɣulaaparts of a hoesɔlipath or roadsɔmaŋlia local broom made from a particular grasssɔŋA material on which people liesɔŋBin Doo di sheli zuɣusɔrigugratersɔwoligilia branch road, feeder roadsɔwuhibopathfinding, showing the way, guidancespindilnimaaxlesstaktistacte, gum-resinsu'nyinaSua din ŋmaari paanusu'tɔɣuDi nyɛla bɛ ni mali sua n suri bin'shɛli puunisuaa tool or weapon with a cutting edgeSuaDi nyɛla bin'shɛli ŋmahiri binyɛhirisubilaa small-knifesubusuŋbaptismsuchɛrigacutlasssuɣamɔri duuSuɣiliDubila din be mɔɣu nisuɣilolanaNinvuɣ'so ŋun mali suɣilosuɣuririnsesuh'piɛllilananinvuɣ so ŋun mali suhupiɛllisuhiIntention to harm or deprive in an illegal or immoral waysuhiTwo or more nkifesuhigariguWhen someone is not happysuhiguAdua suhibusuhirisuhirisuhusuhu din be ninsal nyɔɣʋ zuɣʋ maasuhuheartsuhu-tɔrapalpitationsuhu-yurilim kpiɔŋWill-powersuhuballisuhuballisuhuballihumilitysuhubɔhiboheavy-heartedness, busy-nesssuhuchihibodreadsuhudamlia disturbed mind, disturbance of the mind, disquietsuhudoo soojɛpeacekeepersuhufabuforgetfulnesssuhufuŋbomental confusionsuhugariguyelibiɛɣu yi paai nirasuhugarigusorrow, griefsuhukabiliheartbreaksuhukpaŋsiboencouragement, comfortsuhukpeendana. a brave personsuhukpeenicouragesuhukpiŋforgetfulnesssuhulanaNinvuɣ'so ŋun mali suhu pamsuhumaaboconsolationsuhumaabuForms include suhumaabu.suhumahilicool-temperednesssuhumahiliŋun suhu bi yiɣisiri yom yomsuhumahilicomfort, consolation, calmness, cool-temperednesssuhuni anfooniimagerysuhuni tɛhatiɛha din be suhinisuhuŋoolifearsuhupiɛllithe emotion of being happysuhupiɛlli puhigugreeting when one is excitedsuhupuɣipuɣuquick-temperedness.suhusaɣiŋguunhappinesssuhusaɣiŋgu puhigugreetings when one is sadsuhutunanimaslow-witted peoplesuhutuntalislow wittednesssuhutuŋniri yi tamdi yiriŋ yiruŋSuhutuŋForgetfulnesssuhuyiɣisilihot-temperedness, angersuhuyiɣisililanahot-tempered personsuhuyinisincerity, singlemindednesssuhuyoliill-temper, wickednesssuhuyubuones will, desire, determined planSuhuyurilimTooni chandi niasuhuzohigudread, terrorsuhuzohigudread, terrorsuhuzɔbɔstate of fear of offending someoneSuhuʒiaa person who is absent mindedsuiinhorse grass [sp.]suinhorse grass.sujeeindignationsukpalisuu gbaabu sheesuliAngersuli-kubuvexationsulibilafledgingsuligakitesuliganyinyaɣaweed.suligbɔŋCrested hawksuligunyinyaɣuweed [sp.]sulilɔɣumale kiteSulinsi malibuColonial rulesulinsi tiŋgbaniDominionsulinyaŋfemale kitesuluguBinneembila ŋun mali kpunkpana ka yiɣirasumBɛ yi pɔhingi bin'walli kamani moongu ka di na bi mooi ko'piɛlim shɛli din yiri di zuɣu maa ni maasumaŋaindependentsumaŋaLiberalismsunnamuslim naming ceremonysuŋmarigucuttersuriguvoli din be liiga bee jinjam ni ka ti mali liɣiri surasusuɣ'raSecurinega virosa (Roxb.) Baill.susuɣuraDi nyɛla tiasutilithe power making one impervious to knife cuts.sutitalia big knifesutɔɣua sheathsuturaNɛmasuugariglanaa sorrowful personsuunanaming ceremonysuunaNaming CeremonySuwais something they used to cut vegetablessuzuraRespectsuzuurato respect someonetaabodo' sabinliroosewoodtaabɔdariwood gotten from logstaabusheia burning sitetaaliTuun' shɛli din ni tum tahi barina nataamaale"a rectangular drum which is held with one hand and beaten with the palmtaanchiliWomen loinclothtaaniSheanutTaaniTaangi wɔllitaansitama tihitaansurishea fruit pulp juicetaaŋgabɛ ni mali ti'shɛli wala maani kpakahilitaapintaturpentinetaarihiHistorytaarihi baŋdahistoriantaataaostrichtaataa nyaŋfemale ostrichtaatabilasmall ostrichtaatalɔɣumale ostrichtaawatowertaawaayeduŋ taabu.taayacatapulttababinshɛɣu bɛ ni yurataba dugu nyuriguAeschynome afraspera J. Leonard et. tobacco + pipe + smokable. Children use the stems to pretend to smoketaba kpiliburelarionshiptaba nyubu dɔritiTobacco use disordertabadugua clay or metal smoking pipetabaduɣupipe for smoking tobaccotabataCertaintytabi kpiniburelationshiptabibireddish wasptabibi baŋsimsciencetabibi-baŋdascientisttabibi-baŋdibascientiststabikɔhiraTobacco sellertabilakpiaHornettabilangooŋabeetle (sp)tabilankpiapaper wasptabilankpiyahornettabilitobacco planttabiraNinvuɣ'so sani a ni nyari sɔŋsimtabizahimbiɛhigu din nyɛ zina biɛhigu bee din ŋmani li.Tablalaasweat flytablankpiawasptablitobaccotabloɣusmall ticktabzahimfilthtadaboa pigment or dye based fluid used for writing or painting (ink)tafandifoot rest of a horse ridertafarinyomgarlictaɣadaBiɛh'shɛli ti yaanima ni daa be ka ti gba kana ti be lalataɣilataɣilain clots, lumpstaɣimaany grass used as bedding for animalstaɣintigrind in basintaɣiŋgaPalatetaɣiʒiitaxitahalia deep plastic receptacle, used for washing or for cookingtahaliIt is a pan that is used for carrying things.TahanaaDi nyɛla lunsi nama puuni yinitahapɔŋParantiɛtahi'ziɛɣua pan with gold colourtahiganingbuŋ gbaŋ doro din gbaari noli mini yaɣisa nitahimaa ni mali dihitabili ni binshɛli ni niŋtahipoŋTraytahipɔŋAnashaara pɔŋ.tahiʒiɛɣua brass pantajaɣiridisordertakahidisappointmentTakaramaterial manufactured in thin sheets from the pulp of wood or other fibrous substances, used for writing, drawing, or printing on, or as wrapping material.takara-gbɔŋDocumenttakarifeenia hooftakarifɛmaHoovestakarifiemahoovestakarisabiloa decorative hood for a horse, caparisontakatibinimaa divinertakorowindowtakɔbchɛraa swordsmantakɔbiSwordtakɔbinyaɣiraswordsmantakɔbinyaɣiraa sword-carrier, swordsman, warrior equipped with a swordtakɔbutɔbu niɛmatakɔrɔbilaa window-shuttertakparigalooriDi nyɛla tituɣutakparigu looriCochlospermum planchoni Hook. f (Cochlospermaceaetakparikpaɣisibin kparisi din malisatakparikpaɣisiForms include takparikpaɣsi.takparikpaɣsisweets, 'candy' [Am.], confectionery.takubsia small gift of appreciation to the messenger who brings a gift.takubsia small gift of appreciation to the messenger who brings a gift.Takumsirrwarftalahicompulsiontalguthe spur of fowls and game birds.talimapledgetaliŋbɛ ni zaŋ binshɛli talim so. Lala bini maa n-nyɛ taliŋtamasheanutstamahaHope for pregnancytamahanira yi mali binshɛli niatamalchirgaa small, biting anttamalchirisia small, biting ant.tamaliDi nyƐla Ghana region nim zaɣ yini ,bali shɛli bɛ ni yɛra n-nyɛ dagbanlitambaɣiŋgaanttambiɛɣuColonyTamboDi nyɛla buɣ'yulitamdiguA standtamdisistandstammɛraperson employed in the physical work during constructiontampilimashTampilimDi nyɛla zim shɛli din Yuri darini na di yi niŋ ka dari maa di buɣim n ti daaitampimaKuɣi kara din be mɔɣunitampiɔŋTiŋ'shɛli yuli m-balatampiuŋsandstone, a large rockTampiuŋA sedimentary rock produced by the consolidation and compaction of sand, cemented with clay(sandstone)tampiuŋ tahibufissuretampligimAshtamplimThe state fire burned something into powdered formtampuɣilia clod, lump of soil, ball of building-mudtampuliluɣ'shɛli bɛ ni bahiri saɣiritampuyabɛ ni kpaari saɣiri bahiri luɣ'shɛŋatamsimObliviontamsim doroAlzheimer's diseaseTamteebuliA schedule of events in a tabular form with the times at which each activity occurstan'yibigaa treetanabaittana shinguleaves of cassavatanachia hobble – rope for tying feet of horse to prevent easy movementtandaɣilipiece of broken walltandibɛ yi ŋɔri tankpaɣutandɔɣuLuɣ'shɛli bɛ ni gbi tandi ka che bɔɣili.tangalimiamobile phonetangalimia nambatelephone numbertangalimiyaTelephonetaniA material use for wearing or decorationtanjibigaa tree with a scarlet blossom, the roots of which are made into a spongetanmɛraa