Dagbanli Dictionary Pages

Words starting with K

1320 Dagbanli dictionary entries grouped under K.

kaDi nyɛla bachituɣirili din yiɣiri yɛltɔɣa dibaayi.kaInvokeka adalichiUnjustka alaamafuturelesska baŋsimincompetentka biachildlessnesska buchiinaptKa buchiWastedka dalinliUnmarkedka daliriUnjustifiableka deebuunacceptableka gbunniUnjustifiableKa haŋkaliŊun kam yɛmka kasiimmoralka kulumnot fertileka labisibuunanswerableka ninmaŋtaliTo lack good moralska nirilimUnkindka nyɛlian animal who's mother is dead after giving birth to itka nyɛviliLifelesska nyɔriDi wuɣirila bini ni ka nyɔri shɛmka ŋmaliUniqueka pirigibuindivisibleka taaliinnocentka tambumemorableka tarigaunlimitedka tibibuincurableka tumajoblesska viɛnyɛlaNiri yi ka kasika yɛdauntrustworthyka yɛmunwiseka yɔriUnpaidka zuɣu-suŋUnluckykaaedible shrub, with white flowers. ? Cleome viscosa [kalaa in source]kaachiikhakikaafacooked balls of porridgekaaiSo ni chanŋ n ti ouhi sokaaiIt's the act of checking out for the well being of otherskaakaachifunnelkaakaadurogingerkaakaduroBɛ zaŋdi li mi pahiri kariwana ni nimdi kokoo zimKaakusapashini nim yinokaalowhitewashkaaluapaɣa ŋun gori pagorisigukaansiliCouncil ( administrative body)kaapinta tumacarpentarykaaraSɔŋsim shɛli bɛn mali tiri amiliya lanaKaarokaaroInspectorkaasiatihi puuni nyɛ likaayayokaayoyoKab'laɣimTo combine two or more things to become a single unitkabaabowhoeverkabakabaMuri kun gili yilikabaŋaVoli nangbang gburiŋkabito breakkabiBreak a stickkabigahorseflykabigito break somethingkabiliBroken piecekabireCast a spellkabirgaa woman in the middle ageskabirigrave ( where humans are buried)kabirigaMiddle age womankabirigais a middle- aged womankabiriguperforated local potkabiriliIt is used in the preparation of local drinks like, the zimkomkabisiDont smash the woodkabiyadi buɣisiri la binshɛli din kabigikaboɣliplace for winnowing sorghumkaboodicupboardkabɔɣiliwinnowing-placekabrebinding with juju powerkabria gravekaburidɔɣuthreshing stickkachɛɣuHarvesting timeKadaraUnchangeablekafemalaDi nyɛla mɔɣukafiŋgbaŋCuppingkafuɣilaA boastful personkafunia fankafunitool used to take off heat in our body; something that gives airkagiʒea medicine giving immunity from harm from bullets and witchcraftkaglielephant grass Pennisetum purpureum Schumach. A tall swamp grass used for gbala mats and doorway coverings.Kaɣ'shiaDi nyɛla kaɣ'shɛli bini tɔɔi shɛlikaɣabihikaɣabihiKaɣalomhorse grass that grows in swampskaɣaluŋdi buɣisiri la binshɛli din bi ballakaɣasɔɣuLuɣ' shɛli pukpariba ni maani ni bɛ kokaɣiretreat, retired from a positionkaɣi nimbilaTo look with the eye partly closedkaɣigbinaStraw or refuse stalkskaɣigbiŋkaɣigbiŋkaɣikaɣiBinshɛli din naai zaakaɣikiYoyi binshɛli belaKaɣiliA Guinea corn or millet stalkkaɣiligudysmenorrhœakaɣilimBinshɛli din lahi ka taɣibukaɣimKa binshɛli tabili ninsali niŋgbanakaɣipuriBin piɛlli shɛŋa din be chiɛ duɣi puunikaɣiraTo look at something with the eyes partly closedkaɣisheetim nyɛ li ka di tibiri dorokaɣishiabɛ mali limi wuɣiri kpahigukaɣisito shell nutskaɣisiTo shell nuts or remove the coat of somethingkaɣisibuKaɣisibu is when you remove groundnut huskkaɣisinliphlegmkaɣisɔɣupoli shɛli bɛn mali korakaƔliDi nyɛla dɔɣu din yina kawana bɛɛ zakaɣsoɣua name given to a farm the third year after yamskaɣudi buɣisiri la binshɛli din yooyi belakahiPacking of belongingskahigito improve in healthkahigibuto reveal a matterkahigibuRevelationkahigirillidi buɣisiri la binshɛli kahigimsimkahikahicompletely, utterlykahiliRawkahimto wring outkahimto squeeze something to extract liquidkahimso yi ŋmahim binshɛlikahimpiɛɣubutterflykahinkoɣu nyuliA vine with a large underground tuber of no food value. The tuber consists of fibrous rings like an onion with no flesh inside. Proverb: nam-ŋmanla kahinkoɣu nyuli kinship is like k~ i.e it has rings of complexity but may turn out to be useless in the endkahinkɔɣuBin'niɛŋ ŋun yiɣirakahinŋaDi nyɛla sitiri shɛli bɛ ni mali yɛɛni kumkahinpieɣubutterflykahinpiɛɣuButterflykahiŋgaWhite cloth used for dead personkahiŋgatan shɛli bini zaŋ sohiri kumkahiŋkoɣu-nyulia weed eaten by cattlekahiŋkɔbilayoung crowkahiŋkɔɣunyuulimɔri nyɛ li ka niɣi diri likahiŋkɔlɔɣumale crowkahiŋkɔnyaŋfemale crowkahiŋkɔricrowakahirato packkahubɛ mali limi koɣiri kokookakaachiTi malli mi nteri kom bee kerenzinikakpirigrain improperly hulledkakpɔndigukakpɔndigukal watree with thorns on the trunk whose roots are used as medicinal herbs.kal wa bihilithorn of the kàl`wá tree, used as a medicine for swellings, etc. A stone is soaked with water and the thorn rubbed against it to make a paste. This is then applied to the swelling.kalaamuAnabi Musah yupaakalahian office rank in dagbong armykalambooflutekalambooA flutekalamosikalamosikalananinvuɣ so ŋun ka ŋun lihiri o zuɣu, ninvuɣ ŋun ka lambakalandagbaŋ shɛli din wuhiri chira mini dabisakaleeBaby under two weekskalɛwɛleboradɛ chimdakaliTo count moneykaliN gili kali niriba bee binyɛrakaliNiŋsim shɛŋa ti yaanima ni daa niŋ ka zali tikaliCustomkalibaapagorili ŋun be pagori yili nikalibuTo determine the number of objectskalibuTo determine the number of objectskalifi maalamsmall herb with tiny, numerous seeds. Muslims gather the seeds and mix them with cereals when sowing in order to multiply the crop. Name and concept borrowed from Hausa.kaliluŋaluŋa shɛli bɛn ŋmɛri Naa yili bee naanim ni laɣim lu'shɛlikalimdi yi niŋ ka a laɣim binwaɣilim zaɣajia, ka a chani ka wɔhu lakalimaCountkalinchahilia type of death preventive