Words starting with B
1031 Dagbanli dictionary entries grouped under B.
baNiri yi ba binshɛŋabaM-ba cheche bee motobafatherba (wahu)To mount a horseba falipatrimonyba kubupatricideba ŋmanito perform the rite to establish legitimacyba tiŋafatherlandBa tizopaɣayour father sister, that is your auntba yilipatrinial homeba-titalimastiffba'kpiŋBaa ŋun kpiba'lɔɣuBaa ŋun nyɛ dooba'niɛŋBaa ŋun na be o nyɛvuli puuniba'nyaŋbaa ŋun nyɛ paɣabaaRice farmBaarice farm landbaa dakɔhirabartenderbaa doosheekennelbaabaaTo speak haltinglybaabaatuChampionbaabiNothingbaabi wɛyabarbed wirebaabiɛlaNot all;not in the leastbaabulibiblebaachaliDi yi niŋ ka so yuri ka o diri o taba feela bɛ nyaaŋabaadaaikaroA person who does not care about the consequences of his actbaadeeTuma tumbu dabisili puuni ka deei liɣiribaagarito pass crossBaagarito pass crossbaaiwhen it rain and stopbaaito survivebaaiyaɣito cross something especially a roadbaajiBagbaajiBagbaaji nilaSmall bagbaajikohaone that sells bagsbaajikohigunia place where bags are predominantly soldbaajiʒeea red bagbaalimgentlybaalintalimeeknessbaamsmell of people and animalsbaamaayaDi nyɛla dagbamba waaBaamaayaA type of Dagbani local dancebaamiɣudi nyɛla nyuli balishɛlibaamunuappellation for the name Memunatubaandi'lɔɣubaandɔɣu ŋun nyɛ doobaandɔɣuLizardbaandɔɣuLizardbaaniHe has ban us from playingbaanjiraa fixture or a room used for disposing of human waste (urine and feces)baanjiri duuis a room or structure where people free themselves or deficatebaansia singerBaanyɔɣuDi nyɛla mɔɣubaaŋaA musicianbaarichiA building for soldiers, especially within a garrison popular known as barracksbaariyabarrierbaasaa type of spice used mostly in porridgebaasaliA double edged knife slightly curvedbaasikuriO da baasikuribaatiisinimaBe baatiisinima naaibaatiribatterybaatohadog trained for huntingbaatooroIt is worn by ladiesbaawaalaNot troublesomebaayandoodoknapsackbabatitle of second chief butcherbabburidebabiɛlifuDi lebila babiɛlifubabilapuppybabilaPuppybabiliA featherless fowlBabindiDog faecesbabitoHalf-brother or half-sister born of the same fatherbabuRidingbabuTo be transported on a bike or vehicle (riding)bachiwordbachinamdaNounbachinamdibɔbiguplural nounsbachinamdigansisingular nounsbachiniŋdiliverbbadalivine with a large underground tuber The vine-stem is rubbed on sores on the legs of small ruminants and dogs.badirikoroGluttonbagaaluaacacia Arabic treebagaluabagalua nyɛla tihi bali shalibaɣ'koligaBɛ mali limi buɣurabaɣaSoothsayerbaɣabaɣaantbaɣakalinsiindifferencebaɣangascrambling shrub camel’s foot P. reticulatum (DC.) Hochst. The leaves used to pack cassava and Bambara groundnuts to put in boiling water for cooking. The leaves are used as a plaster to cover sores on children’s legs. Children can be cured of measles by bathing them in an infusion of leaves. The fibre can be used to make a ropebaɣankadisintrestbaɣasikuɣuligrinding stonebaɣayalima special salt for soothsayersbaɣayulithe sacrifices made to the spirit of the deadbaɣayulilananinvuɣ' so ŋun maani baɣiyuyabaɣgbeestick of a soothsayerbaɣiWhen a female animal pregnantbaɣito guard somethingbaɣibaɣithe smell of fishbaɣibaɣistinking, fishy, the smell of fish.baɣibiaitem of diviner's apparatus. stone, twig, bead or other item manipulated in divinationbaɣibuɣibumethod of fortelling the futurebaɣibuɣiridivinationbaɣigbeea soothsayer's stick, diviner's wandbaɣilipregnancy in animalsbaɣiliSo yi so ʒili o cheche nyaaŋaBaɣiliwhen an animal is pregnantbaɣimpiɛŋcoucalbaɣimpiŋcoucal birdbaɣimpiŋbilahatchling coucal birdbaɣimpiŋlɔɣucoucal birdbaɣimpiŋnyaŋfemale coucal birdbaɣimpiɔŋcoucalbaɣimvɔɣuleaf of the bauhina albabaɣinaabaɣisi naa m balabaɣiŋgafibre-plantbaɣipeeDevine objectbaɣisiusing grinding stone on something to make it smooth or turn to flourbaɣisi kuɣuliGrinding