building construction specialist or masontanteeshort grass, particularly good for grazing. Found close to the housetantitarpaulintantieea short grass, particularly good for grazing. ‘elephant grass'tantulimHot soil caused by suntanzaabuilding foundationtaŋkorigbalituber of tàŋkòròtaŋkoroFalse yamtaŋkorofalse yam Icacina senegalensis A. Juss. or I. oliviformis ? Its presence is regarded as a good indicator for the successful yam cultivation, although the tuber is not eaten as it is elsewhere in Africa.taŋkpagbuligucloud of dusttaŋkpaɣuSandtapaɣaCheek, side of the facetapalliTribal marktapuɣuripawtaratafarm tractortarata kuyatractor ploughTaribudistributiontarigaboundaryTariliSomeone's share of somethingtarimaCommonertarimgulia tree, the twigs of which are chewed.tarimguyaa tree, the twigs of which are chewedtariŋguliherb whose corm or tuber is used for medicine Curculigo pilosa (Schum. & Thonn.) Engl. et. ‘simple man’s cola’. Also kòrìnchí But also defined as: tree, the twigs of which are chewed.tasibahatasbeehtatabothing that look like anothertatabokind; variety speciestautauquickly, hurriedlytawaafu"the circumambulation of the Ka'aba by pilgrimstawafiabusetawayerevolttawulliyam [cultivar].tayaltilestayiɣaa person who stealstayiɣilimso tuma yi kuli nyɛ zubutayiɣimstealing, thieveryTayiɣinimaNinvuɣu shɛba bɛn n zuratayiɣisiguthe act of stealingtayiɣisigustealing, thieverytechinikali kolejitechnicak collegeteebulupiece of furniture with a flat top and one or more legs, providing a level surface for eating, writing, or working atteeku-nolicoastteelasewing machineteela shɛraa seamstress / tailorteenchoogoateeteengaTeenga din be ninsal zuɣʋ zaŋ gbaagi o nyingoli maateenkobiriBearsTeenkpuniChinteenkuMɔɣili din ka tariga ka di kom mali yɛlimteenlurolanaa person with full beardteenlurolanaperson with a full beardteeŋachinteeŋkpinia chin that has not developed a beardteeŋkutrade in yams by lend bondsteepuTape recorderteesaluɣ'shɛli polo loorinima ni kpuɣiri la lahi yihiri batehibufeeling, thinkingtehiguThoughttehiwoɣilaForesighttekuOceantepu-rikodatape recorderterliA yam cultivarteruŋA stony soiltete tobubetting; ‘lot-shooting’tɛɣumade of sticks or grass(nest)tɛɣunesttɛhaayilanadouble-tɛhakuraOrthodox beliefstɛhi-biɛrimachinationstɛhi-biɛrilanaa person with bad thoughtstɛhigum mali pukparim ni a mini bam betɛhijihi-lanahotheadedtɛhizilimaruminationsTɛligiramtelegramtɛnislawn tennistɛruŋa stony soil landtɛteDi nyɛla diɛn' shɛli din nyɛ bɛ yɛn zaŋla binshɛli sɔŋ ŋun dunia o kpuɣi liTɛtɛ-tɔraŊun n tɔri tɛtɛtɛtɛ-zuɣujackpotti-duɣutea potti-mɔritea leafti'gburigubɛ yi ŋmaai tia ka che zaɣ'bila din na sa tingbani niti'kpullitiim zaɣ'yiniti'pɔɣutia pɔɣuti'sumko'piɛlim shɛli din yirina tia niti'tɔɣutiim din tɔti'varitia variti'wolaTia woli shɛŋa din be di gbun njti'wulatia wulati’wullibranchtiaDi nyɛla binbindili din waɣatia-daliyatracksuittib’ biaEardrumtib'biaDi nyɛla bin'kpulli m-be bin'vuɣu kam tibili nitib'bindiear waxtibbiaeardrumtibbindiTo clean one's ear using a feather or cotton swaptibbulanaa conjurer, one who conjurestibdarigiboPunishmenttibeegeneral term for all trees, such as gaa, tua and nyoo, believed to shelter spiritstibgaA small squirreltibginsimexaltation; giving respect, honourTibi ka zaŋDi nyɛla paɣa kpuɣibo puuni yiniTibidarigiboPunishmenttibigaBush babytibiliEartibili gbunniearlobetibili-darigiburetributiontibɔŋforest of treesTidooDi nyɛla buɣ'yulitiɛhibiɛripessimismTiɛhibiɛriEvil thoughtstiɛhibiɛri lanapessimistTiɛhibiɛrilanaEvil thinkertiɛhiguWicked lifeTiɛhisumaGood thoughtsTiɛhisumalanaGood thinkertiɛhiwaɣilatiɛhi shɛli din zilimatiɛriŋmambihi ni zaŋ mɔri tiɛ binshɛɣu biɛnitiɛriŋbushtigburiguStumptigburigutia ni yi kpi ka che di gburili sa latiɣiNira yi kpuɣi puli.tiɣitigbaŋ bila loori kpɛbu sheeTihabagiŋguA shrub or small tree used for medicinetihi ni mɔrinaawuni nam tiɛritihi variTia ka di mali varitihimbuTo expel air as a reflex induced by an irritation in the nosetii baajitea bagtii koputea cuptii paatitea partytiilacanary birdtiitaCanary birdtiitabilayoung canary /chicktiitalɔɣumale canarytiitanimacanariestiitanyaŋfemale canarytiiyuusitrades uniontikpariliearringtikpillimedicinal pill, tablettikpiralananira ŋun tiba bɛ wumda vuritikpuradeafnesstikpuradeaf-ears, deaf persontikpuralanaNinvuɣu so ŋun n bi wumdatikpuralanaa deaf persontikubanira ŋun nyihiri tikumatikublaakum pierliCassia obtusifolia L. Also kùndùŋ bógólétikublaakum sabinliCassia occidentalis L.tikumto tell tales about someonetikumtalebearingTikumnyihiraInformanttikuŋdead tree or a dry treetilaadaliri tiim bimbɔratilgaPestletilginsimSalvationtilgiraSaviortiliDi nyɛla shɛɣu dari ka bɛ zaŋ wuɣi piɛɣu m-mali li pindi nɔhitili ʒeyaimpassetiligaIt use to pound fufu and some food stuffstiliginsim kuŋaSOStiligiyɛliparadoxtiliŋgalarge black fishtilofamily culttimSubstance that treat or heal sicknessTimShihira nimatim-simerrandtima tibu baŋdaphysicianTima-lanawitch doctortimaɣimA gun powdertimbuliflies that make honey in the groundtimbuŋaardvarktimbuŋaaardvarktimbuŋbilacubtimbuŋlɔɣuboartimbuŋnyaŋsowtimpaniDi nyɛla binkumdili n-nyɛ dibaayi tabi taba ka mali nabatimpanipair of large pegged drumstimsimBinshɛɣu din timsatindaampaɣabuɣilana ŋun nyɛ paɣatindaan'biatindana biatindaan'zulizuli din gbaari tindaanlitindanaEarth-priesttingbanilandtinkpaniraNinvuɣ'so ŋun yi tinkpaŋa natinŋmaŋN-wumdi ka mali chani ti nyihiratinŋtarigabordertinsheea town different from your hometowntintanithe bare surface of the groundtintaniFlat landtintiringaa bird speciestinzuɣucapital city of a particular country or sidetinzuɣuCapital citytinzun-niraa person who is not a dagomba by tribetinzunniraSomeone who is not Dagomba by tribetinzuntiŋaa town which is dominated by people who are not dagombastiŋ pillifoundlingtiŋ’ chandapedestriantiŋ’ puuniinner citytiŋa kpaŋaoutskirtstiŋa loobuimmigrationtiŋa zuɣulanamonarchtiŋbiaa native of a particular placetiŋbulian aboriginetiŋduliAbroadtiŋduyainternational communitytiŋgboŋCountry, landtiŋkasiHoly landtiŋkpamA small planttiŋkpamshrub with white leaves and flowers et. ‘ground-oil’ The oily tuber is boiled up to make medicine for waist pains and impotence. probably Sesbania sesban (Linn.) Merrilltiŋkpanniraa person who lives in a villagetiŋkpaŋaa villagetiŋkpaŋaA villagetiŋlithe bottom part of somethingtiŋmaratale-bearertiŋmaraLiartiŋŋmaraa hypocritetiŋpiliyiliappellation for banvimtiŋpuunithe middle of a towntiŋpuuniTowntiŋsi sahatime zonetiŋsoŋbuLaying downtiŋtarigaa place where a town endstiŋtarigaBordertiŋvurabinniɛma kamani waɣiri ban dimbu mali barinatiŋvuriguserpent, reptile ‘groundcreeper’TipaɣaDi nyɛla buɣ'yulitipaɣiyawe are gratefultipawumililanato be disobedienttipawumliSo yi bi yɛri wumdatipielgaa leguminous tree with a mass of mauve blossoms.tipielgaleguminous tree with a mass of mauve blossoms. Stereospermum kunthianum Cham.tipiɛligaa treetipiɛlliDi nyɛla tiatipoɣuBarktipɔɣubark of a treetirayangilitriangletiria yi di bindirigu ka a yihiri binshɛli na a puli ni maaTiri ka nyaraDɔri shɛli din damdiri baanjiratiri-ka-nyeratyphoidtiriŋA place or localitytirisi zalidefertirisibuso yi vuui binshɛli zalitirisinlilooptisuaa child born at midnighttisuɣuyuŋ saha shɛlitisuɣuMidnighttisuma tree-saptisumwhite juice from plants usually stickytitablian herb used to cure boils, or