tribal markkalinchaŋnyuli balli shɛli nyɛ likalinkalindi wuhirimi ni binshɛli niŋmi yomyomkalinliWheelkalinsiAbsencekalinsiwithoutkalinyaɣuUlcerKaliŋashes after smoking an animalKaliŋBinshɛli din nyɔ bee m mali pɔhigukaliŋkɔɣukaliŋkɔɣukaliwathorny tree[Sp.] the roots of which are used as a medicinal herbskaliwa bihilitim nyɛ li ka bɛ mali tibiri niribakaliwaliinflammation of lymph nodeskaliwaliinflamed lymph nodeskallibinshɛli kalinlikallia bangle like object of which a calabash made to stand onkallia yi bɔɣi leemu ka piiri li zaɣ'yini yinikaloenamelkaluɣilast bornkaluɣiA last child which a woman bearskaluɣubia so ŋun nyɛ bɛ ni doɣi so ka bi lahi doɣikaluŋlast born babykalwatree with thorns on the trunk whose roots are used as medicinal herbs.kamdi wuhiri la binshɛli kam bee sokamkamacolourkamaFruitskamaatanecessitykamaliganoobila nyɛ okamanbɛ yɛri limi yɛltɔɣa ni bɛ ti yɛn ti ŋmahinlikamantoobɛ mali limi pahiri duɣiri ʒiɛrikamantoonsiTomatoeskamantooŋaBɛ zaŋdi limi pahiri duɣiri ʒiɛrikamaracamerakamatosiTomatoesKambamDi nyɛla tiakambaŋaa type of treekambaŋatree Hannoa undulata (Guill. & Perr.) Planch. The branches are used for roofs and the bitter bark is made into medicinekambaŋyiliappellation for diarikambonaasapashinim naa mbalakambonlunsidrummers of warriorskamboŋ sakpaleenlɔɣumale barn swallowkamboŋ-waadance type, warriors dancekamboŋaan akan personkamboŋgbaraarthritiskamboŋpaɣaan Ashanti womankambɔnagranarieskambɔnakpɛmaKanbɔnanima kpɛmaKambɔnnaaSapashini nim zaa nam yuliKambɔnnakpɛmtubu tɔhiriba kpɛmakambɔnsiliTwi, Fante, AkankambɔntɔhaNira ŋun gɔri tɔhigu ni malifakambɔŋWhere food stuffs are stored(granarykambɔŋ sakpaleenbilabarn swallowkambɔŋ sakpaleennyaŋfemale barn swallowkambɔŋ sakpaleennyaŋfemale barn swallowkambɔŋ sakpaleensibarn swallowskambukamantooŋa din bi malisakaminabinshɛli / so yi kannakaminacomekamlidi nyɛla binwali ka dirakampaŋakampaŋakamsaflavoured scentkamsibindirigu nyumkankankanaHas Awa comekanaafiricloveskanaafuribin nyuma shɛli bin mali niŋdi kokokanaforispicekanakanadiɛma balli shɛli nyɛ likananjuŋkananjuŋkanbaŋtia din yiri yɔɣara ka pa nyimsakanbaŋparts of a hoekanchimabindiri nyaɣisili shɛli paɣa ni duɣi n-ti dookandabilibinkpilli ka di tɔri niŋgbunakandabiliiBintɔrili din tɔri ningbuna ka nyɛ zaɣ'sabilakandabliPimplekandekande is a nickname for female last bornkandinaso yi yi luɣ'shɛli kanna. Abu kandina maa bi lahi nanikanian amulet for the arm or legkaniSo bee bini yi ka luɣ' shɛlikaniiliankaniiliankanjampinigbali puɣilikankpaɣilaka a bi saɣiti so yɛltɔɣaKanliBinshɛɣu laasabu malibu ni yiɣisi shɛmkansili zuɣumayorkantamparimrhinoceroskantamparim bilacalfkantamparim lɔɣumale rhinoceroskantamparim nyaŋfemale rhinoceroskantamparimarhinoceroseskantekambonsi dimaŋa chinchinikantoŋcakes made from the fermented seeds of the baobab and kapok fruits as a condiment for soupkantoŋa condiment of broth prepared from baobab and kapok seedskantookantookanvaaa dark red complexionkanwa kokoa type of porridge greenish in colourkaŋgbariŋganyuli balli shɛlikaŋmɛribinshɛli din zahindi chi bee kawaanakaŋwaSaltpetrekaŋwakaŋwa sɔŋdi bindirigu ka di biri yomyomkapalabɛn na yoli che chi shɛlikapintaninvuɣ so ŋun kpahiri kuɣisikapirichipridekapirichilanaan insolent personKaprichiInsolencekapuIt refers to a kind of bowl that is used in taking liquid substanceskaratim nyɛ li ka bɛ niŋdi li baŋdi ŋun tum tun'biɛrikarachiŋun chaŋ shikuru lɛbi baŋdakarachininvuɣ so ŋun nya shikuru baŋsimkarachiA teacher or an educated personKarachiAn educated person or clerkkarakaaninvuɣ shɛba ban mali baŋsim pamkarakaasidi nyɛla ninsali nim ni diri shɛlikarakarakamantoonsi ʒiɛrikarakobilasmall parrotkarakolɔɣumale parrotkarakonyaŋfemale parrotkarakooParrotkarakooA parrotkaranteKarantekaratekaratekareYɛltɔɣili din nyɛ tahiguKarenʒiniKerosenekarɛsubinshɛli din bi lahi yɛn niŋkaribanishkarito chase, drive awaykaridoliN kari doli binshɛɣukarifadihitabilikarigatim din kariti varisigukarigi ninsalaoperatekarigi"To get large or fatkarigibuOver mature of fruitkarigirato cut openkarikaa(cream-) crackers, waferkarikandigadaɣu nyɛ li ka bɛ mali chohiri mɔpiɛli nikarikaribaakoan appellation for the name AlhassankariliHugeKarim ka gbaaiTo read and understand.karim maTelling someone to readkarim maIt means female teacherkarim-baŋdaScholarkarim'maReadkarimbaMale teacherkarimbaŋun wuhuri karim'bihikarimba yurigufavourite teacherkarimbaandanarude person, arrogant personkarimbaaniimpudence, pridekarimbakpemaheadteacherkarimbatalikarimbihi wuhibu biɛhigukarimbihibihi ban na bohindi Karim bansimkarimbureadingkarimmaa school madamkarimzɔŋLuɣishɛli karim baŋsim bɔhindi a ni ʒiinakarinjɛniasanzali nirakarinjɔnninvuɣ so ŋun waɣilim gari o yumakarinyaɣua big sorekarinzoŋ ni tumaclass exercisekariŋbaŋsim bɔhimbukariŋ baŋdaA learned personkariŋ baŋda tumaprofessorshipkariŋ bataliteaching as a professionkariŋbaninvuɣ so ŋun wuhiri niriba baŋsimkariŋbianinvuɣ so ŋun bɔhindi baŋsim ballilee Qur'an shikurukariŋmaaŋagrass( s p.)kariŋzɔŋclassroomkaritito run after someone or somethingkaritigurace-runningkariwampaɣukariwampaɣukariwandibilikariwandibilikariwanimaize, cornkariwanlullekariwana koŋko puukariwannyiakariwana shɛŋa din bi waɣa waɣakariwanpɔɣiridi pɔbi la kariwana ka bɛ lahi mali pɔbiri dikonikariwanzumkariwanzumkariwatiacapsicum[Sp.], pepper which grows with upright brancheskarkpandiguA large wooden needlekarkpandilia large wooden needlekaroBɛ yi wuɣi gballi ka tuli mia m-bo dɔɣi tuli