stonebaɣisibuGrindingbaɣisiwulanathe chief deputy of a diviner.baɣisiyadi nyɛla kuɣ' shɛli bɛ ni mali nyaɣisiri binyɛrabaɣitalidivinationbaɣiyɛlimDi nyɛla tiim din sɔŋdi bia ka o yɛrabaɣiyulibuɣilibaɣlipregnancy in animalsbaɣrisoothsayingbahagaPythonbaheriA person who was born out of wedlock, hence often considered as illegitimate descendant popular known as bastardbahiTo dispose off rubbish or throw away a thingbahiN-ti niriba vuhum bee m-zaŋ bini bahibahi jahiTo finish completelybahi-zabliDogfightbahibamdito be especiallyBahibu1. To allow something to go 2. To release somethingbahigapuff.adder.bahiguEnding part of a particular thingbahimaloose straw used in thatching a roombahitorabulbul birdsbahitorɔbilahatching/small bulbul birdbahitorɔlɔɣumale bulbul birdbahitorɔnyaŋfemale bulbul birdbahiyolidoom, perishing.bahiyolilanaa person destined to be lost, 'son of perdition'.bahiyotalidoom, perishing.bainbandbain ŋmɛrabandsmanbakɔhaninvuɣ' so ŋun kɔhiri bahiBakɔiWeekbakpaElaeis guineensisbakpeennimaA ba beya ban nyɛ dabbabakpemaone's father's elder brotherbalathe skin is softbalagaAdolescent stagebalanbiɛɣuDi nyɛla binneenbilabalankpeɣuBed bugbalaŋbeleDi nyɛla tiabalaŋgbiniAn annual herb growing on waste ground Also bàlàŋbèlè Borreria octodon Hepper Pandiaka heudelotii (Moq.) Hook f. Also powanyakruga zuperibalaŋkonhallowed out piece of wood beaten to frighten pests from the fieldsbalatibeltbalgaMongoosebalgiTo softenbalguan assortment of small unitsbaliclimbbalibalihelter-skelter, all over the place, to and fro; swiftly.balibutypes/speciesBalibu gaŋburacialbalibu-balibuvarietybaligaslender, thinBaligaspecies of animalbaligito softenbaligiraTo be soft after been hardbalimto successfully convince someone to agree to or do something(persuade)balimto pleadBalimaProverbial namebalimbalimTuun' shɛli din bi bɔri yom bee din je kinkansibalimbieɣuO nyɛla bin niɛmbila so ŋun kpɛri binkɔbri bee nisal nim ningbunanibalimgbinigrass(sp)balimkpɛɣubed bugbalimkpieɣubed bugbalinaɣugownbalinchonspecies of long pepperbalinkpɛɣua small nocturnal insect that feed on the blood of humans and other warm-blooded hosts.balinteehow much morebalinyiria treeballiA tribeballiLanguagebaloɣua male dogbalɔɣudogbalɔɣudogbalɔɣumale dogbalɔriguBa'so bɛ ni lɔri zaanabalsibini din niŋ zaɣ'bilabamunpleasant smell emitted by a person's bodybamManagebamƷiɛɣu din yirina ninsala bee binkɔbigu ni na o yi na mali alaafeebam dɔɣucloth beambamaact pitybamasham excusebambiliyayiliappellation for vogu traditional areabambuperson having least knowledge about somethingbambuaBinkɔbigabamkparimapoisonous snake sp.bamrogditch millet Paspalum scrobiculatum Linnbanabachi shɛli din zaani ninsalinima zaanibanathese, thosebanajibandagebanakansilinliskinkbanandɔɣuemperor scorpionbanchicassavabanchi akauntbank accountbanchi kaadibank cardbanchi laɣ’ nyɔribank ratebanchi laɣipaŋdabank loanbanchi manajabank managerbanchi tuntumdabankerbanchirigaknifebanchiwaalarge cassava farmbandacheenaA month in the Dagbani calenderbandamdaan appellation for the name Ziblimbandishacklebandobaclimbing plant, the leaves of which are used as a purgativebanduɣiriguDi nyɛla mɔɣubanduɣrigubushy plants usually grown on or near compounds, effective against fever. Often an ingredient in children’s medicinesbanɛjia bandageBangahimDi nyɛla yu'ŋahilibanihorn; bugle; musical instrument made from the horn of a water buck (gbeɣu).banimawho-allbanjiratoilet, latrinebankandedrum sound that called on men to prepare and come out and go for warbankanicocoyam (Colocasia esculenta)bankaniCoco yambankaŋtickbankaŋ feengahard tickbankaŋ piɛligasoft tickBankarinŋaDi malila nyingo woɣinli ka nyɛ binnɛŋbannyaŋfemale agama lizardbantabigaturbanbantabigaturbanbantibobinnieembila ŋun ŋmani tambaɣinga ka nyɔ pambantiboDi nyɛla binniinbilabanyaŋa female