anthrax.titabligeneral term to describe the entwining of two different species of trees or herbsTituguYoung plantsTivundiguA plant that grows on the soil surface rather than upwardstiwalliA fruittiwola puuorchardtiwulabranchestiya gaasitear gastiyawumianame to a child who is thought to have died and been reborn by the same mother.tiyɔchɛriguwoodpeckertiyɔɣuvoli din be tia ni.TiyumbaDi nyɛla yuli zaŋ n ti ninsalaTiyuunibaDi nyɛla yu'shɛli bɛ ni mali booni ninsalatizodoogirl's brother of any agetizooti' shɛli yi ti bili di tia kpee zuɣutizooparasite, mistletoe Perhaps generic for these plants. Proverb: tìzòó ku zin tiŋa mistletoe never sits on the ground i.e we are all naturally gregarious Tapinanthus heteromorphus (A. Rich.) Dansertizɔpaɣaboy's sister of all agestizuɣubini balli shɛli niri ni zaŋ pa o zuɣu ni ka ʒi ʒili tam di zuɣutobu nɛmaWeapontohabaɣiŋgulocal bauhiniatohilithe extra something given in a purchase ‘dash’.tokofasix-pence cointolanaSupreme leader or ownertolgaA locusttoliMortartoli bindiMelanthera scandensTolonit can be located in Tolon District in the northern part of GhanatolotoloturkeyTomosiliLanguage spoken in Tamale and some other community.tongTrapper, object used to trap animalstoŋbubetterment, developmenttoofitoffeetoojiChurchtookaappellation for the name Abdulaitooliidiɛma bali shɛli m-balatoondaantaliLeadershiptoondanaŋun bɛ toonitooniFronttoonifirsttooni kɔbiripubic hairtooni-chandiprogresstoozothe hump on a cow or a camel.toozobinshɛli din be nahu bee laakum nyiŋgoli zuɣu n-ŋmani gurigu laasabu maa.torikotrolleytorlian eagle; the largest of all the hawksTorliŋmabila so ŋun tori nobihitoroa sleeveless gown.torokoa means of transporting goodstorotoroTurkeytotoa subscriptiontotoSubscriptiontɔb' biawarriortɔb'tuhiraWarriortɔbbiawarrior (traditional)tɔbbihiWarriorstɔbchirigawar crytɔbu alepilefight planetɔbu sitimabattleshipTɔbu tooniA war leader, chief warriortɔbu-gooniearthworktɔbunɛmaHe bought weaponrytɔɣimapersons or things with the same nametɔɣuzahim gbahiri binitɔhaone who hunts game for sport or for foodtɔhadashtɔhaguhunterTɔhi waaDi nyɛla dabba wahi puuni yinitɔhibaɣiŋgaDi nyɛla tituɣutɔhigutɔhanima tuma/ban guri mɔɣu n kuri mɔɣini binkɔbiritɔhinimaninvuɣ'shɛba ban gɔri mɔɣuni yuŋ nti kuri binkɔbiritɔlanaSupreme leader or ownerTɔliDi nyɛla binshɛɣu bɛ mali tɔri sakorotɔmbitternessTɔŋTraptɔŋaIt is used to catch animalsTɔŋdooDi nyɛla buɣ'yuliTɔŋpaɣaDi nyɛla buɣ'yulitɔɔŋtonTɔrawa'shɛli paɣaba ni wari mali bɛ gbuna tɔri tabatɔribilaeaglettɔriliBinshɛɣu ŋun tɔri mi'bihi yiɣiratɔrilɔɣumale eagletɔrinyaŋfemale eagletranfomatransformertu' biridi nyela binwalli ti biriti ka di ti wɔlindi tuŋatuaTua nyɛla Tia ka di vari duɣuri ʒirituabaobab treetuabaobab Adansonia digitata The leaves are eaten in soup, the flesh of the pods can be eaten and the seeds can be roasted and made into a paste for flavouring.tubaanitubaani nyɛla bindiri bɛni zaŋ tuya malituchigall on baobab treetuɣiliguquarreltuɣililanaNinvuɣ'so ŋun yiɣiri niriba gbaɣa ni bɔɣirituɣligu1. quarreling., 2. smoking.tuɣua baobab podtuɣua baobab podtuɣubaobab podtuhaThousandstuhili1000tuhiŋmambuɣuspittoontuhiŋmambuɣua spittoon.TuhuŋmanbuɣuIs a calabash use to collect saliva.tukaɣufresh baobab leaves used for soup.tukarileaves of the baobab treetukarikumadried and pounded baobab leavestukarinomdried and pounded leaves of the baobab.tukpillithe seeds of the baobabtukpillithe seeds of the baobabtukpillibaobab seeds cf. tùátulaalePerfumetulaalePerfumetulaliperfumetulebiyiliappellation for gukpegutuligais used to pound fufu and foodstuffstuligafish [sp]tulimhottulimHeattulimi12 yards clothtuliŋkpihornbill (bird)tulliBinshɛɣu yi tulatum birigito make a mistake (err)TumaWorktuma baŋsimtuma ninnseesimtuma daliDahishɛli niriba ni chani tuma nituma nɛmaequipmentstuma taawayeindustrial actiontuma waɣiriliMagnatetuma yilaa song usually sang during worktumbiɛri lanaevildoertumbiɛri-yu-duainfamytumomessengertumoMessengertumtudhouseboytumtumdaWorkstumtumdibaNinvuɣ'shɛba ban tumdi tumatumtumdikpeeyour co-workertumtumsaNira tumanimaTunbiɛtumdibaNinvuɣu shɛba bɛn tumdi tunbiɛritunbiriseeds in calabashtunisiatunisiatuntumdaŊun n tumdi tumaTuntumdaŊun tumdi tumaTuŋcalabash planttuŋkurgunatuŋkurgunaTuŋteeyaDi nyɛla ninsali yulituraazaIt's a trousers meant for boys / menturiInsultturiBoabab fruitturiŋkaasaloontutuɣua shrub, a bush.tuubaNinsala yi yi yɛl'biɛri niŋbu nituubaaniA type of food made by using beansTuubaaniIs a traditional food, and is made up of beans flour or babarabeans and cassava flourtuubaaŋkpullia type of dancetuubaniA local delicacy in the Northern part of Ghanatuubaraa spasm of hiccoughing, thought to precede deathTuuliA bean seed or planttuumbadelegationTuumbaŋdaTuumbaŋda nyɛla ninvuɣu so ŋun n mali tuun shɛli baŋsimtuumbaŋsimnimaskilled craftsmentuumbiɛɣubad deed, sintuumbiɛrilanasinner, doer of bad deedstuumbiɛtali. sinfulnesstuumbiɛtumdasinner, doer of bad deedstuumbiɛtumdaa sinner, evildoertuumbɔhindatrainee, work-seekertuun gahindiliemissarytuun-kpemadonkey worktuunbaŋdacraftsman or artisantuunbaŋdacraftsman, artisantuunkpieŋTedious worktuunkuaWaste of timetuunkuwawaste of timetuureabroadtuutaa flagtuuta dɔɣuflagpoletuutɛrea game for boystuuviɛligayiliappellation for " Gaa"tuwaTia shɛli yuli m-balatuyabeanstuzoSiblingtuzobiaYounger siblingtuzodabbaPaɣa laamba bihi ban nyɛ dabbatuzodooBrothertuzodooMale siblingstuzopaɣaSistertuzopaɣaFemale siblingstuzopaɣibaDoo laamba bihi ban nyɛ dabbatuzuɣuheadpadva'bgared-flowered silk-cotton tree Bombax buonopozense P. Beauv. The lint is collected for pillows and the leaves cut to feed animals. The mistletoe growing on this tree has important magical uses, being included in a medicine used to start quarrels in the household. Farmers do not like to cultivate under it because the land is infertile. The bark is burnt to make a smoke that drives away aliZini spirits. The thorns are burnt and the charcoal resulting is mixed with butter to treat a swollen body. The dried gum is used for scenvabgathe red, silkcotton tree;vabigared silk-cotten treevabpumflowers of silkcottonvagoɣua wrestling ringvagɔɣuwrestlingvaɣuleafvaɣua flattened structure of a higher plant, typically green and blade-like, that is attached to a stem directly or via a stalk. Leaves are the main organs of photosynthesis and transpiration. "many of the trees had lost their leaves"vakomsomething having green colourvalagrass and crop residues from previous year’s farm/fallowvalgaa game animal of the antelope familyvaliwrestlingvaliwrestlingvalifua device that controls the flow of a gas or fluid through a pipe (valve)valiŋFastnessvaliŋfastnessvalisibush meatvalliEatvanyuraa cannabis-smoker, 'wee'-addictvapumti'puma shɛli di ni mali duɣiri ʒiɛrivarandaverandavarisatreacheryvarisigutroublervatinaariveterinarianvavarawrestlerVavaraŊun n vari valivavayiTrianthema portulacastrum plant with soft leaves that lies on the ground, found around compounds, eaten by insectsvebgatsetse flyvebigatsetse flyveebucorrosionvenyeladecencyvishame, bashfulness, embarrassmentvidiovideovidio kamaravedio cameravidio kasetivedio cassettevidiraNinvuɣu so ŋun di vivielgaThat which is beatifulviɛbigaa tsetse flyviɛlimBishɛɣu din be kasiviɛnyɛlaexcellencyviɣuŊmanbila bal'shɛli n nyɛ oviɣuOwlviɣuan owlviɣuowlviɣubilaviɣu