m-mali yɔri dundolikaroBɛ ni zaŋ mɔri mali duno' shɛli ka di yoori ka kpɛri yili ni.karwanaA kind of foodkasalaaEuphorbia sp.kasaliEuphorbia sp.kasallicactuskasanakasanakasarilichi shɛli bɛn sakasiWhen wash and clean your clothskasiɣiraSomeone who burry the deadKasiɣiraAn undertakerkasikasibinshɛli yi naai zaakasinimaninvuɣ shɛba ban be kasikasitalicleanness, cleanliness, holinesskasitalilananinvuɣ so ŋun mali kasi biɛhiguKataaliDi nyɛla ninsalinim yulikatahilichi din be tahili nikatakuleappellation for the name AdamukatamparimrhinokatariopportunitykatayuaumbrellakatayuaBinshɛli ti ni tooi mali taɣiri wuntaŋa mini saa ka di dii bi paari tiKatiniDi nyɛla Yaan Naa paɣaba nama puuni yinikatiŋadistant, farkatiŋguŋaan old name for cassavakaturigudaɣu nyɛ li mali pɛni mɔpilikavibinshɛli din ka viKawaan biraKawan shɛli bɛ ni yɛn zaŋ birikawaan piɛlliwhite cornkawaan sanacorn which is not shelledkawaan zieeyellow corn 🌽kawaanpiɛllikawaana din nyɛ zaɣapiɛllikawaansanakawaana din na bi billikawaanʒeekawaana din nyɛ zaɣaʒeeKawanadaabiaNinvuɣu so ŋun n niɣindi kawana daa biligimkawandibliDi nyɛla kawani diblikawunsilaninvuɣ so ŋun saɣisiri niribakayaCustomkayabaa child whose grandfather died before he was bornkayeenaninvuɣ so ŋun yeeni chikayeeniwinnowingkayeeniŋmania calabash for winnowingkayɛlimakayɛlimakayihabɛ yi che chi naai ka a lahi lihiri din ni nyɛri shɛŋa chɛrakayolichi shɛli din bi daŋdi niŋbukayoochi yari, bɛn bɛ biri chi shɛli ka di billikazaso-and-so muchkazuɣuchi zuɣurikaʒeebɛ yi che chi sɔŋ luɣ'shɛlikaʒɛgumilletKaʒiaYaa Naa paɣa ŋun pahiri ayikaʒiɛɣured milletkaʒiɛɣu kokoporridge made with sorghumkeejibɛn wumsiri noonbihi binshɛlikeeviyatkeeviyatketeketekɛrɛnʒinikpam din maʒina nikikaaCold weatherkikapiɛbiratrumpeterkikaraBɛ ni zaŋ mɔri pam binshɛɣu ka di ni tooi zaŋ kari gili a yilikilikili nyɛla ninsala ni yi ti yi so nyaɣa laakilimkili nyɛla ninsala puli ni yi Kpaŋ laakilomitakilometerkimsibe tightkimsiN-gbibi bini kirikirikimsiTighten somethingkinkansiimposekiŋkam'lifruit of the kiŋkaŋa tree. Edible but usually left for the batskiŋkamlifruit of the tree called " kiŋkaŋa"kiŋkaŋaa wild fig treekiŋkaŋafig tree Ficus gnaphalocarpa (Miq.) Steud. ex A. Rich.kiŋkaŋa zaɣsiguFicus sp. A tree whose leaves cause itching. The roots are very popular for medicine and as a result, trees are rather rare in the Tamale area.kiŋkaŋsaligufig tree Ficus capensis Thunb.kiŋkiŋkiŋkiŋ nyɛla ninsala ni yi ti lo bin vɛnyɛliga laakireeyɔŋcrayonkiremasaid by FRI to be a name for Diospyros mespiliformis, but probably a mistakekirikiriTough or hardkirikiriFirmlykiriŋaFlacourtia flavescens Willd.kirisiTo tighten or fasten somethingkirisiTo tighten somethingkiyosikioskKKurimbuBending downkoN-ko kawana mini shinkaafako-baŋajugko' duɣilisweemingko' kpabigacalabash used to prevent water spillageko' surimwater for bathingKo' taɣirigurain gutterko'baŋpot in a pan carried by chief's wife or close relative on occasion dayko'paligawater wavesko'piɛlimA yi niŋ kom pilisi kukɔɣili niko'tiŋathe down part of a river and the likeKo'viɛlliDi nyɛla bachi shɛli din buɣusiri Kom din viɛllako'zɔrimKom din zɔrakobieɣukom yi ti bi vɛilakobiga ni anahione hundred and fourkobilgaa spring, a wellkobilistrengthkobiligaKobiliga ka kom be di puuni bee ka bi toori kom di puunikobiligaLuɣu sheli kom ni yirina tingbanikobilninifountainkobisitathe number 300koboPesewakobtuɣliJointkobu kobuagriculturekobulliMɔɣuli sunsuunikochuɣuKom ni be chu' shɛliKodibosawn-off shotgun normally used for huntingKodiboDi nyɛla malifa ka nyɛ zaɣ'ŋmaakodoliko-gooniparapetKodooDi nyɛla bachi shɛli din buɣusiri Kom ni doo ni shɛlikodu tiabanana treekoduɣiraa swimmerkofeCyperus haspan Linn.kogbaŋwater wavekoɣibeghostkoɣisito lose fleshkohaa traderkohiso yi niŋdi daabilimkohigoraa merchantkohigutrading, sellingkohimbuCaughingkohimpiellia dry coughkohindaCoughingkokodiriguDir' shɛli di ni mali nyuri kokokokohaone who sells waterkokokohaa person that sells porridgeKokotalliDi nyɛla koko bal'shɛliKokpuɣudroughtkolba gaɣilijarkoleejiCollegekolito sweepkoliba gaɣilijarkolibilaBinshɛli ni niri ni mali o daaʒianima niŋdakolibusweepingkolikolicompletely cleared placekolimOf workkolisito tieKolivaaiTo summarizekolobaluɣuluɣukoloparayua treekomcommon liquid substanceKom ( colour)Binshɛɣu kam ni nyɛ ko' shɛli, kamani zaɣ'ʒee, zaɣ'vakahali, zaɣ'nuɣiso nti pahi ko'shɛŋa ŋan pahikom-bahibulibationkomahimKo sheli din maiKomlanaPaɣa bia sanikompateesacompetitionkompinicompanykondoliyaa type of mark on the foreheadkonko biɛhiguThe likelihood for a person to do something without reference to otherskonteenacratekonyirigoVossia cuspidata Griff.konyuriso loŋ yi kuui ka o bori ni o nyu komkonyurimdrinking waterkonyurlia kind of horse grass found near waterKoŋkɔbaDifferentkooito put on the finishing touches.kooito put on the finishing touches to somethingkookaliEndeavorkookoococoaKoosaBohigukoosheBindirigu n- nyɛ likootulaw courtkootu ni ʒiriperjurykootu parigilitribunalkootu sabinlidinner jacketkopaɣirimwater for hand washingkopahimBinchɛr' shɛli nira ni mali nimdi o nii o yi su kom naai.kopalgahigh waveskopaliga polotidalkopuracorporalkorigibuslaughterkorinchiherb whose corm is used for medicine Curculigo pilosa (Schum. & Thonn.) Engl. Also táríŋgúlìkorinchigrasskoringafrancolinkorintaliherb with a woody base, with burs and spines. Only found in remote areas. Said to be poisonous Pupalia lappacea (Linn.) Juss.korinʒebilasmall common quailkorinʒeɣumale common