Dagbanli Dictionary Pages

Words starting with Z

435 Dagbanli dictionary entries grouped under Z.

zaSo yi zayazaBindiriguzaaallzaawholeZaa-nyayaDi nyɛla ninsali yuliZaabiaA person (usually a girl) who shakes a gourd musical instrument as an accompaniment to the native violinZaachiA leader of young menzaadalidahinshɛli sokam ni ti yɛn laɣim Naawuni tooni ka o kari ti sariazaajiraMumpszaalione millet seedzaanidaɣu din mali zuɣ'gbulli ka bɛ mali li n gori moɣuzaanicudgel with a crooked iron headzaaŋkuŋafig treezaaŋkuŋatree with very brittle wood which can throw off dangerous splinters Ficus sp.zaasheeto stand firmzaashee tahibuImpeachmentZaawabiCompletelyzaawun'ŋmaliliZaawuni luya di na bi lu maazaawun'yuŋlate afternoonzaawuniafternoonzaawuniwuntaŋa ni yi gbuligi labi wulinluhili polo lazab'boraŋun bori zabazab'piɛlagrey hairszabaJalahabiazabaɣ'dooa gonja manzabaɣ'paɣaa gonja womanzabaɣanative of Gonja landzabaɣagonjazabaɣisibali shɛli yuli m-balazabaɣisiligonjaZabchɛraNinvuɣu so ŋun chɛri zabirizabiN niŋ nyɔna nyɔna ni taba daliri shɛli zuɣuZabi-tilimaBushy hairzabigaThey are individuals who lack melanin productionzabigooraNira ŋun be shintani ni kpe shɛba sunsuuni n-goori baZabigooraŊun n goori zabilizabijahioutlier hairszabilaPaɣaba ni mali bin'shɛɣu niŋdi bɛ naba ni ka di moora ka di wuhiri ni bɛ biɛla dabba yazabiliWhen you have a fight or quarrel with someonezabiligaDi nyɛla tia ka paɣaba zaŋdi di vari baɣisiri li niŋdi kom ni ka bɛ mali li ʒɛri bɛ naba ka di sabigiri bɛ naba maa.ZabiloraNinvuɣu so ŋun lori zabirizabiraSo yi mali yum ka di biɛri ozabiriIt refers to the protein-based filaments that grow from the skin of mammalszabisahirigubinshɛli niriba ni mali sahira bɛ zabirizabiʒiriguyiliappellation for nantonZablasuriguA conical gourd in which henna is put to dye the palmzabligahenna Lawsonia inermis L. often grown by women and used as a hedge-plant inZabmaanaNinvuɣu so ŋun maani zabirizabriZabri din be ninsali zuɣʋ ni maazabsahirgucombzabʒɛhiZabri ni mohaZagaTo give something attention.zaɣ’ CheeFractionzaɣ’ komfluidzaɣ’ nyiriŋgaIotazaɣ'balliSoft objectZaɣ'gbariŋSomething That is not strongzaɣ'kɔɣuNinsala bee bin'kɔbigu ŋun ka niŋgbunaZaɣ'kpiŋDead onezaɣ'kuriliold thingzaɣ'piɛlliBinshɛɣu din kom piɛlazaɣ'sabinliBinshɛɣu din kom be ka buɣimsalaZaɣ'titalihugezaɣ'vakahiliBinshɛɣu di kom be ka moon' vari lazaɣ'yinionezaɣ'ʒeeKom din wuhiri moosimZaɣaN niŋ haŋkali niŋ binshɛɣu nizaɣa kalinsiThe state of being negligentzaɣabushirinkZaɣalacertain personzaɣaliDi nyɛla mɔɣu ka taara ka gbunni be ka paɣa tooni lazaɣamnakednessZaɣanyiriŋgaInfinitesimalzaɣasiRefuseZaɣiwrinkled skinZaɣibiɛɣuBinshɛɣu yi bi viɛlazaƔidozimyellowZaɣikahiliUnripeZaɣikomBinshɛɣu yi yiligiZaɣikonkobaOf different kindZaɣikpiɔŋStrong onezaɣikpiuŋLifelesszaɣilabachi shɛli din zaani ninsalinima