dogbanyaŋbitchBanyɛŋA female dogbanyinidog teeth, bite by a dogbanyirithistles of the Centaurea groupbaŋN bohim bin shagu is gbai libaŋM-mibaŋaDi nyɛla nachiinsi bini din piriti nuu nibaŋabraceletbaŋabaŋaunsteadyBaŋbebuDi nyɛla yu'ŋahilibaŋbuThe ability to know someone or somethingbaŋdaKnowledgeable personbaŋdaSome one who is knowledgeablebaŋdariA type of horsebaŋdititaliphilosopherbaŋgumaŋavictory, triumph dancebaŋkalansilnliskinkbaŋkalansinlicommon wall lizardbaŋkambaŋkambaŋkaŋaA tickbaŋkaŋfiŋa thick larva( a tick (insect) in its larva or half-developed state)baŋkaribird, bustardbaŋkarigusmall bustard, commonly called ‘bush turkeybaŋkibank (for money)baŋkoɣumeaslesbaŋkomA type of colourbaŋlaɣuTephrosia purpurea (L) Pers. The leaves are fed to goats and sheep. The twigs are used for roasting kebabs.baŋlarigrass [sp.]BaŋliPea plant (sp) creepingbaŋmarigaThe name means ‘floodland star’ so presumably a plant of damp areasbaŋnarigacreeping vine.baŋŋaDi nyɛla tiabaŋpalisand crack between the toes.baŋsito teach someone somethingbaŋsimKnowledge, artbaŋsim dɔɣitePHDbaŋsim kalinsiincompetencebaŋsim sabiriliwritten literaturebaŋsim zinliphilosophybaŋtooŋaBinniɛŋ ŋun ŋmani wubiga ka yiɣira.baŋyaɣiA too known personbapiraone's father's younger brotherbapirinimaA ba tuzo bihi ban nyɛ dabbabaptaizito baptizebaraa sick person receiving treatmentbaraBinsheli din galisibaracorpulentbara-torikoWheel chairbaralanaa braggartbaramaanabeggarbaramandabeggarbaranzincane made of leatherbaranzumleather whipbarazimcat-o-nine-tails. ‘leather whip’ KObaraʒea wide kind of trousersbaraʒiɛpantaloonbarbaa small ponybare kpandaaFour-leaved senna Cassia absus L.bargashrub to 3m. grown on the farms The leaves are used for soup and bark for making rope.barguSicknessbariSet a trapbarigiTo losebarigiyaThe misplacement of somethingbariguSicknessbarikablessingbarikɔɣuA sick personbarilimZaɣa titalibarinadanger, riskbarina baavicious dogbarina niŋbutragedybaringbiniSpermacoce stachydeabarinimaPeople who receive treatment from a doctor (patient)bariŋgbunia treebarizani ka daaiTikarikuuka ka bɛ booni barizani ka daaibarmaasua divided gown worn when riding horses.basaadisorderlybataaliaregimentbatakpaɣiyayiliappellation for jimlibatalifatherhoodbataŋyiliappellation for nantonbatuuta din vandi buɣimfire eaterbawahirigua barking dogbawuleanvilbayaɣitiMudbayaɣitimudbayana niŋbucommonbayiliniraa person at your father's sidebayinyaamad dogbazanwaradivorce womanbazintaIndisputablebeHe live herebe basabasaunrulybe binniinvolvedbe gbumhumidbe kasitidybe kɔŋkɔbaDivergentbe palonievidentbe teeku gbunniunderseabe wurimansaiScatteredbeeLegbeeCalf of legbeeNinsala bee binkɔbigu napɔŋ chee zaŋ chaŋ o dini nibee binimistreatbeeiKuligu ŋmaai tuhibeelibalebeemoniyiliappellation for karagabeeniDi zorila tingban ni ka duri tihiBeeninyaBeeninya nyɛla yu'ŋahilibeeyomyiliappellation for nyankpalabehimTo doubtbehuŋNira ni bi dihi tabili bin'shɛɣubeilifubailiffbellimattressBeneetiBeneeti nyɛla yu'ŋahilibenyoɣo tiriguAcroceras zizanioides DandybɛNira yi ti yɛn yɛli nivuɣ' bɔbigu yɛltɔɣa ka je ni o bɔli bɛ yuya.bɛ maŋmaŋathemselvesBɛ zilisiunsuspecting/ if one doesn't suspect anythingbɛɛPoha bɛɛ m balabɛɛllibɛɛlliBɛgaŋDi nyɛla Dagbani yu'shɛli din n nyɛ yu ŋahilibɛlia brother or sisterbɛnabɛnabɛnzaŋaa treebɛr'biɛɣuIt tells how bad something isbɛrilbɛrilBɛrisuŋDi nyɛla bachi shɛli din n buɣusiri daadam so ŋun n be viɛnyɛlabinotbi biɛrapainlessbi gologiimperfectbi maliunsolvedbi naaiIncompletebi nyaunseenbi nya nasaraUnsuccessfulbi ŋmaniUnlikebi saɣimunspoiledbi simdiunsuitablebi simdi niraundeservedbi tiri jilimaimpolitebi wum viɛnyɛlamishearbi yuli nyaignorebi zɔri dabiɛmfearlessbi zɔri nambɔɣuunsympatheticbi zuhiuninvitedbi’ yoyawayward childrenbi'bilaBia ŋun nyɛ zaɣ'bilabi'gaŋabia ŋun nyɛ zaɣ'yinobi'lɛiɣuBɛ ni na dɔɣi bi' sobi'pɔlaYouthbi'pɔŋBi'so bɛ ni pooiBi'suŋDi nyɛla bachi shɛli din buɣusiri bia ŋun mali biɛhi suŋbi'yolaŋun ŋuli bia ka bɛ booni bi'yolabi'yɔliBia ŋun nini kuli yarimbi'zuɣupinibubia yuli bolibu dalibiaChildBia dɔɣibuPaɣa yi zali puli ka ti dɔɣibiasaniyoungest childbibeethugbibieeninvuɣ' so ŋun mi too tum barinabibiɛlima mischiefBibiɛlimBiɛhi shɛli din pa biɛhi suŋbibigicatch, pounce upon yiɣi ti bibigibibigiTo pounce upon someone or somethingbibihi kubuinfanticidebibilamaggotbibili puliTeenage pregnancybibilitutuɣua shrub putting forth a new shoot each yearbibillia grub, maggotbibiretutuɣushrub Cochlospermum planchoni Hook. f or C. tinctorium A. Rich. (Cochlospermaceae)bichoɣifua child who is not strongbidib'limbravery, couragebidibbilaA small boybidibigaboybidibinɛmasiegebidiraŊun doli so dirabidɔɣiraparentbidɔɣiraNinvuɣ' so ŋun dɔɣirI bihibidɔɣirisuriguwombbieUglybieɣu kameveryday, dailybiemSo yi mali bini ka so bɔrili ka o bi ti obiemlanaNiŋvɔ so wɔŋ mali biem . Wuŋ bi tiri sɔ biem shɛli.bieŋmarigamorning starbiepuɣlicalf legbiɛɣuWhen something is not looking nicebiɛɣu asibaearly morningBiɛɣu din sɔɣiri chani ku libigi nolɔɣuDay doesn't break without the knowledge of the rosterbiɛɣu nahingbanaweatherbiɛɣuniDabisili din pa zuŋɔ zuɣubiɛɣunizuŋɔ ni yɛn kana ka ti dabisili shɛlibiɛhiKa a kari so nababiɛhiguThat is the mode of itbiɛhigu-sheeDomicilebiɛhiŋNira ni bi dihi tabili bin'shɛɣuBiɛhiŋto doubtbiɛkaalidawnbiɛkulo puhigudaily greetingBiɛlaSomething that is not enoughbiɛlaaa shin-bonebiɛlabiɛlaDi nyɛla bachibuɣisirilibiɛlfumodicumbiɛlian elder sibling or brotherbiɛlifua very littleBiɛlikulisi dalinineteenth and last day of DambabiɛlimGrainsbiɛlliSeed which is used for grown cropbiɛmlanaMiser or stinginess or greedbiɛnibuexistenceBiɛŋA small riverbiɛpuɣilicalf of the legbiɛr’ suŋgood mannersbiɛraillBiɛraSick/illbiɛriit means revengebiɛriwhen something doesn't smell good or look goodbiɛribɔhiraavengerbiɛrigiOvercook or overboiledbiɛrigupainfulbiɛrikashiholinessbiɛrimpainsbiɛrimpainsBiɛrim-timA drug that numbs pains in the bodybiɛrisinian important personbiɛrisuŋcordialbiɛrisuŋgood bɛhaviourbiɛriyoliBad mannersbigbamdigua crawling childbihiChildrenbihi dɔɣitePediatricsbihi shikurielementary schoolbihi shikurunursery schoolbihibindiɛmdilidoll, things kids use to playBihigoorisibrassierebihigusea sandbihigu kpalaŋasandbagsbihikpamcreambihiliBreastBihilibreastbihimmilk is something that they are milking from animals breastbihinoliBihili nolibihiŋmɛraAlifa nim tooi mali bihigu niŋdi libihirato boil pito the second daybiiHot waterbii yaɣioverheatbiiŋgafamous, heroicbiisimbinshaɣu din biibiiʒingooroBitter colabikoNinsala bɔɣu kpankpaguu zaŋ chaŋ zuɣusaabikobaloss of child by miscarriage or early deathbikɔbalanaone who has been bereaved by the loss of an infant through miscarriage or early deathbikpamdigaa pampered childbikpɛmaeldest childBil'kɔɣinoOne who does not express gratitudebilaDi nyɛla Dagbamba wahi ni zaɣ'yinibilaaA type of local dance among Dagombasbilaachild of a slavebilbilieccentricitybilchiniNoble personbileedibladebilɛɣunew born babybilgaKom ni tooi bilisiri bɔɣ' shɛli ni ka niriba toori di kom kuri bɛ bukaata nimabiliGerminatebiliDi yi niŋ ka binsheli ti zoorabili nyinateethebili yimeruptbilibili-lanacrankbilichiinsinon-slave status, nobilitybilichiisibricks, blocksbilichinaA loyal or honest personbiliɛɣuBabybiliɛɣu kuɣababy buggybilifuHow small a thing isbiligawellbilikɔɣanoŋun mali bilikɔnsibilikɔɣindanahypocritebilikɔɣintalidishonour,hypocrisy,pretence,tricksbilikɔnsiNyaanyibobilimTo roll on the groundbilimmanner that is characteristic of a childBilimniDaadam yi na pɔrabilinlisproutbiliŋbiliŋA heavy duty machine used for compaction especially during road constructionbilisiBɛ gbi bɔɣa ka kom bilisiri din ni ka