quailkorinʒehicommon quailskoriŋaPartridgekoriŋbilianooga ŋun ŋmani kpaanbila ka be moɣinikoriŋlɔɣumale partridgekoriŋnyaŋfemale partridgekorisi kpɛhibususpensekoriʒenyaŋfemale common quailkorlaŋgbanditree with large leaves Terminalia macroptera Guill. & Perr. et. Terminalia + skin (referring to the leaves) also korli nyaukorlitrees of the Terminalia group Terminalia avicennioides Guill. & Perr. and Terminalia glaucescens Planch.korlinyaŋtree Terminalia macroptera Guill. & Perr. also kòrlàŋgbàndíkosuri boɣatia bucket purposely used for bathingkosuri laaa clay pot used to fetch water to bathkosuri tulaalebath oilkosuri-daliyabathrobeKosurimbathing waterKoteBingbamdili n-nyɛ li ka mali wɔc choo m-pili o.kotiŋakom gbunnikotomsilikeness, examplekotoori ŋmania bowl used to fetch waterKotulimWarm waterkotulim gaɣilithermos flaskKotulliDi nyɛla bachi shɛli din n buɣusiri Kom din tulakoyemshrub whose sap is squeezed into milk by cowherds to thicken itKoyibgaDi nyɛla Yaan Naa paɣaba nama puuni yinikɔ'siŋawaterpotkɔbahigawater-containerkɔbaŋaduɣu shɛli bɛn dihi nachiinsi tɔri Naa kom niŋdakɔbg'ni yinione hundred and onekɔbikɔbi nyɛla ninsala ni yi gbaai bini laakɔbiga ni aniione hundred and eightkɔbiga ni anuone hundred and fivekɔbiga ni ataOne hundred and threekɔbiga ni awɔione hundred and ninekɔbiga ni pi'niyiniOne hundred and elevenkɔbiga ni piaOne hundred and tenkɔbiga ni pinaanahione hundred and fourteenkɔbiga ni pinaaniione hundred and eighteenkɔbiga ni pinaanuOne hundred and fifteen (115)kɔbiga ni pinaanuone hundred and fifteenkɔbiga ni pinaataone hundred and thirteenkɔbiga ni pinaawɔione hundred and nineteenkɔbiga ni pinaayiOne hundred and twelvekɔbiga ni pinaayobuone hundred and sixteenkɔbiga ni pinaayopɔinone hundred and seventeenkɔbiga ni pishione hundred and twentykɔbiga ni pishi ni yinione hundred and twenty-onekɔbiga ni pishinaanahione hundred and twenty-fourkɔbiga ni pishinaanuOne hundred and twenty-fivekɔbiga ni pishinaataOne hundred and twenty three (123)kɔbiga ni pishinaataone hundred and twenty-threekɔbiga ni pishinaayione hundred and twenty-twokɔbigaayikakalinli din kana pɔi ni kɔbigayinikakɔbigayinikakalinli din kan na pɔi ni kɔbigakɔbigi ni ayione hundred and twokɔbiguninsali niŋgbana ni kɔbiriKɔbiguDi nyela bin sheɣu din bin di bin niɛmakɔbigu ni ayopɔinone hundred and sevenkɔbigu ni ayɔbuone hundred and sixkɔbihirilikom mini kokoo ni shikiri yi laɣim tabakɔbilaroan antelopekɔbiliBonekɔbili karinyaɣubone cancer that is located in almost exclusively in the long boneskɔbilinabilisaha shɛli kɔbiliga ni diri pɔi ka kom nayi pa yina ka niriba tooikɔbilininikom ni yiri bɔɣa bihi shɛŋa ni na kɔbiliga puunikɔbilisirimkɔbilisirimKɔbirihair on human shoulder skinkɔbitipoli shɛli bɛn kuokɔbituɣilikɔba ni laɣim taba luɣ'shɛlikɔbɔbigakɔbɔbigakɔbɔɣilikɔbɔɣiliKɔbtuɣilijointKɔbuDi nyɛla tuma shɛli ti ni tumdi tiŋgbani zuɣu ka di sɔŋdi ti ka ti nyɛri bindirakɔchuɣuwater-calabashkɔdibigaroan antelopekɔdolikokom ni zooi ka di dɔni luɣ'shɛli ka bɛ mali li niŋda ka loory nim mini ninsali nim garitakɔdɔrikobɛ zaŋdi limi niŋdi kom ni tooi dɔni luɣ'shɛŋa ka ninsali nim mini binyɛra garitakɔdubananaKɔduDi nyɛla Tia din n wondi binwolla din n dirakɔduɣubɛ mali la kom niŋdi din nikɔduhaninvuɣ so ŋun duhiri ninsali nim mini binyɛra yaɣ'ri komkɔdukahiliKɔdu din bi mooikɔdumooliKɔdu din mooikɔfuɣifuɣikom din fuɣindakɔgaɣiliwater-bottle, gourdkɔɣito brewkɔɣibrew (a beverage)kɔɣibiɛbinshɛɣukɔɣibushe has gone to prepare the porridgekɔɣilika a miri binshɛlikɔɣilikɔɣilimiribukɔɣilimkɔɣilimkɔɣinlibinshɛli din kuuikɔɣisiTo loose fleshkɔɣuroan antelopekɔɣuThat which is not thick (thin)kɔɣubephantomkɔɣuluŋbɛ mali la mii wɔɣiri li ka zaŋdi kɔɣili niŋdi di puuni labirakɔhiN ʒi binshɛli gili ka niriba da. Zuŋɔ m-bi kɔhiKɔhigoraNinvuɣu so ŋun n nyɛ daabiakɔhimMira ka a kɔhim.kɔhimmaAn exchange of goods or services for currencykɔhimnyɛtɔŋtɔŋwhoopingcoughkɔhimpiɛliguTuberculosiskɔhindɔtɔntɔnkɔhingu doro nyɛ li ka di yi gbaai nira o kuli kɔhindila saha kamkɔhingu timexpectorantKɔhiŋgucoughingkɔhira(-kɔhira)ninvuɣ so ŋun kɔhiri binyɛrakɔhirilidi wuhirimi ni binshɛli kɔhirimikɔkpabigaŋman'bili shɛli bɛn mali suri bia komkɔkpɛɣukom yi ti deei luɣ'shɛli bee tiŋ shɛli zaakɔkpɔɣudi yi ti niŋ ka kom nyɛbu niŋ tomKɔlbaDi nyɛla bin ŋmariliKɔlifarmkɔliguniɛma ni kpɛri binshɛli ni ka di ŋmani baagiKɔmpiitacomputerkɔmshinapaɣaba toondana. kamani paɣaba kɔmshinakɔnacornerkɔnchuuŋachibo din yirakɔndaliyawa balli shɛli nyɛ likɔndokɔndokɔndɔɣiteninvuɣ so ŋun su loory nim chandi yɛltɔɣakɔniŋdikom zaŋ niŋkɔnkobinshɛli din gahim. kamani, Amina kɔnko yuli n-daa nyɛ paɣa yuli yuya maa ni.kɔntirajika a zaŋ tuma niŋ so nuunikɔntirataninvuɣ so ŋun deei tuma tumdakɔnyaŋroan antelopeKɔnyuri Chuɣuchuɣu shɛli din wuhiri ni musulim nim larigi noliKɔnyuri GoliDagbamba goli so ŋun pahiri piakɔnyuribinibinshɛli bɛn mali nyuri komkɔnyurilimɔri balli shɛli nyɛ li ka di tooi be kom ni be shɛlikɔŋA ni kɔŋ li.kɔŋ yɛtɔɣaspeechlesskɔŋaleprosykɔŋlananinvuɣ so ŋun nyɛ kɔŋkɔŋɔŋdakɔŋɔŋdakɔŋɔŋdikɔŋɔŋdikɔŋsimdi yi niŋ ka niri ka binshɛlikɔpaligakɔpaligakɔpiakɔpiakɔpiɛlimbɛ yi zaŋ kom mini kokoo laɣim tabakɔpucupkɔpurimwatercoursekɔpurukɔpurukɔralkɔralkɔrataninvuɣ so dihiri binyɛra bee liɣirikɔreso yi bori a binshɛlikɔrɛlanaA covetous personKɔriMira ka a lahi kɔri a nyirivɔɣu ni.kɔribiɛriniri yi bori binshɛli ni nia biɛrikɔribiɛrilananinvuɣ so ŋun bori binshɛli ni nia biɛrikɔribuTo rub a surface with a sharp object, especially by a living