zaanizaɣimNakedZaɣimaŋliBinshɛɣu din viɛlaZaɣimooniRipe oneZaɣimuniWhole;sealedZaɣiniɛŋLive one (in contrary with a dead one)ZaɣinyirinbilaDi nyɛla bachi din buɣusiri bini din pori pamZaɣiparigaNot commonZaɣipiɛlliWhiteZaɣisaɣisiliMediumzaɣisideclinezaɣisito refusezaɣisi deebufloutZaɣisi ka niŋdan-ku che binshɛɣu niŋbuzaɣisi nolidisobeyzaɣisibu1. To decline a request or demand 2. To dissapprovezaɣisigubody itchingZaɣisiraSo yi chɛ binshɛɣuzaɣiyaɣubini yi ʒɛya ka bini bi pili li bee n-yo liZaɣizaŋliEmptyzaƔnuŋsibluezaɣpiellia white onezaɣpielliWhitezaɣsabinlia black onezaɣvakahilidi bɛmi ka vaɣuzaɣʒeea red onezahafishy smellzahamDuhubu nɛmazahigifishy smellzahimto measurezahimBɛ zahim pitaZahimFishzahim gbahibufishingzahim laŋafishing netzahim nyaexplorezahimbuexamination; temptationzahimbu lulubilatest tubezahimdarustzahimgbahiraSomeone who goes fishingZahimgbahiraŊun n gbahiri zahimzahimkohaone that sells fishzahimkohigunia place where fish is soldzahinamahell firezahindidreamzahindigumeasureszahindigubinshɛli bɛ ni zahindi binshɛli sania ni nyɛ shɛlizahinliNira ni yi gbihi ka ti nya binshɛli la.zahinzahindanira ŋun zahim zahinlizahiŋkoloɣugrass sp. used for roofing. Hyparrhenia rufaZahiraTo become publiczahirgularge woven ring on which large water pots rest.zakaa tithe or tenth part given aszakapini shɛli a ni zaŋ ti Naawuni a nyamma puunizakariʒeebuliginger rootzakariʒeebuyaginger rootszakpalieɣucoloured bird with big wings which usually flies a short distanceZalaabiaA long gown with slim long arms for menZalazalaLuke-warmzalgito blamezaliwedge-shaped iron tool used as a hammer by blacksmithszalidi nyɛla kur' timsili ka machɛlinima zaŋdi di kuri taba pari di zuɣu bɔra maani binyɛrazali loo pallipromulgateZaligeBlamezaliguTi zali la zaliguzaligu yɔrifeeszaligubaŋdanira ŋun bɔhim tingban shɛli zaligu ka mi lizaligusaɣindaNinvuɣ'so bɛ ni zali zaligu ka o saɣim li.zaliguzaanaNira ŋun zali zaliguzaliguzaɣisiranira ŋun zaɣisi zaligu dolibuZalikpanaConstitution;lawzalimpoison for arrows.ZalindiraWrong-doerzalinsicheatingZalinsiCheatingzalinzaagrass sp. like balimgbini Indigofera sp. acc. to CIPSEGzalinzahidi nyɛla mɔri ka di nyɔm ŋmani din viɛla. Nira yi kani dina ka bɛ sibira m-paɣiri o duu.zaliŋwarmZaliŋkoloɣuGrass used for roofingzallakuduranaaa title for God AlmightyZallanaaGodzamThink about criticalzamaaquatic animalzamaatuDi nyɛla bachi shɛli di mali n buɣisiri niri pam ni ti laɣimzamaatucrowdZamasuguEel fishzamasuɣulungfishzambaM mɔŋ' so binshɛɣʋ bee n che ka so mɔŋ' so binshɛɣʋzambasecret injuryzamba ŋmanila dulimŊahali din wuhiri ni a yi niŋdi zamba, di ni tabili aZamba ŋun kuli benimi ka ŋun zoori zooraŊahali din wuhiri ni ka zaa zamba diri azambalanasaboteurZambalanaŊun n mali zambazambaŋaJɛŋkuno yuli n lahi balazambudisaster, calamityzambuNira yi mali yɛl'shɛli walisiri