Words starting with Ŋ
284 Dagbanli dictionary entries grouped under Ŋ.
ŋ-ŋɔsoŋaThem, theyŋa ŋanisubst. pron. ‘that’, (several things); those 2. relative pronoun, ‘which’. N.B. Both are old forms fast becoming obsolete.ŋaɣisiso yi mirisi kpe sheli poloŋaɣsi-rasubst. pron. ‘that’, (several things); those 2. relative pronoun, ‘which’. N.B. Both are old forms fast becoming obsolete.Ŋahabaone's mother's brotherŋahaliyɛtɔɣa taɣmalsiŋahaŋgaone's sister's childŋahi-ra1. to utter a proverb 2. quarter a dead animal 3. to break branches of a tree 4. to harvest maize or tobacco 5. to interrupt, in anger 6. to erode; to wear away a channel; to make a rut.ŋahibamother's brotherŋahibuto harvest maizeŋahigika a ŋmaai binshɛliŋahiliproverbial; yeltoƒ' ŋahili, a proverbial sayingŋahimacut something like meat into piecesŋahinimayour unclesŋahinŋahiraninvuɣ so ŋun ŋahiri ŋahaŋahiŋgachild of one's sisterŋambɛ yi lɔhi dasandi kom ni ka yaai ka che lala kom maaŋamʒim yi gabisi so bee binshɛli luɣili kamŋam-dato be covered with blood (as from an accident or a fight).ŋambilasmall hippopotamusesŋamiliDi nyɛla dɔro m-be ninsalinima ningbuna niŋamliBin'niɛŋ ŋun be kɔm niŋamlihippopotamusŋamliBinkɔbigu ŋun biɛhigu ŋmani kuruchu ka o be kom ni n-gari duli.ŋammahippopotamusesŋampooa tree with a light bark.ŋamzimŋamzimŋanaŋanaŋandaamale hippopotamusŋangbaɣuŊman'shɛli bɛ ni mali nyuhiriŋannyaŋfemale hippopotamusesŋanpɔɔDi nyɛla ti tuɣuŋaraŋaraVery earlyŋarito fill up a holeŋari-ta1. to fill up a hole 2. to plug 3. to close (as of roads) 4. to deceive 5. to groan.ŋaribuŋaribuŋarigaTo exploitŊariguTo disregard rules in order to gain advantage in a situationŋariliŋariliŋarimcanoeŋarim paathe spatula used to move canoeŋarim'kpandidi nyela bidirigu sheli bi ni zaŋ ŋarima va mama n duɣi ka niŋ yelim n yuɣisi di niŋ dibuŋarimablackberry fruitsŊarimaDi nyɛla binwolli din dira ka sabigiŋarinduhirahelmspersonŋarinkpɛraninvuɣ so ŋun kpɛri ŋariŋŋarinlidi nyɛla bin wala ka ninsali nim diri liŋariŋninsali nim ni kpɛri shɛli baaridori komŋariŋablack berry, black plum tree fruits of this tree Vitex doniana Sweet and Vitex grandifolia The fruits are eaten and also boiled to make a sweet drink. The young leaves can be cooked in soup. Muslims make ink from the leaves. The bark is boiled and added to acid water from ash and rubbed on a sore head. A cure can be expected in three days.ŋariŋgatia n-nyɛ li ka di wala nyɛ zaɣ'sabilaŋariŋgaA blackberry treeŋariŋmaananiri ŋun maani ŋariŋŋariŋpaadini ka bɛ mali duhiri ŋariŋŋariŋtuuriguŋariŋtuuriguŋaroŋ1. a canoe 2. a boat 3. a ship.ŋaroŋkpoɣu1. a paddle 2. an oarŋaroŋpee1. a paddle 2. an oar.ŋarɔŋpɔɣuŋarɔŋpɔɣuŋaruŋDi nyɛla binshɛli bɛ ni kperi shɛli ka di pari Kom zuɣuŋaruŋ baŋarowlockŋaruŋ gbunnikeelŋaruŋ-titalitrawlerŋaruŋbilarowing boatŋaruŋpɔɣupaddleŋɛrika zaŋ binyɛra laɣim tabaŋibiriguWahu yuli m balaŋiliginlidescribes the state of being nakedŋiliginliNinsali yuli n booni ŋiliginliŋingaɣa tiaDi nyɛla tiaŋingaɣariDi nyɛla bindiriguŊmaTo cut a treeŋma zuɣuN ŋmaai so zuɣuŋmaaO ŋmaa polo maaŋmaabucuttingŋmaaiDi yi niŋ ka niri ʒi binshɛli kamani tia luhiŋmaai-jiaIt has bee shortenŋmaaibihiliWeaning a childŋmaaibudisruptionŋmaancheeŋmaanbili ŋun doli jiŋasiŋmaandolidoro din gbaairi bihi nyinguyaŋmaandɔɣuŋmaandɔɣuŋmaansulibilao nyɛla jaŋa balishɛli,o garisila kobi sabila mini zaɣipielaŋmaansulidɔɣumale guareza monkeyŋmaansulinyaŋfemale guereza monkeyŋmaansulisiguereza monkeysŋmaaŋared monkeyŋmaaŋa gumboɣriAn erect herb or small shrub. Has the same properties as gumboɣri but is considered to be of lesser quality.ŋmaaŋa sinsabaedible berries resembling sinsabgaŋmaaŋa sinsabigaŋmaaŋa sinsabigaŋmaaŋkpihigatree [sp.], aphrodisiac, 'mandrake'ŋmaaŋniŋ kaɣugrass used for thatching Panicum fluviicola The fluff can fall in your eye and be quite painful. et. ‘monkey’s eye lashes’ŋmabin zaŋ binsheli in niŋ a bɔɣu lɔŋ bee a naba sunsuuniŋmabiraŋun bi su ka kpaɣiraŋmabucuttingŋmaɣito dodgeŋmaɣiTo twist a ropeŋmaɣiDodgeŋmaɣinlidi buɣisiri la binshɛli din baraŊmaɣusore in vagina due to birthŋmahanliKamanŋmahibinshɛli pirigibuŋmahibuIt is when you used knife to cut something in to small piecesŋmahimNira yi zaŋ o nua shihi binshɛli ni o nya di balim ni nyɛ shɛliŋmahimaShihiraŋmahindilidi buɣisira la binyɛra ni ŋmani taba shɛbaŋmahinlibinshɛli shɛhiriliŋmalininsali so yi ŋmani o ninsali kpee bee binshɛli yi ŋmani binshɛli dabamŋmaliher beauty is beyond imaginationŋmaligiso yi be shɛli polo ka ti kuliŋmaligi labi nyaaŋaA turn carried out by driving or riding in a semi circle to move in the opposite directionŋmaligi nudiriguturning rightŋmaligi nuzaaturning leftŋmaligiliniri yi da binshɛli ka ŋmaligi kuhiliŋmalinsiresemblanceŋmaliŋdi buɣisiri la binshɛli din bi tohiŋmalliŋmalliŊmamaIf you throw something down and it break into piecesŋmambilais atype of bird, example doveŋmambɔbiliŋmana yi galisiŊmambuɣibilaCalabashŋmambuɣuBinwalli n nyeli kabi bɔɣarili deena kadi kuura ka be zandi binyara niŋdi di puuniŊmampaImplicateŋmampiellio nyɛla ŋmani ŋun be moɣini ka o nyiŋgoli ŋmaai sabigiŊmampilliŊmampirisi balliŋmampiridooa mamprusi manŋmampirigaa mamprusiŋmampirigua place where mamprusi's are fromŋmampiripaɣaa mamprusi womanŋmampootree with a light bark. Bridelia sp.