creature to remove itching with nails or claws (scratch)kɔribu sheeslaughterhousekɔrigasubila nyɛ li ka bɛ mali kɔrisiri ŋman puunikɔrigito slaughterkɔrigilithe part of meat given to the slaughtererkɔrikɔɣadi buɣisiri la binshɛli din bi yɛlim ma bee m-barakɔrilangbɔŋtree[Sp.]kɔrilia treekɔrinamgbandidi yi niŋ ka bɛ suɣi kpim ni o zaɣim bee ni varikɔrisito scrap hairkɔritaninvuɣ so ŋun kɔriti binkɔb'rikɔrokɔrokɔsaligumalifa tim nyɛ li ka so yi ŋmɛ a malifa ka di bi paai akɔsallitim nyɛ li ka niriba diri li din yɛn chɛ ka malifa bi deeiribakɔshiloko' shɛli din yirina ninsali niŋgbana ni binshɛli yi ti ŋmaai okɔsinsidaɣiri nyɛ li ka di be kom nikɔsoliwater-channel, stream, canal, runnelkɔsuribiniliɣiri mini binyɛra shɛŋa bɛn mali tiri musulimi ninkuri shɛba ban su kpim komkɔsurigukɔsuriguKɔtachininvuɣ so ŋun yina Asiakɔtilisibaaji balli shɛli nyɛ likɔtiŋnɛrigunoonbila balli shɛli nyɛ o ka o gbahiri zimbihikɔtɔɣuBitter waterkɔtɔnsikɔtɔnsikɔtuulumkom din tuulaKɔyibigaYaan Naa paɣakɔzinakɔzinakɔzɔrimkɔzɔrimkɔzunakɔzunakɔʒilodi yi niŋ ka bin ŋmaai so ka ko'shɛli yirina maakpa laɣiŋguinauguratekpa-ʒerilivaselinekpa' viɛŋnaked neckKpa'tullihot oilKpaaIt refers to a small, pointed metal fastener used to join materialskpaaifadekpaai komdownpourkpaakpaoil-palm Elaeis guineensis palm kernels The oil is used extensively in cooking and is also traded widely. < H. ?KpaakpaCoconut, is a fruit people eatkpaakpaanyompeakkpaakpal kpampericarp oil of oil-palmkpaakparalanaan impatient, irritable personkpaakpuluŋthe last, concluding part of anything, the endkpaakutobinŋmaa din mali kparigu bɔɣiri ka bi wuɣikpaakutɔDi nyɛla binyɛrigu ka di biɛhigu ŋmani yɛbilikpaalɛɣuplant [sp.]kpaalia large vulture like bird with a red tailkpaalieguHorse-bean. Climbing plant with long pods used by women to make music. ? Canavalia ensiformiskpaan'kɔbiriKpaŋ kɔbirikpaanbilaKeetkpaanbiliDi nyɛla tituɣukpaandaamale guineafowlkpaankɔɣua place where a guinea-hen lays her eggskpaannyaŋfemale guinea fowlkpaannyɛrigua laying-guineafowlkpaanŋundugubushy grass-like lemon grass, but with smaller leaves and with a powerful odour. Used for children’s medicine.kpaanvuunigucackling, noise made by guineafowlkpaaŋwundigugrass [sp.] a bushy grass - like lemon grass, but with smaller leaves.kpaazaaiodated salt, ORSkpabifoldKpabiKpabi is a village under Nanumba North municipal in Ghanakpabibufoldingkpabisicrimpkpabiyapaɣaa woman from kpabiyakpabuthe way he is wearing his glass is not goodkpachaɣ'ligaBi ni sɔŋdi puzuri shɛli puunikpachaɣugranarykpachɛɣuokro [type], round, deep greenkpafuɣuocciput, lower part of the back of the headkpagrigatree with edible fruit. (W.D. (kpagliga, E.D.) tallow tree Detarium senegalense JF Gmelinkpaguraffia palm Raffia sudanicaKpaɣ'piɛligaDi nyɛla dorokpaɣ'ʒɛɣuFeverkpaɣaused in describing something that is bigkpaɣalumbagokpaɣaʒiɛɣufeverkpaɣiTo remove or extract somethingkpaɣibuTo compete for somethingkpaɣikinira ni yɛn yihi baatiri salindi nikpaɣiligua treekpaɣini kpebuencroachmentKpaɣinliIt shows how big a person is.kpaɣipiɛligagonorrhœakpaɣirato crowdkpaɣirigaa treekpaɣisirato put something aside as savingskpaɣiwurigudisease [type] "with rashes on your skinkpaɣiyaɣudisease [type], "pains around waist during menstruationkpaɣtoAn expression used to provoke a match or a quarrelkpaɣuthe tassel of maizekpaɣu tima drug for feverkpahabun pkahi bin shɛɣu ka mani nuukpahito knock as at a doorkpahibinshɛli di ni mali kpahiri chamsiKpahibuRoofingKpahigaIt a local mat that a we used millet sticks weav as matKpahigaIs a type of matkpahijoa kind of yamkpahijoa type of yamkpahimN-yuli binshɛli baŋ di biɛhigukpahirato limpkpahiyaɣito omitkpakɔhiraoil- sellerkpakpakumapieces of cowhide, singed and cookedkpakpanyompeakkpakpawuDi nyɛla ŋmanbuŋubila ka bɛ mali li suri bi'lɛri komkpakpiliBinneen' so ŋun dii bi tooi chana ka o mali wɔɣu o nyaanŋa zuɣuKpakpulitortoisekpakpuli kpibiga, vakaɣala n wumsiri oWhen an orphan or someone don't have any helper or support from anywhere, he should look up to God and God will do everything using a miniature of His creationkpakpwele kushikomHeteranthera callifolia Richb. ex. KunthKpakuliA reptileKpal’ŋmaniWhere dawadawa is kept.Kpal'ŋmaŋIt is a box made to store dawdawaKpal'yaariguIt is use to collect soak dawadawa seeds in water.the purpose is to sievekpalakpalazunzɔŋthe act of suspending oneself with the handskpalambilamonetary unitkpalanchɛratorn sackpalanzuli'shirt-tail', baggy part of trouserskpalaŋasackkpalaŋatree Afzelia Africana Sm. also kpaŋguliKpalaŋaDi nyɛla binyɛrigukpalaŋbandiliunderwearkpalaŋnyirichootraditional mens' underwear - triangularkpalbiyacakes made from fermented locust seedskpalɛɣu. plant [sp.]kpalgashrub used to make mortars and for firewood. It has black seeds and hard pods. Fruit not eaten. also yokpali Securidaca longepedunculata Fres. or Detarium microcarpum Guill. & Perr. [?]kpalguSoup seasoning of femented dawadawa seedskpaliocciputkpalibinkɔbigu zuɣu nyaaŋakpali ŋmaŋdi nyela adaka sheli paɣiba ni mali be zɛiri zɛiri kaman kpalgu n ni~dakpaligutree with edible fruit. (E.D.) (kpagriga, W.D.)KpaliguDi nyɛla bindiri shɛli bɛ ni mali duɣuri ʒariKpaliguDawadawa, it is something that there used a seed of a particular tree to make and used it to prepare soup.kpalikohaa dawadawa sellerkpalimStay or remainkpaliŋgaululating cry of praise or triumph usually by womenkpaliŋkpaafinallykpalisɔɣua treekpaliyarigaBɛ zaŋ dili mi n yiini