niriba chani ti toora maabilŋbiliŋrollerbimessence of meatbimBɛ yi duɣu nimdi ka che ko'shɛli maabimashrub used to poison fish Tephrosia vogelii Hook f. also a generic term for any fish-poisonbimbarigua trapbimbiɛmyiliappellation for kumbunguBimbilatiŋa yuli m-balabimboWhatbimbɔŋ nidarknessbimburiginlia broken piecebimfamflatulencebimoɣirigua child who is still breast fedbimɔɣirigabreastfeeding childbimparigua cover clothbimpiɛlliwhite cloth, shroudbimpɔŋBinshɛɣu din pooibimpuli'pluck' of butchered animal, large intestinebin kpamanimal fatbin’ ŋmaaHe is wearing a smockbin'biradi nyɛla binshɛli pukpariba ni zaŋdi birigi tingbani ni ka di zoori leeri bindiriguBin’cheeiSomething little or smallbin'dibigawood used for cleaning anus after toiletbin'dooBinshɛɣu zuɣu di ni dooni m-gbihirabin'fɔmPɔhim shɛli din yiri nyirivɔɣu nibin'gariliBinshɛɣu di ni mali niŋdi niɛma ka a nira ni tooi zaŋ beeni yaɣa ayi ga tababin'kumabinshɛŋa din bi mahabin'momaBin'wala din mooibin'namdaBinshɛɣu kam Naawuni ni nam bahi na duniyabin'naniNinsala ŋun nama bi paaibin'nyaŋBin'vuɣu ŋun nyɛ paɣabin'sabiliDi nyɛla ninsala bee binkɔbigu puuni yaɣ'shɛli yulibin'sɔmBinshɛɣu din be nohi nimdi ni ka tɔ maabin'yiɣiriguBinshɛɣu din ni tooi yiɣi saazuɣubin'ʒiDi nyɛla binshɛli din be bin'wala puuni.binasedge with fragrant rhizome; wild tiger nut Cyperus articulatus Linn.binakpaaMillipete/Centipetebinakpaalimillipedebinakpaalicentipede, millipedebinasanjaɣirigudung beetlebinbiɛɣusomething that is not attractivebinbiriliSowingbinboɣilitoilet pit, latrinebinboriguneedbinbɔrigaa need, a wantbinbuɣisirigua tool for measuringbinbuɣsirigumeasuring scalebincheralanaa poor personbinchɛratorn clothbinchɛrilanaa raggedly attired personbinchɛrilirag, torn pieces of cloth, tattered clothingbinchimda tahiliPanbinchoɣinguuseless stuffbinchunchunaa standing mass of stonebindanaNinvuɣ'so ŋun di bin'shɛɣubindaraa buyerbindarigua marketable commoditybindarilisomething one needs to buy / a marketable commoditybindawuduan appellation for the name SulemanabindiBinshɛɣu din yiri nyirivɔɣu nibindi nyinateethingbindibigatoilet paper ( stick)bindiɛmdia playthingbindiɛmdilian item used to playbindilanaa defecatorbindilicalabash drumbindimdiguthings which bitebindir'suŋBindirigu din balabindirabindirigu balibubindiri yurigufavourite foodbindiridiraan eater ( of food)bindiriguFoodbindirigu duudining roombindirigu teebulidining tablebindirikohaa food vendorbindirilia good-for-nothing personbindiripoolishortage of foodbindoomat, bedbinduɣua pot of excrementbinfaliŋis an insult used to insult people without weightbinfamflatulencebingaraButtonbingaria mixture of cerealsBingarilibuttonbingbaarigua wild animal, a dangerous beastbingbamdigucreeping, crawling creaturebingbaŋskin cooked for eating usually cowbingooDɔro din tɔri nira ka nyɛ zaɣ' kpunlibingullilivestock / something to be cared forbini anfaaniutilitybini mɔŋburestrictionbini niŋbuimpactbini wahala baligibumitigationbini yɛmpithbini yinsiuniformbinjahirigua sievebinjuaelephantbinkohirilian item that is been soldBinkɔb'taliInhumanityBinkɔb'taliHankali pooli bɛhagubinkɔbbaligusmall cattle, goats, sheepsbinkɔbiguAnimalbinkɔbiri duulivestock housingbinkɔbiri mɔrifodderbinkpiŋAn animal that diesbinkpulliturdbinkumdaMusical instrumentsbinkumdiŋmɛraone who plays musical instrumentsbinkuriliJunkbinmalisaSweetsbinnamda zaa DuumaGodbinnamdalanacreatorbinnamdilicreation, creaturesbinnania deformed personbinneeŋaliving thingsbinniɛɔŋInsectbinnyaŋfemale animalbinnyomaspicesbinnyoriintestinesbinnyurigudrink, drinkablebinŋmaasmockbinŋmahindilia statue, imagebinpɛlliGizzardBinpɛlliwhite colourbinpiɛllicalico used for burial/ something that is whitebinpɔŋodourBinpɔŋDi nyɛla bachi shɛli din buɣusiri bini din n nyo pamBinpumFlowerbinsaadiarrheabinsaaDiarrhoeabinsabirigua