ŋman zuɣulaaŋman zuɣulaa nyɛla mɔri bal'shɛliŋman'chaɣuŋmani yi ŋma ka che di zaɣa chaɣuŋmanamigaO mali ŋmanamigaŋmanbilabirdŋmanbuɣuDi nyɛla noonbilaŋmanbuɣubilaŋmani din nyɛ zaɣabilaŋmanbuɣupiliŋgaŋmani shɛli yi pili di ŋmani kpee zuɣu, di dibaa ayi maa yi laɣim ka di boli ŋmanbuɣupiliŋgaŋmancheea species of bird that's very small and follows monkeysŋmancheesmall shrubŋmancheesmall shrubŋmanchɛɣubroken clabash, calabash shardŋmangbaakoko dirguŋmaniAn open top round or conical bowl for eating foodŋmanito resembleŊmaniCalabashŋmani babuYɛl' shɛli di ni niŋda n-tiri so ŋmaniŊmani biaNira yi be bia biɛhiguŋmani doomannishŋmani ma bihiliasthma weedŋmani ma bihiliplant with a white sap Euphorbia hirta L. et. ‘dove mother’s breast’. Used for children’s medicinesŋmani viɣuowlishŋmani zuɣu laaSpermacoce ocymoidesŋmanilaresembleŋmanizugulaaplant used to cure skin rash called ŋmali.ŋmankpihigaDi nyɛla tiaŋmankurigbanabush pigeonsŋmankurigbanbilabush pigeon/young henŋmankurigbanlɔɣubush pigeonŋmankurigbannyaŋbush pigeonŋmanmabihilitutuɣu yuliŋmanpelabush dovesŋmanpelbilaKitten/bush doveŋmanpellɔɣubush doveŋmanpelnyaŋbush doveŋmansuligaspecies of monkeysŋmantaɣilimaŋmana ayi yi taɣili taba, ŋmani shɛli yɛn nyɛla zaɣabila ka shɛli nyɛ zaɣakarili ka bɛ zaŋ ŋmani bili maa taɣili zaɣatitali maa ni ka di laɣim boli ŋmantaɣilimaŋmanzuɣulaadi nyɛla muɣu ka bɛ mali tibiri niŋgbaŋ gbaŋ zuɣu doritiŋmanʒebiladoveŋmanʒeedoveŋmanʒelɔɣumale doveŋmanʒenyaŋdoveŋmaŋdi buɣisiri la binshɛli din ŋmaŋmaŋgbeecalabash plant (a climber) used to make ladles Proverb: ömaŋgbee din koŋ tia din luri gbirgbiri If it has no tree to climb on, it falls miserably (and only produces small, useless calabashes). Said of an orphan (or of an old man without children).ŋmaŋkɔhiribaninsali shɛba ban kɔhiri ŋmanaŋmarigastarŋmarigɔŋŋmarigɔŋŋmarigubloku ŋmarigu m balaŋmariŋmanayiliappellation for vittinŋmarisistarsŋmeBeatŋmeTo knockŋme fanfantuato beat the war alarmŋme anfoonito take a photographŋme ka farobbedŋme kpamsmiteŋme kuŋacomplainŋme malfato shoot a gunŋme n karioverthrowŋme n wurimdevastateŊme n-kariTo sack by beatingsŋme napoŋpace out’ (measure a distance)ŋme nyɔɣuboastŋme pɔhimRelaxŊmelinŋmeeNyɛla noonbilaŋmeliŋmeeflowerŋmeliŋŋmeesmall bird in the bush with very short legsŋmɛ nangbankpeeniDi lahi ŋmɛ nangbankpeeniŋmɛ pamwhackŋmɛbuto beat or kick something to changeŋmɛliBɛ yi yɛn taɣi radio teesa ka niŋ shɛm radio adabili maa zuɣu shɛm maaŋmɛlimninsali kɔɣu yi niŋ barilim bee so yi nya yaaŋmɛlimbuNira yi nyɛ zaɣ'kɔɣu ka ti niŋdi nin'gbunaŋmɛlimkuɣiliKuɣi shɛli yuli m-balaŋmɛmn-dim damŋmɛnditolininsali so ŋun guri niriba soli fari bɛ liɣiriŋmɛriHe plays footballŊmirigibujoint dislocationŋmirimn-ŋmiriti binshɛɣuŋmɔɣuŋmaabu din yirina dɔɣim zuɣuŋmɔŋŋmaŋ shɛli din baraŋmuɣimn-ŋmuɣim binshɛɣuŋmumaŋumaŋmumaŋmumaŋmuriDi ŋmuri liŋmuribuhis massaging isnt coolŋmurigifractureŋmurigito be sprained or dislocatedŋŋo1. so 2. in this manner 3. by this time.ŋo hathis, that placeŋo(smoke)To smoke a fishŋohito remove from a bundleŋolininsali ŋun ku tooi dɔɣiŋoliŋoliŋolimninsali bee binkɔbigi yi lɛbi ŋun ku tooi lahi dɔɣiŋoliŋɔdi ti timi wuhiri binshɛliŋonŋlidi nyala bin neianŋ so ŋun be moɣu niŋoŋsurishrub; the leaves of which are used as medicine for diarrhoea. Pupalia lappacea (L.) Juss (Amaranthaceae) Gomphrena celosoides Mart (Amaranthaceae See also loosuleŋoosterile (of humans)ŋoobuTo pool out somethingŋooiMira ka a ŋooi liŋorgubamboo (ED). (ŋoƒu, WDŋɔgeneral demonstrative element; usually proximal when in isolationŋɔthis, these; description of an object in a different state, moment in time, or locationŋɔɣuFoxŋɔhiO ŋɔhi Hihi Maaŋɔhigito be tiredŋɔliso ni gbuɣiŋɔŋto draw waterŋɔŋagrasscuttersŋɔŋligrass cutterŊɔŋliŊɔŋli nyɛla binkobi so ŋun n be mɔɣuniŋɔŋnyaŋdoeŋɔŋshilaabuckŋɔraHe bought a smoke meatŋɔriŋɔriŋɔrikuli ti ŋɔri kokoŋɔrigubamboo used to make musical bowŊubbuChewing meatŋubiO ŋubi mɔri.ŋubimasticateŋubibuTo crush with the teeth by repeated closing and opening of the jaws to soften it for swallowingŊubiliThe act of crushing something with the teeth by repeated opening and closing of the jaws in order to soften it for swallowingŋubirato eatŊuɣu Tiais a bamboo treeŋuhiO na bela duu ŋuhiraŋuhimZim yi yuui ka saɣamŋuhiraBarking or cryingŋuhumTo rotŋumgrumbleŋumaŋumamurmuring, grumbling, whisperingŊun bɔhindaHe that strives to aquire knowledge in a certain field of studiesŋun bɔri ni tiŋa mali naamonarchistŋun daa nyɛerstwhileŋun dahindaexaminerŋun diniwhoseŋun kani ka bɛ ŋmari ʒiri m-paraŊahali din wuhiri ni nira yi be luɣishɛli ka bɛ yari yɛltɔɣa di wuhirimi ni ka ʒiri ka bɛ ŋmari m-pari oŋun looi tiŋaimmigrantŋun nam biniinventorŋun niŋdi loolegislativeŋun piiraelectorŋun pindi chamsirooferŋun piriti taritaDistributorŋun shɛri bɔrɔbɔrɔbakerŋun ti piniDonorŋun tiri tima ashibiti nipharmacistŋun tum taali n daamfirst offenderŋun wuhirainstructorŋun zali binifounding fatherŋun zilisiraScepticŋun-yolilate comerŊunaHim or HerŊuniNiŋsim din nyɛ sɔɣibuŋunkamAnyoneŋunkutooiyɛlidumbŋurimbubending