shinkaafakpaliyɛrigacolanderkpalsoɣudoka tree Isoberlinia doka Craib & Stapfkpalsopielegatree used for firewood. The fresh leaves are fed to cattle. Isoberlinia tomentosa (Harms) Craib & Stapfkpalsorua tree of the Afzeliae, but with larger leaves.kpalufabric weaverkpaluaA Weaverkpaluaweaverkpaludɔɣua loomkpalwoltree [sp.]kpamKpam di ziri niŋbaŋnakpamaBuildkpambaLeaderskpambalaThe rank of elderkpambalithe rank of elder.kpambiɛliman axe-bladekpambirigushea nut brankpambrigubi n yihi kpam kache zaɣasabili makpamdiagednesskpamdi jaandebeseechingKpamli darigaLeadership latherkpamvoɣugrass used for animal feedkpanbilaKpaŋ ŋun na porakpandlia wooden dish or bowl.kpania spearkpanijavelinkpanjɔbihakpanjɔɣu n nyɛlikpanjɔɣuhampers, baskets, or similar containers made from woven materials like reeds, grasses, or wicker, traditionally used for carrying or storing clothingkpansogwatunrsole, cock’s comb Heliotropum indicum Linn.kpantedisease ( sp)kpantɛkuuŋapiles evidenced by causing anaemiakpantɛmahilipiles evidenced by causing a flabbiness.kpaŋAlaafee nyɛbuKpaŋa kind of birdKpaŋGuinea fowlKpaŋaDi nyɛla bin'shɛli bɛ ni mali wariti dariKpaŋaAxekpaŋbilaa small axekpaŋbiliplant found in the bush but also cultivated The name means ‘guinea-fowl breast’ and if you put the leaves in soup it will taste of guinea-fowlkpaŋgulitree Afzelia africana Sm. also kpalaŋakpaŋkpiŋa prostituteKpaŋmabiliDi nyɛla mɔɣukpaŋmania calabash for holding oil (shea-butter)kpaŋmaŋathe work involved in performing an activity(effort)kpaŋmaŋaN bokpaŋmaŋa pinirewardkpaŋmaŋlanaNinvuɣu so ŋun mali kpaŋmaŋakpaŋmaŋtalidetermination, self-exertionkpaŋsito tighten somethingkpaŋsi ka bini niŋTo ensure that something happenskpaŋsi yɛllireinforceKpaŋsibuencouragementkpaŋsirato encouragekpapilicrud oilkparato nailkparababoonskparaciaSnuff- box tree Oncoba spinosa Forsk. The fruit is edible and the fruit-shells are dried and used as containerskparganiCochlospermum planchoni Hook. fkparibaa group of farmerskparibilainfant baboonkparibu’ kpiŋKparibua ŋun nyɛvuli naaikparibu'kpiŋKparibua ŋun kpikparibu'lɔɣuKparibua ŋun nyɛ dookparibu'niɛŋKparibua ŋun bi kpikparibuaDi nyɛla yu'shɛli din n nyɛ binkobigu yulikparibuacommon dukerkparichiacalabash-cupkparidɔɣugorillakparidɔɣumale baboorkparigiN-zaŋ saafe yooi dunolikparigurobekparilichimpanzeekparimaCheekkparinyaŋfemale baboonkpariŋcheekkpariŋA cheekkparipihigasmall shrub with toxic milky latex. The sap is fed to children said to be afflicted with evil spirits. Children use it to raise scars on the skin. Sapium grahamii (Stapf) Prainkparipuhigashrub [sp.]kparisabilagorillaskparisabilibilaInfant silverbackkparisabililɔɣusilverbackkparisabilinyaŋgraybackkparuŋDaadam jirilikpasiguyiliappellation for jimlikpatidari-zanawebkpatidariŋait means spiderkpatinarigaBinniɛmbihi ban tabi larisi nikpatinarigaspiderkpatinaringaspiderKpatindaringaspiderkpatinnaringaKpatinnaringa nyɛla bin nɛɛnso ŋʋn bahiri zana yiya ni bee durinikpatoongaFishermankpatooŋaDi nyɛla yuli bachi din mali booni ko'duɣuri biiŋakpatooŋaa boatmanKpatooŋarowerkpatuɣiliSpare partskpaʒiɛrimpomadekpeEnter a roomkpeLuɣ' shɛli a ni bɔri ni so kanakpe n-saɣiminfestkpe soojɛenlistkpeeBinshɛli din mali kpeekpeeisizzlekpeeiTo boil food or waterkpeenchichibilinaked force, violencekpeengarigumisuse of authority, "an unwarranted use of ones position"kpeengarigunimapeople who misuse their authoritykpeeniThat. Which is considered very importantkpemabinsheli din kpemakpenkpiliusurpationkpɛbuForms include kpɛbu, Kpɛma.KpɛbusheeLuɣ'shɛli bɛ ni doli n kpɛrakpɛhi sarikaimprisonkpɛkuntiligafish trap.kpɛlibeaterkpɛliŋaa stone used to support somethingKpɛm donjɛliya kuli so la kpɛm gballian old piece of something might look useless but it is still useful onc you still have itkpɛmaenterkpɛmkɔɣaDi nyɛla kpatidariga salimakpɛnsaɣimpervertKpɛrato enterkpɛribuplayingkpɛrigujokekpɛrikpɛritaNinvuɣ'so ŋun be kpɛrigu ni bee salima nikpɛriliA playmate or a friendkpɛritato make funkpiNira nyɛvuli yi naai.kpito diekpi-rabin shɛli din Maara bɛ bin shɛli din laa kaniKpibihairwormkpibigaOrphankpibigaorphankpibigaan orphanKpibigalanitskpidoŋdoŋa distant relativekpieŋlanaAlmightykpiɛhirabɛ yi na mali binshɛli kpiɛri shɛlikpihiTo quench fire or put off lightkpihigaackee plantkpihigaackee apple tree.kpihigaackee apple tree.Blighia sapida Konig. The fruit is much appreciated but not common as it depends on deep fertile soil. The name is also applied to the cashew (Anacardium occidentale)kpihiliackeekpihiliackee apple fruitkpihindisisnuffersKpiimCorpskpiimbadead people, dead bodiesKpiimba adakacoffinkpiinkpihiepilepsykpiiŋashea nut. See tááŋàkpiiŋŋɔɣusmall tree used to make hoe handles Pericopsis laxiflora (Benth.) van Meeuwen or Afrormosia laxiflora (Benth. ex Bak.)kpikpal' tiaTia shɛli yuli m-balakpikpaligaborassuskpiligasmall tree used to make hoe handles Pericopsis laxiflora (Benth.) van Meeuwen or Afrormosia laxiflora (Benth. ex Bak.)kpilikparisilanademon-possessed personkpilimto roll up into ballskpilinkpihorn billkpilinkpihiSpasmskpilinkpihilanan. epileptic, person subject to fitskpiliŋgadi nyɛla taan kpilakpiliŋkpiaits a species of birdkpima dead bodykpim-nyɔbucremationkpimabeeyiliappellation for " Tampion"kpinito be related tokpiniBinyɛra yi mali nahingbaŋ yinsiKpiniguineafowlskpini bilaayuli zaŋ ti Dagbamba chira zaɣ'yini.kpinkpanaa konkombakpinkpankpaɣagirigirikpinyihuŋwraithkpiŋkpaŋgɔŋfalse acha grasskpiŋŋɔɣua treekpiɔŋstrengthkpiɔŋlanaa strong personkpiɔŋzaalanaalmightykpipaɣariSheanut