tool for writingbinsaɣindiliperishablesbinshɛɣkamEverythingbinshɛɣubinshɛlibinshɛɣu din gbubi nira konkomonopolybinshɛŋadi nyɛla binyɛra dabam dabambinsomNinsala bee binkɔbigu puli ni binshɛɣu din tobinsuriguPocketbintabindilia seal, a stickerbintaɣiriguprotective armour, shieldbintamdigua basebinteriguStrainerbintiriliBud ( formative stages of fruits)bintorilia boilbintɔriguboilbinvilia womb of animalsbinvuɣuLiving thingbinvuhiriguA living thingbinvuhiriguCreature or living thingbinvurigucreepy-crawly, creeping thingbinwala bin nyurilifruit juicebinwallifruitbinyarisiCollection of thingsbinyɛrigugarmentbinyiɣirigusomething that can flybinyomaspicesbinyɔrigua lid, a closurebinzaɣithe first horse of Yaa naabinzahindigua tool for measuringbinzɔrigusomething fearfulbinzuɣuhead of an animalbinʒiseedsbinʒimcooked bloodbiŋgbahirapredatorsbiŋkobigulaanimal- herderbiŋkɔbiguan animalbiŋkpamanimal body fatbiŋkpiiŋaa small thingbipalia youth, young manbipolla hoteliyouth hostelbipollia youthbipoŋSpoiled childbipɔriŋgaa little childbipuɣimbihibihi ban nyɛ paɣababipuɣiŋgaA young girlbipuɣiŋgaa female child, maidenbipuɣumbilagirlbiraa type of leafy vegetable used to prepared soup, spinachbireechibrakebirgiSo yi tum chirimbiribusowingbirigicontravenebiriginsimerringbiriguNinvuɣ'so ŋun yɛltɔɣa fabiriliSowing seedbirilimninvuɣ' so ŋun bi yɛra ka mi bi wumda.birimdisarrayBirimbuFumblebirimiaa shrub used to make ropebirimiashrub used for making ropebirinimdiyoung spinach used to cook soupbiritato sow seedsbiriti yɛtɔɣasign langugebisaringateenagerbishɛɣkameverythingbisikeetibiscuitbisiketicookiebituulifirst son or daughterbiyabeerbiyarigabad child, one who is ill- behavedbiyebingiraBitterleaf Vernonia colorata (Willd.) DrakebiyengawuAmpelocissus bombycina (Amaryllidaceae)biyolaBaby sitter or nannybiyolaone who attends to babiesbiyoliBia ŋun yolim n nyɛ biyolibiyoli simliAlysicarpus ovalifolius (Schum. & Thonn.) J. Leonardbiyoli yilalullabybiyolimbad childbiyurigua beloved child, favourite childbiyurlifavorite childbizunoa child who lost his motherbiʒiinigua child learning how tobleediSu'bila din dira ka bɛ mali li kɔrisiri bee n- chari zabiriblokHe bought brickblookubrickBloosiThe baamaaya dancer wears blouse.bowhatboLook forbo n-tiDi tu ni a bo n-ti tibo-nti-lɔbiNiri yi bo nya binshɛli ka bi zaŋ li niŋ anfaaniboarua ruthless person who doesn't care about rules and regulationsbob'guPlenty peoplebobigaIt is used mostly by women to cover their headsbobilia sign at a particular locationbobilifondlingbobili zuɣuniruffleBobliBundleboboroaAn annual herb growing on waste ground, occasionally cultivated. The leaves are eaten in a sauce. Green amaranth Amaranthus viridis Linn.bochaaacidicbochaalye waterboduadi yɛla bin shɛli niŋ salnim ni mali miliŋdi bi niɣ gbena ɔnsɔ kɔm n-naai.boduwaA cloth used for wiping, especially one used for drying anything wet, such as a person after a bath (towel)boɣaloɣuboɣuli din zilimaboɣisplit, to divide anything lengthwiseboɣiloɣugutterboɣukpiŋlanaperson with a paralysed armbohambuN baŋ binshaɣuboiboistewardboledistrict capital in the savana region of GhanaBolgaTiŋ shɛli din nyɛ tiŋzuɣu zaŋti Upper east tudu yaɣiliboliguO sagi boligubolimO bolim mibolimiyaAn expression used to ask two or more people to call someone elseboliŋgaSoft black clay, slippery place with black clayboliyolidenial of justice, cheatingbolonKuɣili shɛli bɛn mali niŋdi Yaan-Naa nam dibu niBolonlanaNinkuri so ŋun su bolonbomaO bomabomabomaTingbani maa kuli bela bomabombommaNinsali yi chaŋ liɣiri bobubompua bombbompu titalihydrogen bombbondaliWhich dayBonkuIt's a local food made from maize or cassava doughBonsuduŋBonsuduŋ nyɛla yu'ŋahiliboŋ kapalatree Parinari curatellifolia Planch. Also papalatutububoobuMarker discountboodafrontierboodiisibodicebooiPouring