ŋun pɔravihiguresearch, investigationVikubaDi nyɛla yu'ŋahilivikubilaowletvikulɔɣumale owlvikunyaŋfemale owlvilgua bandagevinɣaɣililanaNinvuɣ'so ŋun je o maŋ gurigibuvinvamlivalleyvinvimnifar up, high up, far awayvinyaɣilanaa lazy personvinyaɣilanalazy personvinyaɣiliLazyvinyaɣiluŋaa sweat-flyviriKumsi bee yɛltɔɣa din mali yaavirilidaadam pilli sheevirliO Virili mivirlia birth placevitahingbaniowl [sp.]vizavisavoliHolevoliholesvoliDi nyɛla nisalinima bee biniɛma ni gbihi shɛli tingbani ni m-mali binyɛra n-niŋdi ŋa ni.volibollivolleyballvooti adakaballot boxvooti gbɔŋballot papervɔkabilia cavevɔltSI derived unit of voltagevɔltɛijpressure that pushes electricityvɔyaɣua cave, hole in rocksvuaA charmvuaa type of magic medicinevuaa type of magic medicinevubɔraNinvuɣ'so ŋun bɔri vurivubɔriba kpematoondan' zaŋ n-ti vubɔribavuɣilaaguide-row, first furrow made in a farmvuɣilito be importunatevuɣisifurrowvuɣɔbuall-enveloping noisevuɣuFarm ridge or bedvuɣuBɛ yi ko pinivuɣulaaa guide row of first row made in a farmvuɣusiplant bedsvuhimTo relaxvuhimto restvuhim biacommervuhim sahaFreedom provided by the cessation of activities.Vuhim-ŋmaarespitevulinvuŋaBinniɛmbila ŋun shee girigi ka di mɛri di duu niriba duhbɛravulinvuŋamud-waspvulinvuunigaany of many types of stinging flying insect resembling a hornetvuliŋaKumsi shɛli din yirina ninsalinima noli nivuliŋgawhistlingvullotrack of snakevulloanything drawn on the ground.vulobinshɛli shihira naba yi so tiŋavulubilao ŋmani la bua ka be moɣinivuludibigabuckvulugakobvulunyaŋDoevulusikobsvumdin nyum viɛlavumvamlivalleyvunnyaɣalunsiBinneenbilavunyaɣiluŋasweat-flyvunyaɣlanalazinessvurinoisevuribɔbudisturbancevuyakpibgaa child of paupersvuyɔraloudmouthwaacheBɛ yi zaŋ tuya mini shinkaafa duɣiwaagashiCheesewaakabilimarvelous dancewaaricold weatherwaasimanA security guardwaasimaniwatchmanwaasimaniNinvuɣ'so ŋun guli so buniwaayiliappellation for zuguwaazuA sermonwaazuyihiraone who gives sermonwaaʒibucertaintywabi' nuuelephan trunkwabigaWabiga nyɛla binkobi so ŋun n be mɔɣu ni ka galisiwabigamaDi ŋmanila jengbari bilawabiliŋun dalim o naba/napɔŋ polo o chandi niwabsaa shrub used for sweeping the floor.wabudancingwabugaElephantwachichillwadajailerwaɣ' mahilipythonwaɣ'gabigalong snakewaɣ'mɔɣuherbs use to cure snake bitewaɣ'vandigaheronwaɣ'vandiguheronwaɣagabigawaɣ'so ŋun waɣawaɣariBin'niɛma ban mali lɔɣu ka be mɔri niwaɣilimA yi yɛn buɣisi ninsala ni waɣa shɛmwaɣimɔɣuDi nyɛla mɔ'shɛli bɛ ni suri nira, di yi niŋ ka wahu dim owaɣirawaɣira nyɛla ninvuɣ'shɛba ban mali yahibrr n yari ka di zaanawaɣiriliPowerful personwaɣivandibilasmall heronwaɣivandiguheronwaɣivandilɔɣumale heronwaɣivandinyaŋfemale heronwaɣiʒɛɣured snake. moves rapidly, climbs treeswaɣiʒiɛɣured snakewahalaSufferingwahala saharough timewahiYuli zaŋ ti diɛma balibuwahuhorsewahumabilileligabin niɛŋ ŋun mali napoŋ bobigu ka o zuli chirigi ka o ŋmani nɔŋawahumabilleriguHookwormwakatitimewakati zahimbu kumdigualarm clockwalatia walliwalansiadakabila din yɛrawalansiRadiowalapuguShrub growing on exhausted land whose roots are used as medicine. The latex is used to sour milk when making cheese. Calotropis procera (Ait.) Ait. f.walapuɣuTia yuli, ti' shɛli vari bɛ ni mali maani waagashiwalapuɣua treeWalapuɣuDi nyɛla tia din mali wolla ka di pahiri n maani waakashɛwalapuriti'shɛŋa din wula nyɛ tiimwaliDiɛma yaɣ'shɛli n-nyɛ liWaligidaWaligida nyɛla paɣa so ŋun n nyɛ toondana doo paɣaba puuniwaligusweatwalijirafirst wifewalishɛɣua skin rashwaljirasenior woman of housewaluguhatwaluɣuIs a type of hatwanzambarberwanzama barber, circumciserwanzam taliDi nyɛla daan kayawaricold breeze airwari bilafoalwari mɔrihaywari nyaŋmarewari-karitajockeywarigalisaddlewarikpaapeg to tether horsewasawasawhitewashWasawasaDi nyɛla bindirigu ka di nahingbana nyɛ zaɣi sabinliwashiikaa written letter conveying a messagewatamiloA fruit of the watermelon plant that has a green rind and a typically bright red flesh when ripewawaa tropical hardwood that grows in West and Central Africawawarasomeone who dances or is dancingwawuluŋlazinesswawuluŋlazinesswayal pentiOil paintwɛligiseparatewobguElephantwobsilishrub used for sweeping the floor. Used in children’s medicinewobtiaKigelia africana literally ‘elephant tree’. Also làŋgàndìlíwoɣmoɣuvine whose leaves are boiled to cure convulsions in childrenwokpaneMonechma ciliatumwolfaathorn tree with light wood used by carpenters for door-frames and to carve walking-sticks. The trees can form a tangled thicket on abandoned farms Acacia gourmaensis A. Chev. Acacia hockii De Willd. Also nyaŋi, záŋgúrúmwolgaA wooden platewolgibuDivision, differencewoliFruitingwolibilacalfwolifaaa treewoligaoribiwoligaKom n-nyɛ liwolilɔɣubuckwolinyaŋdoewolisioribiswolliɣaA hatwoluɣuDi nyɛla zuɣupiligu ka bɛ mali kikara woɣuri liwori dibigawori loɣuworibaraDi nyɛla ninvuɣu shɛba bɛn bari warinimaworkariwanahorse grass. see yihim et. ‘horse maize’worsimliherbs growing on waste land, often stored as hay for horses and commonly eaten by sheep et. ‘horse groundnut’. Also sìmbòglá Zornia glochidiata Reichb. and Alysicarpus ovalifolius (Schum. & Thon.) J Léonardwoshiikacorrespondencewɔb'bilawɔbigu ŋun bi barawɔb'lɔɣuWɔbigu ŋun nyɛ doowɔb'nyaŋwɔbigu ŋun nyɛ paɣawɔbguanimalwɔbibilacalfwɔbigaMɔɣini binkɔbigu n-nyɛ owɔbigibuelephantwɔbigua mammal of the order proboscidea, having a trunk and two large ivory tusks jutting from the upper jawWɔbiguelephantwɔbilaamale elephantwɔbinyaŋwɔbigu ŋun mali paniwɔbinyaŋfemale elephantwɔbinyiniivory,elephant tuskwɔbiriElephantswɔbisicrippleswɔbuguelephantwɔchishockwɔdirigbɔŋcow skin cut into a circular shape and used by chiefs as seatwɔɣafarther,to be far,distant,far apartWɔɣalinliInflammationwɔɣilimlength,distance,height,tallnesswɔɣilinlian eruption on the bodywɔɣimahapythonswɔɣimahalipythonWɔɣiriA yi yihi binshɛli ka che di pɔɣu maawɔɣirikobilia giantwɔɣirikɔbagiantsWɔɣirilinotable personwɔɣiritaligreatness,notabilityWɔɣisibudecompressionwɔɣivaaniguheronwɔɣiwɔɣigeneral laughterwɔɣsiTo deflatewɔɣushell of a nut or eggwɔhua horsewɔliguPerspirationwɔliɣaDi nyɛla zuɣupiligu shɛli bɛ ni zaŋ kikara wɔɣi shɛliwɔluusaoptional prayer observed by Muslims in the morning soon after sunsetwɔnzambarberwɔpuuniacute stomach achewɔrafallow ground that is cleared and prepared for planting cereal grainswɔribalihorse-ridingwɔribalisilithe galloping of a horse in a circlewɔribaŋliwild beans,horse beans used for feeding horseswɔribarahorse rider,cavalrymanwɔribariliSkilled horse riding,equestrianismwɔribarisilihorse dance,performed in a ringwɔribilafoalwɔridibgastallion studwɔridibigastallionwɔrigufallow ground that is cleared for planting cereals and pulseswɔrikarilihorse-racingwɔrikariwanahorse grasswɔrikpaakpa' shɛli bɛ kɔri wahuwɔrilanitype of yam (cultivar)wɔrilimoa horse bell,a hand bellwɔrilimonimahorse bells,hand bellswɔrimɔchimaA horse boy,a servant in a chief's palacewɔrimɔchimbagrooms,horse boyswɔrimɔrihay,straw,horse-grasswɔrinimpɔɣirileather horse-blinderwɔrinimpɔɣuleather horse-blinder (Am)wɔrinyamparigusaddle clothwɔrinyamparisiSaddle clothswɔrinyaŋmare or damwɔrisabilihorse-talismanwɔrisaŋkpɔŋsaddle-soreswɔrisawɔrisafood made from yam flour rolled into tiny balls like grainwɔrizɔhinimatittle-holderswɔyasilverwuanile monitor lizardwubbilaeyaswubigaBinneembila n-nyɛ o ka yiɣiri ka