shellsKpirato come to an endkpirito be deafkpuɣ'lithat which is not deepkpuɣiTo raise or risekpuɣi zuɣusaaupliftkpuɣibuA ni yi kpuɣi binshɛɣʋ la bee so ni yi kpuɣ' binshɛɣʋ lakpukpalgafan palm kpùkpàlsí Borassus aethiopicum The leaves are used for weaving hats and fans. The interior of the fruit can be eaten.kpukpalgbaŋfan palm See kpùkpàlgákpukpali wallideleb palmkpukpaliga/kpukpala/kpukpali tiadeleb palm treekpukpalvaripalm leavesKpukparigaDwarfkpukparisi tuŋafairylandkpukpoɣua catfishKpulliCircular or round in shapekpunkpaan'tiŋatiŋa shɛli kpunkpaamba ni sukpunkpanaNinvuɣ'so ŋun yi kpunkpaamba zuliya ni nakpunkpaŋWing of a birdKpunkpaŋwingkpunkpaŋguuelbowkpunoa yam cultiverkpuŋaspecies of birdKpuŋaa keen-sighted, diving birdkpuŋkaŋathe forearmkpuŋkpanaa Kokomba personKpuŋkpanaKonkomba personkpuŋkpaŋaa wing of a birdkpuŋkpaŋgoŋfalse acha grasskpuŋkpaŋgoŋfalse acha grass, ditch millet Paspalum scrobiculatum Linn. A bad weed of cereal fields, it sends out runners. If you pull it up it will leave part of the plant in the ground to regrow.KpuŋkpaŋguaThe joint between the upper arm and the forearmkpuŋkpaŋkuŋmelitree with brittle wood that snaps easily and sends splinters flying. No fruit. Used for firewood. like yokayiŋgakpuŋkpumia tadpole.KpuriTo be deafkpuriginlinyuli yi nye zaɣabilakristabiaChristiankrosimatree Cynometra vogelii Hook. f.kunyɛvuli yihibuKuTo kill, murderku sulidi kuri suli lala.ku'doɣuDoɣu din be kuli ni ka bɛ gbaari li mali li korakub'taNamdakubaDomekubaɣirikubaɣirikubɛcoconutkubidi mali la kpaakpa mini kom ka niriba nyuri likubiɛlim/liA hoe bladekubilistrong personkubitaDagbamba ni booni namda shɛm m-balakubɔbigakubɔbigakubtaA slippers or shoeKubuTo cause the death of someoneKuduranaaNaawuni salima m-balakuduuniri ni kpi duu shɛli nikufurgbiɣubeans and maize pounded togetherkufurigbiɣubɛ yi to toya mini kawaana laɣim tabakugamahogany Khaya senegalensis The wood is used for mortars and the bark boiled for medicine.Kugukugu nyɛla bɛnzinigukuɣ' ŋmaraquarry mankuɣ'ʒiiniguSitting chairkuɣaDin zindakuɣiTo rest the head onkuɣibilamarblekuɣichaɣilakuɣi shɛŋa bɛn mali sɔŋdi duukuɣiliDi nyɛla bachinamdi yɛrikuɣilɔŋA sling for throwing stoneskuɣlaʒɛɣulaterite stone (ED)kuɣliKuɣa din be zɔya zuɣu maakuɣloŋa sling for throwing stonesKuɣuKhaya senegalensiskuɣubiamanokuɣudashɛɣulaterite stonekuɣulistonekuɣuli nɛkaŋDi nyɛla kuɣuli ka bi mali li baɣisiri binyɛrakuɣulingaa type of eel dishKuɣulɔŋdi nyela bin sheli niriba ni malili n labiri kuɣakuɣuwaɣinlibenchkuɣwaɣinlibenchkuɣʒiinigua sitting chairkuhiBia maa bi kuhi zuŋɔ zaa.kuhito cry out; to screamkuhicoo of a dive or pigeonKuhian act of stabbing or thrusting with an object, to cry outkuhi vubigiimpalekuhibuNira yi kuhikuhigucryingkuhimsutira din daɣi pamkujoɣijoɣbilablack-billed magbiekujoɣijoɣlɔɣublack-billed magpiekujoɣijoɣnyaŋfemale black-billed magbiekujoɣijoriblack-billed magbieskujɔɣijɔɣispecies of birdkukaaibaragoatee beardkukarijeenuchee baŋaKukoɣanyinaDi nyɛla koko bal'shɛliKukoɣukikaraKikarili din ʒi kukoɣukukolgagun powder hunkukolivoicekukoligabɛ mali limi niŋdi malifa puuni ŋmɛrakukolilaatracheakukolimahigubindirigu ni dɔni shɛli paari polinikukolimahimwheedlingkukolimahimlananinvuɣ so ŋun mali kukolimahimkukolishiluŋdi yi niŋ ka niri kutooi lahi yɛli yɛltɔɣakukollaavoice box, tracheakukolmahimlecherykukombadi nyɛla binwali ka bɛ diri likukonyiriginliNyiriginli din n be kukoɣukukoraDi nyɛla tiaKukoshɛɣuShɛɣu so ŋun n be kukoɣuKukɔɣ'nyinarice water like porridgeKukɔɣiliBreakfast is a food that people take first in the morning before any other food.kukɔɣisallikokoo nyɛ likukɔɣufarm in the second year after yamsKukɔli sɔhiDi yɛli ka a kukɔli sɔhikukɔlijillijilli shɛli din be niri kukɔli niKukɔlliBulletkukɔrilikuli shɛli bɛn mali kɔrakukpaliyootree[Sp.](cassia sieberiana)kukpalyootreekukuchefkukulia handle of an axekukulizumsima zaɣazumkukulokukulokuldi wuhiri la binshɛli din niŋdi saha kamkulaabinkɔbi so bɛn kurigi zaŋti buɣulikulagaaKuli ŋmali din gbiri bɔɣa.kulagbɛɣuku'bilin shɛli bɛn mali gbiri gbaliKulboŋstreamkulchiwhite water lilies (a plant in pools, producing a small edible grain)kulchiwhite water lily Nymphaea lotus L. probably applies to other plant spp. covering open water et. river + millet. Produces a small edible grain used as a famine food or eaten by children. The fresh leaves are ground and then applied to boils.kuldaasmall riverkulgarlismall evergreen tree producing a thick shade. Animals shelter under it. The plants interweave with one another producing a dense mat of vegetation.kulgbun-yabilaA small river duckkulgbun-yaɣugoosekulgbun-yalɔɣumale goosekulgbun-yanyaŋfemale goosekulgootree Acacia sieberiana DC. var. Villosa A. Chev. et. ‘river-thorn’kulgootree Acacia sieberiana DC. var. Villosa A. Chev. et. ‘river-thorn’kulirepeatedlykulitool used to dig the earth or thin out or dig up plantskulito go homekuli kuhibumourningkuliboŋA streamkulibɔŋA streamKulibɔŋA small streamkulibɔŋjaŋajaŋa balli shɛli nyɛ okulibuintoxicationkulichiwater lilikulidaatributarykulidanaalikulidaa ni piligi luɣ'shɛlikuligaalia fruit possessing two different parts, a sweet part and bitter partkuligaracreeperkuligarilikuligarilikuligbaŋ paariguDi nyɛla noonbilakuligbɛɣua hoewith a wide bladekuligbiriŋa shore of a riverkulijuɣunoonbila balli shɛli nyɛ okulikaɣilimɔri nyɛ li ka di be kuligi nikulikarilimɔri balli shɛli nyɛ likulikpaŋko'titali din zorakulikparigafairy, bush-spritekulikpariyootree[Sp.]kulikuliA