somethingbooliO booliboongafabric with lines on white backgroundbooraAbu n boori koko maabooriluɣisheli niriba ni laɣindi ʒiinda tiŋ nibooriluɣi sheli polo niriba ni zandi n kperi loori beebooribiladaadam so ŋun be boori ni saha kamboosuLoory kari shɛba ninsali nim ni kpɛri chani bɛ biɛhisi sheeboosubusboosu bilavanboraadeplantainboradePlantainboriDi yi niŋ ka so kɔm saɣimboroboroBreadboroboro daaŋaAn ovenBotoBɛ mali la puzuri niŋdi din nibɔ dabisipallireschedulebɔ solit tifix upbɔ-n-kɔŋNiri yi niŋ binshɛli ka bi nya nasaraBɔbaBinbɔbigubɔbi yaɣioverdressedbɔbigaVeilbɔbigucrowdbɔbiliYaɣilibɔbiridressesbɔchatɔɣuKa bo bɔchatɔɣu m bala?BɔduaTowelbɔfɔrɔtoO da bɔfɔrɔtobɔɣ'lɔŋniarmpitbɔɣ'zilinliA pitbɔɣadi bɔɣa maa zooyabɔɣatiBinshɛɣu di ni mali suri kombɔɣi-kɔbilihumerusbɔɣigbiniO ka bɔɣigbinibɔɣiliDi yi niŋ ka bɛ pirigi bin'yini ka di lɛbi zaɣabɔgubɔɣili lɔɣibuthird day of a funeralbɔɣilɔgubɔɣ'shɛli din galisibɔɣipuuniBe karigi o bɔɣipuunibɔɣirato splitbɔɣiriNira ni mali bin'shɛŋa tumdi tuma (nuhi)bɔɣisapinkɔbiliO bɔɣisapinkɔbili yinabɔɣisapiŋO bɔɣisapiŋbɔɣiwaɣinlitrenchbɔɣizinlibɔɣili yi zilimabɔɣuDi nyɛla ninsali nigbuna yaɣ'shɛlibɔɣuPart of the human body from the wrist to the shoulderbɔɣuyam farmbɔɣukpiŋlanaNinsali so ŋun bɔɣu kpi bee ŋun ku tooi lahi kpaɣi o bɔɣubɔɣulɔŋaNinsala bɔɣu lɔŋ nibɔɣulɔŋniDi nyɛla ninsali ningbuna yaɣ'shɛlibɔɣulɔŋuO Lu bɔɣulɔŋuBɔɣulɔŋuArmpitbɔɣwɔɣilaLiika din bɔɣiri wɔɣa wɔɣabɔhaBaɣabɔhiguquestionbɔhigu biaquestion markbɔhimM bɔhim binshɛli bee yalpallibɔhimHe learnbɔhimbulearningbɔhimbu yaɣilia course or study areabɔkatiNinsali nim ni tɔri kom niŋdi binshɛli paɣiri paɣabubɔlaBɛn mali saɣiri bahiri luɣ'shɛlibɔlibuM bɔli so ti puhi o tumabɔlifuIt brightens the environment(bulb)bɔlindaDo' yi na be so bɔlibu nibɔllia ballbɔmTo stain on a shirtbɔndiliBɛ yi zaŋ binyɛra laɣim tababɔndoBindirigu maa yuli bɔndobɔnimawhat sort of peoplebɔŋCircumcision forest (dense plantation of treesbɔŋothat (is)bɔpiɛliguTingbani maa pa lebila bɔpiɛligubɔrahustlerbɔraI want youBɔraadeThe fruit of the plant, usually cooked before eatingbɔrito mudy the waterbɔri bini pamyearnbɔribɔriBɛ mali limi buɣisiri binshɛli yi mali vali ka binyɛra yiri din ni lurinabɔrigito be lostbɔrigiDi yi niŋ ka bin barigiBɔriguDi nyɛla machelinima nama yinibɔriliNiri yi mali kurisi ni binshɛlibɔrinsaDam balisheli bini booni bɔrinsabɔrobɔrolanabread sellerbɔrobɔromaanaa bread Bakerbɔrɔbɔrɔ shɛbu duuOvenbubeatbuto beatbu-unguDi nyela ti ni tooi mali binsheli pahiri bindirigu kaman Yema, tuubani, nyuli zuɣu n diraBu’ kpimadead goatsbu'bilabua ŋun nyɛ zaɣ'bilabu'chichariguBua balishɛli m balaBu'zaanŋaBua bal'shɛli m balaBu’zɔŋWhere goats are kept.buaIt is a kind of domestic animalBuagoatBua zoliguA goat's placentabubaɣilia pregnant goatbubaɣilia pregnant goatbubaɣilipregnant goatbubilafoalbubilakid, a young goatbubindiGoat faecesBudaaliDi nyɛla buɣ'yulibudunishrub whose roots are used as chewsticks and which make the teeth red Waltheria indica L. or Cleome viscosa L.bugbaŋgoat skinbugulagoatherdbuɣ'biaa child gotten from shrineBuɣ'jaaDi nyɛla buɣ'yuliBuɣ'paɣaDi nyɛla buɣ'yulibuɣiBoosbuɣi yuliname of shrinesbuɣibuɣiDi nyɛla zim zaɣ' sabinli ka bɛ mali li niŋdi tii nyuraBuɣidooDi nyɛla buɣ'yulibuɣijɛmdaa fetish worshipper, follower of traditional religionbuɣilismaller godBuɣili kpuŋA sacred place in Northern Ghana where sacrifices are offered to the godsBuɣili kpuŋDi nyɛla buɣili n be Pong TamaleBuɣimFirebuɣim buɣiluŋbuɣiluŋfire alarmbuɣim gɔliGɔli shɛli din piini Dagbamba yuunibuɣim gubufirebreakbuɣim kpihibufire fightingbuɣimmolariguspecies of birdbuɣimsalaBɛ yi mali buɣim niŋ sala ni di bi lahi booni sala naɣila buɣimsalabuɣinoonbilachick/small Nightingalebuɣinoonlɔɣumale Nightingalebuɣinoonnyaŋfemale nightingalebuɣinoonŋaa species of birdbuɣinoonsicommon