ŋmanbilawubigahawkwubilɔɣumale hawkwubinyaŋFemale hawkwubinyaŋfemale hawk or eaglewublimstriga witchweed Striga hermontheca (Del.) Benth. and probably other spp. such as S. brachycalyx a weed on guinea corn of major economic importance. Also bòchááwuɣpillia canoe shaped basketwulanaŊun n nyɛ zuɣu lan paawulanachief’s linguistwulɛɣuscarwulɛiɣuscarwulfua slave-born childwulibilatwigwuliɛɣuYum yi niŋ so ka ti gari ka che shɛli maawulijoSweet potatowulikpaniTiawulimpuhiliThe eastWulingaAfternoonwulinluhiliThe westWulinouhili-nuzaaNorth-eastwuliŋaSunwullibranch of a treewullibranches or roots of a treewulujoBindirigu di n nyeri kaman nyuli .wum-tiTo do or behave as expectedwumbeei gooniDi nyɛla gooni ka bɛ miɛri li tabindi zonŋwumdibaNira ban wumdi so ni yɛrawumpaɣibopraise of GodWumpaɣilithanks given to GodWumpiniGod giftWumsiraFoster parentWunaŋa-Goli valibueclipsewunbilademi-godWundabilia servant of GodWundabiliA person who is Godfearing.wunia godwunibɛ ni mɛ bini shɛli n jamdawuniyuɣiriyiliappellation for tolonwuniyumleprosywunluhili. westWunpaɣaTo be gratefulwunpinigods giftWunsuhiguAlmswuntammahiligloomy sun, early afternoonwuntampollilate sunrisewuntampuhilisunrisewuntan'zuɣusaaazafari jiŋli saha maawuntanchichɛradappled sunshine, "sun ray which penetrates a place in patchesWuntanchichɛraSun rays which penetrates a place in patches due to it's obstraction by objectwuntanluhilisunsetWuntanmahiliGloomy sun;early afternoonWuntanpuhiliThe eastWuntanpuhili-nudiriguSouth-eastWuntansaɣimLunchWuntansoliSun raywuntanzahindiguDi nyɛla tituɣuWuntanʒiɛliThe dying minutes of sunsetwuntaŋaDin wuhiri wuntaŋ niwuntaŋniWuntaŋa yi ti yinawuntaŋniafternoonWuntaŋpɔlliSun riseWuntaŋtɔɣuHot sunWuntiaRighteousnesswuntialanaa righteous personwuntitalirighteousnesswuntizɔborighteousness, the fear of Godwuntɔɣubrightness of sun, daytimewunzulibad characterWunzuliBad characterwunzunia very small bell, a toy bellwurguchaff, powdery chaff- like Bengal bean dustwurigadaascattering, flightwuriguhusks of grainWurikɔɣutermites use to feed local chickenwurimbudispersalwurudia kind of prayer observed by Tijania MuslimwuumonitorwuuniDry seasonwuunliɣirismall herb of waste land and wet places Pandiaka involucrata (Moq) Hook f. (Amaranthaceae) et. ‘dry season money’. A month after the rains cease it produces abundant white flowers and is taken as a signal there will be no more rain.xdThe endpoint of ones liveyanative landyaHometownyaastrengthYaa bayiliCorridors of poweryaa din ʒiri binimomentumyaa kalinsiWeaknessyaakoroRefugeeyaalanaa strong personyaan’ niniHis kidneyyaan'kahindaBindirigu bali shɛliyaandibihi ni yi kpi ka bɛ gindi shihiri suhiri ŋun kani maa bihi liɣiri layaanemotype of small piece of cloth used as a covering by menyaanimaTi ninkura ban kaniyaanimaStrengthyaaninikidneyyaaniyaani"an expression of praise (or disapproval) for someone's good (or bad) repeated action"yaankɔbidɔɣubackboneyaanlaɣifuDi nyɛla laɣ'shɛli yaansi ni deera bɛ yi chaŋ kuliyaanliyaansi tumaYaannimaAncestorsYaannimaPersons from whom one is descended in a distance of timeYaanninikidneyyaantibibindiA yaatibichee biayaantibicheenira yaaŋa mi biayaantibigbaŋnira yaantibichee biayaaŋaback of someoneyaaŋaNira bia mi bia nyɛla a yaaŋayaaŋgayour grandaughter or sonyaaŋkɔbilispinal cord of a living thingyaapaɣaA ma mayaarito fetchyaariyardyaari zahimbu dɔɣuyardstickYaashiriGodyaawumTo play mourning music of grand childrenyaayarisecond hand clothingYaayɛriIt used clothes.yaayiThe same type of cloths worn by two or more peopleyaaʒiFlavoured ingredients used for kebabyabaNira ba bee o ma bayabdoograndfather; male ancestor, forefatheryabgastuffyabgaplant from which arrow-poison is made. Strophanthus hispidusyabidoograndfatheryabiɛlima bead, a single bead.yabigapoisonYabiliA large smock with large armsyabiligaa minnow "silvery freshwater fish"yabipaɣagrandmother, great auntYabisaIs a dress wearn around the waist by the baamaaya dancers and is made up of loose tread woven in a form of belt.yabiyabifluentlyyabiyiliancestral home, "the birthplace of a person's grandfather or ancestor"yabligaA silvery fresh water fishYabpaɣaGrandmotheryaburigastrength, fortitudeyaɣamebopotteryyaɣamɛrapotteryaɣayaɣafactionsyaɣibapotteryaɣibɔɣilia clay-pitYaɣibɔŋClay zoneyaɣigariPassoveryaɣimɛraŋun mali yaɣiri m mɛri binyɛra kamani lahi, ʒɛbahisi ni din pahi pahiyaɣiriClayyaɣiribdispersalyaɣiriyiliappellation for dalingyaɣudi nyɛla paɣaba dimaŋa bini ka bɛ mali niŋdi bɛ sheeni bee bɛ nyingoli niyahudawaa Jewish personyakpaŋasuburbyakpaŋasuburb (‘houses at the side’)yalimsaltyaliŋLengthyamNinsala ni yi yaagi o noli ka pɔhim shɛli yi na maayambanaagonjenima zuɣulanayanithe town itselfYankɔbdɔɣuDi nyɛla kobili n be yaanŋa zuɣuyaŋyaŋbitterly, grievouslyyariPaɣiba ni mali binshɛŋa dɔro bɛ shɛhi ni maayarigaA long stick used to collect fruits and small dried branches from a treeYarigaYariŋa nyɛla doɣu din n woɣi ka bɛ mali li n yari dari bee doriyebkuɣlia flat smooth stone on which cotton is spread for ginning.YedɔɣsaNaggingyeeNira kukɔli dubuyee biaexclamation markYeenbaŋaJaw boneyelmahimaŋademocracyyelniŋdaevents ‘matters happeningyeltoɣiniɣimaIdiomatic expressionsyelwumsahearsay, rumouryelyuraone’s desireyemsenseyem binbieɣuEvil mindyemgolgaIntuitionyenoOne of the bones, usually bearing teeth, which form the framework of the mouth.YensichiA smock without sleevesyetoɣkahavulgar languageyɛbbiaA wooden or metal rolling pin for ginning cottonyɛbigaa plant from which poison for arrows is madeyɛbikuɣilia flat smooth stone on which cotton is spread for ginningyɛbiliDi nyɛla binyɛrigu ka di biɛhigu ŋmani kpaakutɔ ka bɛ warigiri di tooni mini di nyaaŋayɛbiŋɔɣu. a bamboo roller used to gin cottonyɛbiyɛbibrishy-brushyYɛbkuɣiliA flat smooth stone on which cotton is spread and the seeds rolled outYɛbŋɔɣuA bamboo rolling pin for ginning cottonyɛdaFaithyɛdaTrustyɛda ni ka shɛliThat which is prohibited or unlawfulyɛda ni ka shɛlimistrustyɛda tibucredibilityYɛdalanaTrusted personyɛdaniŋdatrusting person, person with faith, believeryɛdaniŋditabafellow-believersyɛdaniŋditabafellow believers.yɛdɔɣisigunaggingyɛduhirigua device used to convert sound waves into a varying electric current(microphone)YɛduhurugumicrophoneyɛɛduhuriguMicyɛɣua bead (for ornament).yɛl'biɛriyɛltɔɣa shɛŋa din bieyɛl'kuraCustoms and Traditionsyɛlibiɛɣun. bad matters, trouble, disasteryɛlibiɛrilipainful thingyɛlibuɣisiraa lecturer, philosopheryɛlidɔɣisigunagging.yɛlidɔɣisigunaggingYɛligaLying on the backyɛligabiracomplications, confusions.yɛligonagonarigmaroleyɛlikuraBinshɛɣu din daa pun biɛniyɛlikurilitradition - 'old business', "customary rite, fetish"yɛlikuwum-lanaRecalcitrantyɛlimDuhubu nɛmayɛlimaanaŊun maani yɛlayɛlimaŋlitruthyɛlimaŋlilanatruthful personyɛlimkuɣarock saltyɛlimuɣisiraissuesyɛlimzimIodated/powdered saltyɛlimzimpowdered saltyɛlipallinoveltyyɛliwumsahearsay, rumousyɛliyaɣiexaggerationyɛlizoliappelation of zabzuɣuyɛliʒeehyperbole/ exagerationyɛliʒeeiSo yi yɛri yaɣiraYɛlkuraHistory, customs or traditionsyɛlliSomething that is happeningyɛlli zuɣuessenceyɛlmuɣisiraproblem ‘pressing matter’yɛlmuɣisiriliproblem ‘pressing matter’yɛlsichismockyɛltɔɣ' yoliNonsenseyɛltɔɣ'niɣinliyɛltɣa din gbunni bɛ yi poloyɛltɔɣaspeachyɛltɔɣaSounds and vocalizations that make sense and are used for