groundnut past biscuitKulikulinounkulikuliganiri ŋun balli nyɛ kulikulisilikulikulokulikulokuliliaa flying, water insect, dragonflykulimmaterials or chemicals that enhances soil fertilitykulimaswamp morning-glory Ipomoea aquatica Linnkulimɔrimɔri balli shɛli nyɛ likulinduliniriba ni laɣindi shɛli diri ka nyura ka yila ŋmɛrakulingbuliŋDi nyɛla ti tuɣukulinolibank ( of a river )kulinooblack cuckookulinoolɔɣua species of birdkulinyirigazimbili bali so yuli m balakulinyurilireed whose hollow stem is used as a strawkuliŋaŋbird specieskuliŋaŋcrown birdkuliŋaŋbilakitten/crown birdkuliŋaŋlɔɣucrown birdkuliŋaŋnyaŋcrown birdkuliŋgbuluŋtia nyɛ likuliŋgubuluŋa treekuliŋkɔɣukuliŋkɔɣukuliŋkuabinneebila nyɛ okulipalaninvuɣ so ŋun gbahiri zahimkulipaliguzahim gbahibukulisiLuɣ'shɛŋa koma ni bekulisikulisi nyɛla bi ni yi zaŋ paɣaa tahi o yidana yiŋ maakulisiɣiraŊun siɣiri kuliga ka bɛ booni kulisiɣirakulisiraTo return something to the ownerkulitiatutuɣukuliyalimkuliyalimkulkarijeegrass used to make bracelets Proverb: kulkarjee ku ŋman’ baŋa. A grass braceletkulkarlivetiver, a grass used for plaiting hats and baskets.Vetiveria nigritana (Benth.) Stapfkulkparyootreekulkparyoodrumstick tree (W.D.) Cassia sieberiana DC kukpalyoo (E.D.) Used to treat stomach painskulkulgayam cultivarkullaOnlykulnobilachickkulnobilachickkulnolɔɣumale grousekulnonyaŋfemale gousekulnonyaŋfemale pheasantkulnooa black cuckoo.kulnooa black cuckookulnoogrousekulŋaŋa crowned birdkulobinshɛli kamkulpalaa fishermankulpalaA fishermankulpalgufishingkulsaanut-grass used to treat garli cattle worms Cyperus maculatus Boeck. and Cyperus rotundus Linn.kultiitree Syzygium guineense DC var. guineense et. ‘river-tree’ The tree has strong roots and cannot be carried away by floods. Proverb: kopaliga mali kpioŋ, ka kultii mali woli The river may have a strong current, but ~ has strong rootskuluŋgbuluŋtree sp. A tree with very pliable wood. The bark is ground up and applied to swellings.kuluŋkumaTridax procumbens Linn. Also banyoɣokulyalimshrimpkumIf you are hungrykumwhen a person's stomach is emptykumTo weep or shed tears because you are sadkum biɛɣubad deathkum dabibucremationkumabinshɛli din kuuikumbagatiashrub usually grown near a large tree for support. et. ‘nearby tree’kumbaɣitiaa shrub usually grown near a large tree for supportkumbaŋaa treekumkpaŋgɔŋmɔri balli shɛli nyɛ likumkpibonyɛvuli koŋbukumpeempemkumpeempemkumpiniKum din gbaari yɔm yɔmkumpriniulcerkumsikamani di yi niŋ ka bia kuhirakumsi lunzahimrhymeKumsimThe sound of a metalkunkunkunadi yi niŋ ka niri kuni o yiŋkunchuŋa large basket for storing grainkundibuku ti ni sabira bee n-karindakundibuku karindilikundi vihiraReferenceskundinayiŋ kundinakundɔninickname for a dogkunduTi ni sabira in n niŋ di binshaɣuniKunduA bookkundunahyenaskundunbilaSmall hyenakundunnyaŋbitchkunduŋa hyenakunduŋLeopardKunduŋKunduŋ nyɛla mɔɣuni binkobigukunduŋ piemgrass with arrow-shaped heads. et. ‘hyena arrow’. Used for thatching and eaten by horses.kunduŋ yolilarge toadstool et. ‘hyena penis’kunduŋ ʒi buu' laɣirihe who that does not know the cost or value of something, misuse it or spoil it without any reflectionkunduŋbogoleCassia obtusifolia L. Also tìkùbláákùm pierli et. ‘hyena shrine’kunduŋlɔɣumale hyenakunduŋpiema grass with arrow shaped headskunduŋpiema grass with arrow-shaped heads.kunduŋyolia large toadstoolkuniiquinine, malaria medicinekunkohibuasorghumkunkoŋTinkunkumakuhigu din bi farakunkumalanaa cry baby, child who cries non-stopKunkunaHillsKunkuniHillkunkurikunkurikunoonoo so bɛn yɛn kɔrigi kuli yilikuntublanketkuntuBlanketKuntuTi ni mali bɛnshɛli n guri ti maŋa ka chɛri warikuŋ-ŋmɛrapetitionerkuŋaA sudden cry or a complaintskuŋkoŋtinkuŋmanibini zaŋdi chinchini shɛli dini zaŋ pili kum niŋdi ŋmani shɛli ni ka ʒirili kuyilikuŋmani duukuŋmani ni be du shɛli ni, bee bini zaŋ ŋun kpi soŋ du shɛli nikuŋmani ʒilibua rite performed to identify an individual responsible for funeralkuŋzoo ŋaruŋLifeboatKuraaKuraa tiŋ bil shɛli din nye zaɣ'bila ka be mɔɣnikuraabaŊman'shɛli bɛ nyɛri bindi niŋdakuraanimusulinima kundikuraniQur’ankurayakurayaa type of a gameKurguDagombas traditional trusseskuri larihumorouskuri' mamagnetkuribindioreKuribupoundingkurichukurichu nyɛla binkɔb' so musulinima ni bi diri soKurichuDi nyɛla binkobigu yulikurichu nimdinimdi din yina kuruchu niKurichubilapigletkurigaBowlkurigito dig outKurigiThey have reviewed the incidentkurigiraTo dig outkurigobasinkurigu-vuamagnetkurilipunchKurilliSomething that has been in the system for long or something oldkurimKurim kpuɣi bini ŋɔ ti ma.Kurimdato stoopkurisaa skin rashkurisabiyiliappellation for mionkuritato pound grainskuriti doobu sheefoundrykuriwabilaa small bowlkurliA heavy blow on the back with the clenched fistkursaa skin rashkuru firginlishrubkuruchupigKuruchupigkuruchubilaPigletkuruchuloɣuboar, male pigkuruchulɔɣumale pigkuruchunimapigskuruchunyaŋfemale pig/sowkurufootuA coal potkurugumetalkurumbuniolden timeskurumbuniolden time, old with respect to timekurumbuniof olden timekushiametalic part of a hoekushilolymphkusodustkusumbuli. tarantulakutumoa messenger sent to announce a deathkutumoA messenger sent to announce deathkuucoupkuubuTo dry upkuuditaputschkuuditaaputschkuuiA yi diɛli nɛme bee ŋmana ka di ti bi lahi maha.kuunidrykuyiliA house where a funeral custom is being performedKuyiliFuneralKuyoŋyoŋyams cooked and eaten with pepper, salt and shea butterkwataquarterkwiksilivaquicksilver