nightingalesbuɣinsalaBuɣinsala bi Mali limi m maa ni buɣʋmbuɣirato carry on shoulder.buɣisim-biɛhim baŋ binshɛɣuBuɣisiHe attempt to beat meBuɣisiact of creating a depictionbuɣisi yaɣioverestimatebuɣisibuto describebuɣsibuschemebuɣubark clothbuɣuherb with a bulb beneath the ground Tacca leontopetaloides (L) O. Ktzebuɣubeejester, buffoonbuɣuduɣuDuɣu shɛli bɛ ni mali n zaŋ buɣuli niŋ di ni ka kɔriti binkɔbiri mini binnema ʒim vɛri li.buɣujamdaŋun jɛmdi buɣ' abuɣuli biyooDi nyɛla buɣuli din n be Savulugubuɣuli guŋa shrine at Kumbungu, Northern Ghanabuɣuli Gurigbayaa shrine at Tamale, Northern Ghanabuɣuli jaagboShrine at Tolon in the Northern Regionbuɣuli kpuŋa shine at Pong Tamale,Northern Ghanabuɣuli tamboShrine at Sang in the Northern Region, Ghanabuɣuli zinyɛboShrine at Tampion, Northern region,Ghanabuɣuliŋbuɣuliŋbellbuɣulipaboa shrine located at Yendibuɣumfirebuɣumfirebuɣum goliJanuarybuɣum tɔbbiafire fighterBuɣumaanibaNinvuɣu shɛba bɛn n maani buɣaBuɣumtitiafireflybuɣumtitiyaBinniɛmbihi shɛba ban neeri buɣum yuŋbuɣuyɛliguyiliappellation for "sunsɔŋ"buhigoatsbuhimbuTo eat or use something that belongs to someone else for the mean timebukaaliusefullness, value, concernbukaatavalue, usefulness, businessbukalibilaa hyenabukpahaWizardbukpahiguwizardrybukpuŋa treebukpuŋaordeal tree Erythrophleum africanum (Welw. ex Benth.) Harms Cut for firewood, but poisonous to animalsbukuBookbukuBookBukuBuku nyɛla bachinamdi yɛribuku din wuhiri yɛli yinimonographbuku gbɔŋ barigubookmarkbukubilaleafletbukunima duulibrarybukunima shitɔɣubookstorebulahow many times?bulaaBua ŋun nyɛ dooBulaaA billy-goatbulaasaniDi nyɛla mɔɣubulaasanisida acutabulagbiriguCissus sp. et. he-goat + scratch + head. Goats scratch their heads against this plant when they are aching.bulakɔtea he- goat with curved legsbulantabiliCastrated goatbulasamSmall herb with yellow flowers used as a broom Sida acuta Burm f.bulazuɣulimlibulaa ŋun ka yilabuligoat sacrificed after the death of a personbulimbuɣuCustard–apple Annona senegalensis Pers. Tree with edible fruit. Insects easily invade a plucked fruit. Leaves are fed to animals. Roots are used to treat waist-pain.bulinbuɣuDi nyɛla tituɣuBun-saɣimdaNinvuɣu so ŋun n saɣindi bunibunahikalinli dibaanahi zuɣubunbilafoalbunbɔnidarknessbundaajackbundanaNinvuɣ'so ŋun mali liɣiribungubinshɛɣu di ni mali shɛli niŋdi ʒe'zimbuniArizichibunintamBua bal'shɛli m balabunkuHe has lynch herbunnyaŋjennybunsidonkeysbuntaandɔɣujohnbuntaaŋaa name of a certain communitybunuBinshɛɣu yi niŋ ka lahi labi niŋ m-pahiri anubunyaŋnannybunzɔŋpenbuŋadomesticated working animal of the horse familyBuŋaDonkeybuŋa tɛha zuɣu ka Naawuni mɔŋ o yilaŋahali din wuhiri ni daadam tɛh'bɛri zuɣu ka Naawuni mɔŋ o din viɛlabuŋbaraa donkey riderbuŋdoɣua male donkey ( Jack)buŋguladonkey herdsmanbuŋliŋbuŋliŋIt's utilized in educational settings to give instructions and directives to studentsbuŋtibilia shrub (sp.)buŋtiblishrub (Stylochiton hypogaeus Lepr)buŋʒilia heavy loadbupiaKalinli piabupinaapɔiKalinli pia ni dibaapɔibupuŋgaa treeburato beatbura-buraA small piece which breaks off from baked food other materialsburimɔɣani bini billi din wala ni di gbunni nyuli nyɛ bindiriguburi-buripiecesburibiaa mallet used for beating clothburinyaChristmasburisiBɛ yi ŋmahi binshɛɣu zaɣ'bihiburisiDi yi niŋ ka binsheli wurimburugunishrubs of the Tephrosia group sometimes used as fish-poisons Tephrosia flexuosa G Don, T. platycarpa Guil. & Perr.burugunia treebusaaa young female goatbusapiraDi nyɛla tituɣubusapirigutree Feretia apodanthera Del.bushɛmseveral times/ severallybutaKalinli dibaatabutaanbilafoalbutaannyaŋMollybutaansimulesbutaaŋamulebutiblishrub Stylochiton hypogaeus Lepr.buusasirenbuweiKalinli dibaaweibuyi2 timesbuyɔbuKalinli dibaayɔbubuzaanŋaBua bal'shɛli n balabuzɔŋGoats roombuzɔŋBuhi ni gberi du' shɛli ni