communicationyɛltɔɣa- wɔɣinlimonologueyɛltɔɣikpaniYɛltɔɣili zuɣuyɛltɔɣitaɣimalisipoetryYɛlvuhiUnguided speechyɛmWisdomyɛmba naagoojenima naa yuli m balayɛndanawisemanYɛndanaDi nyɛla ninvuɣu so ŋun mali yɛmYɛngɔliŋgaCommonsenseYɛnoDi nyɛla ninsali ningbunŋ yaɣ'shɛliYɛpeligaA lying flat k the backYɛrayɛraA food given to children as almsyɛrigadi nyɛla doɣu din waga ka mali goliŋga ka bɛ mali li voori binshera tihi zuɣusaayɛtoɣ'kahavulgar languageyɛtɔɣ’ ŋahainnuendoyɛtɔɣ’ ŋmaaphraseyɛtɔɣ’ ŋmaa sabbuessayyɛtɔɣ’ yoliLetters or words, in writing or speech, that have no meaning or pattern or seem to have no meaningyɛtɔɣa piirumpusyɛtɔɣa yaabutranscriptionyɛtɔɣakahaobscenityyɛtɔɣilithemeyɛtɔɣiyolinonsenseyɛtɔɣŋmaaYɛltɔɣali din nyɛ zaɣ jiayibalaone who is a secret enemy because of envy.YibalaAn enemyyibilisializini yi kpe nira ka o be bilibiliYibilisievil spiritYibusheeBɛ ni yiri shɛliyidaanpaɣawife, housewifeyidanaPaɣalanayidantaaa woman's first husbandyiɣiriguaeroplaneyihi nuuexemptyihi palorevealyihimgrass sp. fed to horses. Setaria pallide fusca (Schumach.) Stapf & C.E. Hubbard Also given as Sorghum arundinaceum (Desv.) Stapf. and Ischaemum rugosumYihimdi nyɛla mɔri di mali gɔhi di gbunniyikoThe ability to do or affordYiko tibuauthorizationYiko-lanaA wealthy personYiko-NaaGodyilahornsyila gbaŋmusic sheetyiliThe living place of humanyiliHouseyili bilanuclear familyyili kamhouse to houseyili titalimansionyili toonifacadeyili tuntumdahouse servantyilibaɣiliŋganeighboring houseyiligiToo much water in food or something.eg the porridge has become wateredyiligubinshɛli din sa binkɔbigu zuɣu niyiligulawatchmanyiligulibawatchmenyilikperilinira yi chaŋ yaɣ'shɛli o bukaata maligu ka kpɛ yilishɛli, kotomsi; paɣ'bobuyilikpɛrilanaBuddyyilini tumahouse workyiliŋgaZolɔŋ din zilimayilipaɣaPaɣa ŋun be o yidaan yili.yiliyidanalandlordyiliyiinaNinvuɣ' so ŋun yiini yilayilkperliaccommodation place ‘house for going into’; rest-house; hotelYilliBinshɛɣu din sa binkobigu zuɣu niyingbeensieyeshadeyinyaaManiacyinyaaNira ŋun ka o haŋkali niyinyahi ashibitimental hospitalyinyahilithe likedness of madnessyinyaŋgrass that can be a weed of ricefields Rottboelia cochinchinensis (Lour.) WD Claytonyiŋ binasedge with fragrant rhizome Cyperus articulatus Linn. see bìná, nansagti kpirli. This is the type planted around the house. The powerful smell is intended to repel evil spiritsyiŋ'tumahomeworkyiŋaA place where one dwelsyiŋa yɛltɔɣaDomestic affairsyiŋbiadomestic worker, a servantyiŋbiaBia ŋun be a yiŋaYiŋgaOneyiŋnirafamily memberyiŋŋmanbilayoung pigeonyiŋŋmanipigeonyiŋŋmanlɔɣumale pigeonyiŋŋmannyaŋfemale pigeonyirigimadi nyɛla yirigin'tii bin' walayiriginlia bulbous plant, the roots of which are used for medicineyiriginliplant with a bulbous root that can be eaten raw as medicine. The sap may be expressed from the tuber as medicine.yirigintoliDi be mi ka sabisigu amaa ka lee barayiyayili zaɣbɔbiguyo binasedge with fragrant rhizome Cyperus articulatus Linn. see bìná, nansagti kpirli. This is the type growing inthe bush as opposed to yìŋ bìná (q.v.).yo naazuwaGrewia mollis Juss. yo naazuwa Allophylus africanus P. de Beauv.yo' koliguuncircumcised penisyo'baaBal' so ŋun be mɔɣiniyobaajackal, ‘fox’yoblilarge termiteyobundaa-chicharigustallion/male zebrayogboŋforeskin of the penisyogrliCreeper whose fruits are used for tanning leather ? Adenopus breviflorusYoguA deep forestyoɣ'riliDo'shɛli bɛ ni mali yoɣiri duu ka naai yi pili duuyoɣlian edible pumpkinyoɣuHollowyohindaA deceiveryokaɣalaŋgatree Mitragyna inermis (Willd.) O. Ktze. hardy wood roots used for medicine. The wood burns very fiercely on the fireyokaɣingahardy wood roots used for medicineyokepalea treeyokolgboŋyforeskin.yokomKo' piɛlli din yiri doo yoli ni na o mini paɣa yi ti laɣimYokɔbiguSingular form of yokɔbiriYokɔbiriPubic-hair of a manYokɔbiriZabiri din bindi dablim sheeyokɔliguuncircumcised penisyokɔligulanaŋun mali yokɔliguyokpa'lishrub with edible fruit Securidaca longepedunculata Fres.YokuŋA penis which cannot produce spermyolgatree used by beer brewers Grewia mollis Juss. yo naazuwa Allophylus africanus P. de Beauv. et. ‘bush-pepper’yoliPanisyoliBadyoligaa treeyolisimn nyɛ sɔŋsim din yen zoogi a biɛhigu puuniyonaaepithet for the lion: literally, ‘bush king’.yoobun yooi biniyoobu sheeAn openingyoobu sheeOpening placeYoodaraDi gbunni nyɛla fombilimyoodara salimapuzzleyoodara tumamoney businessYoodaralanaŊun mali yoodarayoonaŊun yuuna bee ŋun n guliyooyiliappellation for saveluguyoroyorocooked cornyoroyoroa type of food prepared with maizeyotuŋavine with large leaves Cissus palmatifida (Bak.) Planch (Ampelidaceae)yɔb'matermite queenyɔbabinniɛmbihi n-nyɛ bayɔbaafoxYɔbaaYɔbaa nyɛla mɔɣu ni baayɔbabilapupyɔbahijackalsyɔbalɔɣuDogyɔbanyaŋdog or bitchYɔbɛnaDi nyɛla ti tuɣuyɔbiliBinneenbila ŋun mɔɣiri bin yɛra ka di leeri tankpaɣuyɔbuaIbexyɔbubilakidyɔbuhiIbexesyɔbulaabillyyɔbunbila-chicherigacolt or foalyɔbunnyaŋnannyyɔbunnyaŋ-chicherigamareyɔbuŋ-chicherazebrasyɔɣaradi nyela daɣ shaŋa ti ni mali n pindi duuyɔɣisighostyɔɣuToilet or bushYɔɣuDi nyɛla doro bal'shɛliyɔɣubaŋtoonbilahatchling/small cuckoo hawkyɔɣubaŋtoonlɔɣumale cuckoo hawkyɔɣubaŋtoonnyaŋfemale cuckoo hawkyɔɣubaŋtoonsiAfrican cuckoo hawksyɔhiŋdeceityɔhuŋhoaxyɔkpaanbilakeetyɔkpaandaahelmeted guinea fowlyɔkpaannyaŋfemale helmeted guinea fowlyɔkpaŋhelmeted guinea fowlyɔkpiŋlanaimpotent manyɔkuruchubilapigletyɔkuruchulɔɣuwild boaryɔkuruchunimawild boarsyɔkuruchunyaŋsowYɔmuniDi nyɛla doru yuli booni yɔɣu bal'shɛliyɔnaɣibilacalfyɔnaɣilaamale buffaloyɔnaɣilaabullyɔnaɣinyaŋcowyɔnaɣiŋmabilacalfyɔnaɣiŋmahibisonsyɔnaɣiŋmalaabullyɔnaɣiŋmanyaŋcowyɔnahubush-cow, buffaloyɔniɣibuffalosyɔŋnabia ŋun na bi di namyɔpiɛbilasmall wild lambyɔpiɛlaamale wild sheepyɔpiɛriwild sheepyɔrito payf ir somethingyɔri pahibuAn upward adjustment of salaryyɔrigudin yori binshɛɣuYɔsabinliDi nyɛla doro yuli booni yɔɣu bal'shɛliyu’ mahaa soreyu’ titalirenownyu'biɛɣunotorietyyu'ŋahaproverbial namesyuaDi nyɛla binshɛli din mali voya ka di ni tooi piɛbi.yuduato make popularyuƒimpiniA hedgehogyugandaugandayuɣimpinahedgehogsyuɣimpinbilahogletyuɣimpinihedgehogyuɣimpinibiniɛŋ ŋun gbamda ka mali gɔhi di yaaŋga zuɣuyuɣimpinilɔɣumale hedgehogyuɣimpinnyaŋfemale hedgehogyuɣinpinibinniɛŋ so yuliyuɣuMonitor lizardyuɣukpaliDi nyɛla tiaYuɣumpiniYuɣumpini nyɛla bin'shɛli din n mali gohiyuɣuniforestyuleŋga tabele yuriŋaCombretum nigricans Lepr. ex Guill. & Perr.yulia word or set of words by which a person or thing is known, addressed, or referred to.yuliproverbial nameyuli nyaaŋaflashbackYuli-lanaCelebrityyulilanaluminaryyuliŋgadi nyɛla tii balishɛliyumMiri yi nya daŋayumasaawoo yuuniyummahaA soreyundakpanihoopoeyunivesiti zuɣulanavice chancelloryunivesityuniversityyunivɛsiti karimbaA teacher UniversityyuŋNightyuŋ zahinliHe had a nightmareyuŋbuɣimbin niɛmbila n nyɛ o ka o shihibu tiri nira yumyuŋdɔkpaninoonsi bali shɛliYuŋlaLast nightYuŋsaɣimSupperyuŋtisuamidnightyuŋtisuɣuSo yi gbihi maai yuŋ saha shɛli maayuŋtisuɣusaha sheli sokam niti gbihi tabli layupaayi shɛli bɛ pa bee nti so ka di pa o suuna yuliyupiɛbiraFlute -blower or flutistyuraloveryurayuraherringsyuriHorseyuriHorses (more than one)yurihorsesyurilima profound and caring affection towards someoneyurilim yupaapet nameyuriŋ koŋashrub. Combretum sp. et. ‘leper’s Combretum’. Used for firewood. The