o suhu niZamzamspiritual water at MeccaZamzamHoly spring water at Kaaba,Meccazanakpatinariga ni yi wuɣi lala laasabu la. Bimbariga.zanaazaFuneral workers foodzanaazaoriginally this was the name of food prepared for the grave diggers; now, the custom of preparing food for the Muslim priest, when a death occurs.zangurumAcacia hockii De Wildzanistrong rope used to catch wild animalszani guliawaitzani laiparadezani nyaaŋaTo encourage or support someone or a coursezani yɛlli nyaaŋaTo accept, support, or take on as one’s ownzanibuif you are standing on your legszanibu biafull stopzaŋTo take or have somethingzaŋ bini n lɛbi konko dinimonopolizezaŋ chaŋto take awayzaŋ doro looiinfectzaŋ gabi tabamix up withzaŋ gɔhiLink it togetherzaŋ labidiscardzaŋ lohisoakzaŋ maɣisi tabaTo assess the similarities and differences between two or more thingszaŋ niŋ din bi tumitigatezaŋ sheAbu confroted Awazaŋ tia niŋspeedzaŋ-doniIt refers to any set of actions performed for reproduction and for sexual pleasurezaŋ-zaliTo save, preserve or store something for future usezaŋ'ti oN zaŋ binshɛɣʋ n ti sozaŋa naaDi nyɛla machelinima nama yinizaŋbahiPuli yi saɣimzaŋbolimetaphorzaŋbuZa;and nyɛla baci niŋdili ka ŋmahili nyɛla binishɛli dini nyɛla ayi zaŋ pahi a din zuɣuzaŋbuɣisisimilezaŋguriŋdi nyɛla tia din kpɛma ka niriba too ŋmahiri kuri bɛ bukaata di kpiɛŋ maa zuɣuzaŋkaloɣugrass used for roofingzaŋkuŋaAfrican wild cherry tree and fruits Ximenia americana Linn.zaŋminaN deei binshɛɣʋ so sanizaŋŋmahimA yi zaŋ so biɛhigu n-ŋmahindi so dinizaŋsimattentionzaŋti puaimpregnateZaŋtipuaA person born outside marriagezaŋzaliHe should reserve it to replace the other oneZaŋzalizaaniBɛ yi zaŋ binkɔbigu zali ninsala zaanizapaleɣuThe nightjarzapalieɣunightjar( a bird)ZapaliɛɣuNoonbili bali shɛlizapɛilazabri ni paligizarigevizarliAnchomanes welwitschii Rendlezawuriguhusks of milletzawurugudi nyɛla bɛ ni bu da ka che di paɣiri lazazabiraWarriorZazabiraNinvuɣu so ŋun n zabiri zabilizcnimaFriendszeebamercuryzɛrigeshameZi baA child who is born after the death of his father.zibgito get darkzibigirato be darkZibirato be darkzibisimluɣ'shɛli neesim ni kanizibsito be densezilaataa name dagomba's give to a female child born on teusdayzilijitrainzilijiloor' shɛli bɛ ni tuɣituɣi ka di waɣa bambamzilimbinnieembila ŋun ŋmani salinsa ʒee, amaa ka lee galisi gari salinsa ʒeezilimaayiYɛligu din ʒɛ buyiZilimbɔŋThe habitat of driver antszilinkomResponse or adviceZilinliDeep holezilintulliHarsh wordsziliŋThe deepness of somethingziliŋboŋstomach medicinezilisito doubtzilisirato doubtziluŋdepthzimpowder obtained by grinding or milling cereal grains, especially wheatZimDi nyɛla bini yi wurigi bee n neɛm kariwana bee za bee kazimaflourszimbilaZahim zaɣ'gaŋaZimbuliDi nyɛla koko bali shɛliZimbuliAlligator pepperzimsimabsence of lightzin-yarigupelicanzin'niŋdaadultererzinafornication, adulteryZinalanaNinvuɣu so ŋun n niŋ zinazinchilidelayzinchiliDelayzingoofishing hookzingulikukuaDi nyɛla tiazinlibɔɣili yi zilimazinlitonqguezinli zuɣusaapalatezinniŋdaan adulterer or a fornicatorZinoStrangerzinyaarguA kingfisherzinyaariguking fisherzinyaribilayoung pelicanZinyariguNoonbil’ baliso ŋun biɛhigu nye kom shee, ka o mali nyingo waɣinli mini be’waɣila, ka o diri zahimazinyarilɔɣumale pelicanzinyarinyaŋfemale pelicanzinzambenniseedziŋafishziŋgallifish eggziŋgbahirafishermanziŋnaaa prince/ princess born after the death of his fatherzipiligubin sheɣu sheli tin mali pindi ti zuɣunizoto runzofriendZoalinsidiraNinvuɣu so ŋun n diri zoalinsizobaajackalzobaŋaA lizardZobɔŋmassifzobuFearing of Godzokuɣamoss used to dress sores on cows and sheepzolitiŋgbani yaɣishɛli din du zuɣusaa.zoli zuɣuuplandzoliguplacentazolikuriguEntada africana Guill. & Perrzolinliclimber of the mulberry family yielding a coarse fibre, used in dressing sores.zolkurgua tree bearing long slender pods.zolɔɣumale house flyzolɔŋcavezolɔŋ titaliescarpmentzomNinsala bee binvuɣ'so ŋun nina faZomaZoma nyɛla ninvuɣu so ŋun n ku tooi n nyazomiaparasite that lies over a tree without visible attachmentZondoliFlowZongIs a type of mammal called bat🦇zonpiɛliguriver blindnesszonzongiliorganizerzoŋFirst hut built at the entrance to a housezooa flyzooBinneembila ŋun doli bin'shɛɣu din nyɔZooZoo nyɛla binneembilazoobugrowingzooiBini bee ninsala yi zooiZoombaZoomba nyɛla ninvuɣu bɛn n zoomzoondoɣiriliperson blind at birthZoorato growzoosimGrowthzooyayiliappellation for saŋZoɔDi nyɛla Nantoŋ tinkpaŋa di n bɛ Naya soli zuguzosimobest friendszosimofriendzoyaZoli zaɣbɔbiguZɔbaaZɔbaa nyɛla mɔɣuni binkobiguzɔbaŋliBaŋa zuliya nyɛ o amaa kq ka ŋuni lee mali barinazɔbuŋawestern (Senegal) hartebeestZɔbuŋaZɔbuga nyɛla mɔɣuni buŋazɔnabatszɔntiligiO zɔntiligi o nyɛvuliZɔŋaa batzɔŋbilapupzɔŋlɔɣumale batzɔŋnyaŋfemale batzɔrabatemptationzɔriyour friendzum-bi su ka kpuɣi zaŋ bee ŋme ka faZuN kpuɣi a ni bi su binshɛlizu n-gbaaikidnapzu nyaaŋato gossip about someonezubustealingzugubetiatree producing profuse mauve and pink blossoms in the dry season; the roots are used to treat gonorrhoea. This tree is generally considered to the abode of the kpukparsi sprites and thus it is forbidden to cut it for firewood. The wood should never be brought to the house, though fallen branches can be used to roast food in the farm. Stereospermum kunthianum Cham.zuɣ’ ŋmacraniumzuɣ'biɛɣuMisfortunezuɣ'poloDoo ŋun zuɣuni yaɣ'shɛli polo bi bindazuɣ'suŋFortunezuɣ'titaliNinvuɣ'so ŋun zuɣu barazuɣaBɛ ni mali bin'shɛɣu m-meri ya mini n-sɔŋdi dundɔnazuɣito pump uozuɣimBinyɛra yi bi za dede bee di yi be basaazuɣimdaTo throw into confusion or disorder.Zuɣini-kpahibuWarningzuɣizuɣiuncomfortable, confused state of