roots are ground and applied to sores.yuufluteyuuito last longyuum'buɣimBuɣum shɛli din neeri yuŋyuun pallinew yearyuun’ palli chuɣujubileeyuunato seeyuunbuɣiman abnormal condition of a humanyuundakpanbilasmall magpieyuundakpanimagpieyuundakpanlɔɣumale magpieyuundakpannyaŋfemale magpieYuuniyearyuuni naabuYear -endYuunpaliFuneral rites performed a year after a person's deathyuunpallia new yearYuunpalliNew yearyuusimdurationzaBindiriguZaa-nyayaDi nyɛla ninsali yuliZaabiaA person (usually a girl) who shakes a gourd musical instrument as an accompaniment to the native violinZaachiA leader of young menzaadalidahinshɛli sokam ni ti yɛn laɣim Naawuni tooni ka o kari ti sariazaajiraMumpszaalione millet seedzaanidaɣu din mali zuɣ'gbulli ka bɛ mali li n gori moɣuzaanicudgel with a crooked iron headzaaŋkuŋafig treezaaŋkuŋatree with very brittle wood which can throw off dangerous splinters Ficus sp.zaasheeto stand firmzaashee tahibuImpeachmentzaawun'ŋmaliliZaawuni luya di na bi lu maazaawun'yuŋlate afternoonzaawuniafternoonzaawuniwuntaŋa ni yi gbuligi labi wulinluhili polo lazab'boraŋun bori zabazabaJalahabiazabaɣ'dooa gonja manzabaɣ'paɣaa gonja womanzabaɣanative of Gonja landzabaɣagonjazabaɣisibali shɛli yuli m-balazabaɣisiligonjaZabchɛraNinvuɣu so ŋun chɛri zabiriZabi-tilimaBushy hairzabigaThey are individuals who lack melanin productionzabigooraNira ŋun be shintani ni kpe shɛba sunsuuni n-goori baZabigooraŊun n goori zabilizabilaPaɣaba ni mali bin'shɛɣu niŋdi bɛ naba ni ka di moora ka di wuhiri ni bɛ biɛla dabba yazabiligaDi nyɛla tia ka paɣaba zaŋdi di vari baɣisiri li niŋdi kom ni ka bɛ mali li ʒɛri bɛ naba ka di sabigiri bɛ naba maa.ZabiloraNinvuɣu so ŋun lori zabirizabiriIt refers to the protein-based filaments that grow from the skin of mammalszabisahirigubinshɛli niriba ni mali sahira bɛ zabirizabiʒiriguyiliappellation for nantonZablasuriguA conical gourd in which henna is put to dye the palmzabligahenna Lawsonia inermis L. often grown by women and used as a hedge-plant inZabmaanaNinvuɣu so ŋun maani zabirizabriZabri din be ninsali zuɣʋ ni maazabsahirgucombzabʒɛhiZabri ni mohazaɣ’ CheeFractionzaɣ’ komfluidzaɣ’ nyiriŋgaIotaZaɣ'kpiŋDead onezaɣ'yinioneZaɣaN niŋ haŋkali niŋ binshɛɣu nizaɣabushirinkZaɣalacertain personzaɣaliDi nyɛla mɔɣu ka taara ka gbunni be ka paɣa tooni laZaɣikahiliUnripeZaɣikpiɔŋStrong onezaɣimNakedZaɣimooniRipe oneZaɣimuniWhole;sealedZaɣiniɛŋLive one (in contrary with a dead one)ZaɣipiɛlliWhiteZaɣisaɣisiliMediumzaɣisibu1. To decline a request or demand 2. To dissapprovezaɣisigubody itchingZaɣisiraSo yi chɛ binshɛɣuzaɣiyaɣubini yi ʒɛya ka bini bi pili li bee n-yo lizaɣpielliWhitezahamDuhubu nɛmaZahimFishzahim gbahibufishingzahim laŋafishing netzahimbuexamination; temptationzahimbu lulubilatest tubezahimgbahiraSomeone who goes fishingZahimgbahiraŊun n gbahiri zahimzahimkohaone that sells fishzahimkohigunia place where fish is soldzahinamahell firezahindidreamzahindigumeasureszahindigubinshɛli bɛ ni zahindi binshɛli sania ni nyɛ shɛlizahinliNira ni yi gbihi ka ti nya binshɛli la.zahinzahindanira ŋun zahim zahinlizahiŋkoloɣugrass sp. used for roofing. Hyparrhenia rufazahirgularge woven ring on which large water pots rest.zakaa tithe or tenth part given aszakapini shɛli a ni zaŋ ti Naawuni a nyamma puunizakariʒeebuliginger rootzakariʒeebuyaginger rootszakpalieɣucoloured bird with big wings which usually flies a short distanceZalaabiaA long gown with slim long arms for menzalgito blamezaliwedge-shaped iron tool used as a hammer by blacksmithszalidi nyɛla kur' timsili ka machɛlinima zaŋdi di kuri taba pari di zuɣu bɔra maani binyɛraZaligeBlamezaliguTi zali la zaliguzaligu yɔrifeeszaligubaŋdanira ŋun bɔhim tingban shɛli zaligu ka mi lizaligusaɣindaNinvuɣ'so bɛ ni zali zaligu ka o saɣim li.zaliguzaanaNira ŋun zali zaliguzaliguzaɣisiranira ŋun zaɣisi zaligu dolibuZalikpanaConstitution;lawzalimpoison for arrows.ZalindiraWrong-doerzalinsicheatingZalinsiCheatingzalinzaagrass sp. like balimgbini Indigofera sp. acc. to CIPSEGzalinzahidi nyɛla mɔri ka di nyɔm ŋmani din viɛla. Nira yi kani dina ka bɛ sibira m-paɣiri o duu.zaliŋwarmZaliŋkoloɣuGrass used for roofingzallakuduranaaa title for God AlmightyZallanaaGodzamaaquatic animalzamaatuDi nyɛla bachi shɛli di mali n buɣisiri niri pam ni ti laɣimzamaatucrowdZamasuguEel fishzamasuɣulungfishzambasecret injuryzambalanasaboteurZambalanaŊun n mali zambazambaŋaJɛŋkuno yuli n lahi balazambudisaster, calamityzambuNira yi mali yɛl'shɛli walisiri o suhu niZamzamspiritual water at MeccaZamzamHoly spring water at Kaaba,Meccazanakpatinariga ni yi wuɣi lala laasabu la. Bimbariga.zanaazaFuneral workers foodzanaazaoriginally this was the name of food prepared for the grave diggers; now, the custom of preparing food for the Muslim priest, when a death occurs.zangurumAcacia hockii De Wildzanistrong rope used to catch wild animalszanibu biafull stopzaŋ tia niŋspeedzaŋa naaDi nyɛla machelinima nama yinizaŋbolimetaphorzaŋbuɣisisimilezaŋguriŋdi nyɛla tia din kpɛma ka niriba too ŋmahiri kuri bɛ bukaata di kpiɛŋ maa zuɣuzaŋkaloɣugrass used for roofingzaŋkuŋaAfrican wild cherry tree and fruits Ximenia americana Linn.zaŋŋmahimA yi zaŋ so biɛhigu n-ŋmahindi so dinizaŋsimattentionzaŋti puaimpregnateZaŋtipuaA person born outside marriagezapaleɣuThe nightjarzapalieɣunightjar( a bird)ZapaliɛɣuNoonbili bali shɛlizapɛilazabri ni paligizarigevizarliAnchomanes welwitschii Rendlezawuriguhusks of milletzawurugudi nyɛla bɛ ni bu da ka che di paɣiri lazazabiraWarriorZazabiraNinvuɣu so ŋun n zabiri zabilizcnimaFriendszeebamercuryzɛrigeshameZi baA child who is born after the death of his father.zibisimluɣ'shɛli neesim ni kanizilaataa name dagomba's give to a female child born on teusdayzilijitrainzilijiloor' shɛli bɛ ni tuɣituɣi ka di waɣa bambamzilimbinnieembila ŋun ŋmani salinsa ʒee, amaa ka lee galisi gari salinsa ʒeezilimaayiYɛligu din ʒɛ buyiZilimbɔŋThe habitat of driver antszilinkomResponse or advicezilintulliHarsh wordsziliŋThe deepness of somethingziliŋboŋstomach medicineziluŋdepthzimpowder obtained by grinding or milling cereal grains, especially wheatZimDi nyɛla bini yi wurigi bee n neɛm kariwana bee za bee kazimaflourszimbilaZahim zaɣ'gaŋaZimbuliDi nyɛla koko bali shɛliZimbuliAlligator pepperzimsimabsence of lightzin-yarigupelicanzin'niŋdaadultererzinafornication, adulteryZinalanaNinvuɣu so ŋun n niŋ zinazinchilidelayzinchiliDelayzingoofishing hookzingulikukuaDi nyɛla tiazinlitonqguezinli zuɣusaapalatezinniŋdaan adulterer or a fornicatorZinoStrangerzinyaarguA kingfisherzinyaariguking fisherzinyaribilayoung pelicanZinyariguNoonbil’ baliso ŋun biɛhigu nye kom shee, ka o mali nyingo waɣinli mini be’waɣila, ka o diri zahimazinyarilɔɣumale pelicanzinyarinyaŋfemale pelicanzinzambenniseedziŋafishziŋgallifish eggziŋgbahirafishermanziŋnaaa prince/ princess born after the death of his fatherzipiligubin sheɣu sheli tin mali pindi ti zuɣunizofriendZoalinsidiraNinvuɣu so ŋun n diri zoalinsizobaajackalzobaŋaA lizardZobɔŋmassifzokuɣamoss used to dress sores on cows and sheepzolitiŋgbani yaɣishɛli din du zuɣusaa.zoliguplacentazolikuriguEntada africana Guill. & Perrzolinliclimber of the mulberry family yielding a coarse fibre, used in dressing sores.zolkurgua tree bearing long slender pods.zolɔɣumale house flyzolɔŋcavezolɔŋ titaliescarpmentzomNinsala bee binvuɣ'so ŋun nina faZomaZoma nyɛla ninvuɣu so ŋun n ku tooi n nyazomiaparasite that lies over a tree without visible attachmentZongIs a type of mammal called bat🦇zonpiɛliguriver blindnesszonzongiliorganizerzooa flyzooBinneembila ŋun doli bin'shɛɣu din nyɔZooZoo nyɛla binneembilazoobugrowingZoombaZoomba nyɛla ninvuɣu bɛn n zoomzoondoɣiriliperson blind at birthzoosimGrowthzooyayiliappellation for saŋZoɔDi nyɛla Nantoŋ tinkpaŋa di n bɛ Naya soli zuguzosimobest friendszosimofriendzoyaZoli zaɣbɔbiguZɔbaaZɔbaa nyɛla mɔɣuni binkobiguzɔbaŋliBaŋa zuliya nyɛ o amaa kq ka ŋuni lee mali barinazɔbuŋawestern (Senegal) hartebeestZɔbuŋaZɔbuga nyɛla mɔɣuni buŋazɔnabatsZɔŋaa batzɔŋbilapupzɔŋlɔɣumale batzɔŋnyaŋfemale batzɔrabatemptationzɔriyour friendzugubetiatree producing profuse mauve and pink blossoms in the dry season; the roots are used to treat gonorrhoea. This tree is generally considered to the abode of the kpukparsi sprites and thus it is forbidden to cut it for firewood. The wood should never be brought to the house, though fallen branches can be used to roast food in the farm. Stereospermum kunthianum Cham.zuɣ’ ŋmacraniumzuɣ'biɛɣuMisfortunezuɣ'poloDoo ŋun zuɣuni yaɣ'shɛli polo bi bindazuɣ'suŋFortunezuɣ'titaliNinvuɣ'so ŋun zuɣu barazuɣaBɛ ni mali bin'shɛɣu m-meri ya mini n-sɔŋdi dundɔnaZuɣini-kpahibuWarningzuɣizuɣiuncomfortable, confused state of affairs, tensezuɣpilgucapzuɣuheadzuɣu biili sheehot seatzuɣu limilipollednesszuɣu poloninsala zuɣu sunsuuni yi ka zabrizuɣu-damililanaNinvuɣu so ŋun zuɣu damZuɣubeentiaDi nyɛla tiazuɣubɛtiadi nyɛla ti shɛli din mali vo baligu ka bɛ malila tibiri dɔritiZuɣubiɛɣuunfortunate thingzuɣubiɛtiaa treeZuɣubiintiyaDi nyɛla tiazuɣudamlilanaa mad personzuɣugbanaZabiri ni be shɛli ni m-pɔbi binkɔbiri zuɣu maazuɣugbanaGbana din pɔbi binniɛŋ bee binkɔbigu zuɣuzuɣukpininiri yi pini o zabiri ka o zuɣu neeizuɣukpuniPaɣa yi bi bɔbi bɔbigazuɣulananira ŋun nyɛ toondanazuɣulanaNira yi nyɛ kpɛma zaŋ ti laɣinguzuɣulɛbilia mad personzuɣulɛmBinshɛli yi ku so zuɣu bee o tumaZuɣulɛmadopted childzuɣulimlipiɛlaa ŋun ka yilazuɣumaanaa hairdresserzuɣuŋmaŋskeletal of the headzuɣupiliguBini din plindi zuɣuzuɣupoloNinsala ŋun zuɣu sunsuuni ka zabiri ka zaŋ labi o tiba polo mali zabiri.zuɣupolonaturally bald headzuɣupuribrainZuɣupuriDi nyɛla din n be zuɣu puunizuɣupuri din galisiprofound knowledgezuɣusaaA yi wuɣi a zuɣu ka lihiri shɛli maazuɣusaadi nyela luɣu sheli ŋmam bihi ni yiɣirazuɣusaa nangbanpibiliupper libzuɣusuŋlanaa fortunate personzuɣutaligazuɣu suusuunizuɣuwuruŋScatterbrainzuɣuwuruŋlanaŊun zuɣu wurum n nyɛ zuɣuwuruŋlanazuɣuyaaliheadachezuhiNanima bi'kpiɛm sanazul'lanaa title for the earth priest " tindana"zulitailzulilanaThe tittle of an earth priestZulilanaA herbalist said to be capable of reviving persons who are in death comazulimboŋbɛ yi tam zuni ni bɛ niŋ kpaligu ka dooi di kom maazulimboŋdathe water in which dawadawa beans are rinsed after they are boiled; this water is sometimes used as a medicineZuliyatribe of a personzullanaa title for the earth priest called ‘Tindana’zumdi nyɛla zusa shɛli din be kawani nyaɣibu nyolinizunadry seeds of the locust (dawadawa) pods.Zunidi nyɛla doo wala puuni kpili shɛli bɛ ni mali duɣiri kpaliguzunyuɣuselflesszunzuliA fluid that moves in a zigzag formzunzuliwormzuŋguliclitoriszuŋguli kukuajujube treezuŋguli ŋmaariguwater beetlezuŋguliŋmaariguwater beetlezuŋguluŋspecies of birdzuŋkuŋhard dawadawa seed, that has not softened in boiling.zuŋɔtodayzupalisecond son (used after the father has deceased)zupaliNira ŋun pa Zuu zuɣuZupiliguDi nyɛla bɛ ni zaŋ di shɛli n pinni zuɣuzupilisabaa hat with ammunitionszupilitibɛ ni mali shɛli pindi zuɣuzuunaa bi'kp~ma ŋun nyɛ doozuunidry seeds of the locust (dawadawa) podszuunidoo kpila maa zaɣ' yini n-nyɛ zuuniZuuniDi nyɛla tia yuli booni doo kpillizuunyɛliWahu so bɛ ni bara ka bɛ booni zuunyɛlizuuŋkwinhard locust (dawadawa) seed, that has not softened in boiling.ʒabaɣaninvuɣ shɛba ban yi Gonja yaɣili naʒagolia treeƷagolitree [sp] (maytenus senegalesis)ʒaɣuscent of somethingʒakariʒeebuliʒakariʒeebuliƷalla Naananbu zoraƷallakadura Naaŋun zori niriba nanbuɣu paai tarigaʒaŋguruŋa treeʒariʒari garicheKitchen gardenʒe'kpamBɛ yi dupi ʒiɛri kpa'shɛli din pa zuɣusaa maaʒeea place where grains(especially guinea corn, millet, rice) are temporarily stored during harvestingʒeensidisrespectƷegbaŋAny vegetable use for making soupʒegolitree sp. whose roots are used as a medicine Maytenus senegalensis (Lam.) Exell (Celastraceae)ƷelanaA soup without meat or fishʒembudespisingʒerisoupʒevarivegetablesʒɛ'kuriingredientsʒɛbahigaa pot for storing waterʒɛbirigudi nyɛla tii bal'shɛli din wala bara bara ka mɔhaʒɛgbanibinshɛɣu bi ni mali duɣira, kamani yalim, maaji, naanzuwaƷɛɣuPɔhim yi ʒɛri pamʒɛmFlame of fireʒɛmanasaha shɛli biɛhigu puuniʒɛnuɣulizimbili bali so yuli m balaʒɛriguo nyɛla bin niɛŋ ŋun be kom niʒɛtɔriŋmanaA set of cooking tools and equipmentʒɛtɔriŋmaŋBɛ mali la kpaligu niŋdi di puuniʒiʒiʒi’ kariliAn outrageous or blatant lie.ʒialuɣ'shɛli niri ni ʒini niŋdi o dabilimʒibaBɛ yi bi dɔɣi bia paai o ba, bɛ booni o la lala yuli ŋɔƷieduɣuDi nyɛla bin'shɛli bɛ ni mali n duɣuri ʒieriƷiɛbahigaA pot that stores waterʒiɛbuuraʒiɛbuuraʒiɛduɣusoup-pot, stewpotʒiɛgbaniʒiɛgbaniʒiɛgbaŋingredient of soupʒiɛgolia treeʒiɛɣunyɔmʒiɛlanasoup without fish or meatʒiɛmanisaha ŋɔʒiɛmʒiɛmbimbila maa mali la ʒiɛmʒiɛm doroʒiɛngamatuma duu din za di gama ka gomnanti nu ka din niʒiɛnimSaha maa kuli che ʒiɛnimʒiɛpiliŋgaʒiɛpiliŋga m balaʒiɛriHe has eat thesoupʒiɛriSoupʒiɛrigeHe is kindʒiɛriguVenomous snake [Sp.]ʒiɛrituɣirigudin mali damdi ʒiɛriʒiɛvɔɣuvo shɛli bini mali duɣiri ʒɛriʒiɛyaza zuɣusaaʒiɛyimtalidi yi niŋ ka niri zayim ka bi lɔhiri gani naʒigoriguswelling painful blood in the bodyʒiiʒiiʒiisheeniri ni ʒiini luɣ'shɛliʒiizaabinshɛli yi niŋ luɣ'li kamʒilɛlininsali nim ni laɣim be luɣ'shɛliʒililoadʒilinsihas no knowledge about somethingʒilitibisiliʒili din timsaʒimBinkɔka ʒimʒim dorohigh blood pressureʒim yibubleedingʒim-kpɛhibutransfusionʒimaa child who doesn't who his or her motherʒimtima blood supplement mediceʒinahiguto sit somewhere for a very long timeʒinahigulananinvuɣ so ŋun je tumaƷinanilahiʒibu ninsalaƷingamazuɣuNGOƷinguliWaitingƷinkunaA house maid brought by a house-wife from her relationʒinyahigulazinessʒinyeehard stone, like a granite, used for grindstones.ʒinyuriguhaemorrhage plant creeping weed used to staunch blood flows. et. ‘blood + drinker’ Aspilia africana (Pers) C.D. Adams But UPTWA, II,IV gives Portulaca foliosaʒinyuriguBinniɛŋ bee binkɔbigu ŋun nyuri ʒimʒiŋmabolying, telling liesʒiŋmaraliarʒiŋorgua very painful swelling, like a boil.ƷipooliAnaemiaʒiraninvuɣ so ŋun ʒiri ʒiiliʒirifalsehoodʒirilanaliar; a person who intentionally tells falsehoods or untruths, often to deceive or mislead othersʒiripɛbcomplete liesʒisheeʒinibu sheeʒisheeNinsala bee binshɛli ʒinibu sheeʒisoliblood passage ways in the bodyʒisoliA vessel or vein that transport blood from the capillaries to the heartƷisoliBlood vesselƷitaniBlood clotƷitib'silia load that is heavyʒitibsiliheavy loadʒiʒiboniri yi ʒiri binshɛliʒiʒiinikpeesomeone you are residing close withʒiʒinikpeeneighborʒiʒinitabaneighboursʒiʒirasomeone who carries a loadƷiʒiraa carrierʒiʒiribacarriersʒugulikɔŋgaa treeʒugulikukuia treeدُغِدُغِيࣰthe air that is full of dusty.