affairs, tensezuɣpilgucapzuɣuheadzuɣubecause of somethingzuɣu biili sheehot seatzuɣu limilipollednesszuɣu ŋmebudecking a yard with gravelzuɣu poloninsala zuɣu sunsuuni yi ka zabrizuɣu-damililanaNinvuɣu so ŋun zuɣu damZuɣubeentiaDi nyɛla tiazuɣubɛtiadi nyɛla ti shɛli din mali vo baligu ka bɛ malila tibiri dɔritiZuɣubiɛɣuunfortunate thingzuɣubiɛtiaa treeZuɣubiintiyaDi nyɛla tiazuɣudamlilanaa mad personzuɣugbanaZabiri ni be shɛli ni m-pɔbi binkɔbiri zuɣu maazuɣugbanaGbana din pɔbi binniɛŋ bee binkɔbigu zuɣuzuɣukpininiri yi pini o zabiri ka o zuɣu neeizuɣukpuniPaɣa yi bi bɔbi bɔbigazuɣulananira ŋun nyɛ toondanazuɣulanaNira yi nyɛ kpɛma zaŋ ti laɣinguzuɣulɛbilia mad personzuɣulɛmBinshɛli yi ku so zuɣu bee o tumaZuɣulɛmadopted childzuɣulimlipiɛlaa ŋun ka yilazuɣumdisarrangezuɣumaanaa hairdresserzuɣuŋmaŋskeletal of the headzuɣupiliguBini din plindi zuɣuzuɣupinibuA yi kɔrisi a zuɣuzuɣupoloNinsala ŋun zuɣu sunsuuni ka zabiri ka zaŋ labi o tiba polo mali zabiri.zuɣupolonaturally bald headzuɣupuribrainZuɣupuriDi nyɛla din n be zuɣu puunizuɣupuri din galisiprofound knowledgezuɣusaaA yi wuɣi a zuɣu ka lihiri shɛli maazuɣusaadi nyela luɣu sheli ŋmam bihi ni yiɣirazuɣusaa nangbanpibiliupper libzuɣusuŋbinsuŋ din niŋ tu katarizuɣusuŋlanaa fortunate personzuɣutaligazuɣu suusuunizuɣuwuruŋScatterbrainzuɣuwuruŋlanaŊun zuɣu wurum n nyɛ zuɣuwuruŋlanazuɣuyaaliheadachezuhiNanima bi'kpiɛm sanazuhim-boli so laɣingu ni bee dibu sheezul'lanaa title for the earth priest " tindana"zulitailzulilanaThe tittle of an earth priestZulilanaA herbalist said to be capable of reviving persons who are in death comazulimboŋbɛ yi tam zuni ni bɛ niŋ kpaligu ka dooi di kom maazulimboŋdathe water in which dawadawa beans are rinsed after they are boiled; this water is sometimes used as a medicineZuliyatribe of a personzullanaa title for the earth priest called ‘Tindana’zumdi nyɛla zusa shɛli din be kawani nyaɣibu nyolinizunadry seeds of the locust (dawadawa) pods.Zunidi nyɛla doo wala puuni kpili shɛli bɛ ni mali duɣiri kpaliguZunyugGreedy person.zunyuɣuselflesszunyuŋtantalizingzunzuliA fluid that moves in a zigzag formzunzuliwormzuŋ ninniSo yi saɣim o nini polozuŋguliclitoriszuŋguli kukuajujube treezuŋguli ŋmaariguwater beetlezuŋguliŋmaariguwater beetlezuŋguluŋspecies of birdzuŋkuŋhard dawadawa seed, that has not softened in boiling.zuŋɔtodayzupalisecond son (used after the father has deceased)zupaliNira ŋun pa Zuu zuɣuzupiligua hatZupiliguDi nyɛla bɛ ni zaŋ di shɛli n pinni zuɣuzupilisabaa hat with ammunitionszupilitibɛ ni mali shɛli pindi zuɣuzuunaa bi'kp~ma ŋun nyɛ doozuufirst son of chiefzuunidry seeds of the locust (dawadawa) podszuunidoo kpila maa zaɣ' yini n-nyɛ zuuniZuuniDi nyɛla tia yuli booni doo kpillizuunyɛliWahu so bɛ ni bara ka bɛ booni zuunyɛlizuuŋkwinhard locust (dawadawa) seed, that has not softened in boiling.