Words starting with F
236 Dagbanli dictionary entries grouped under F.
faforcefully taking something from another personfa-dirainheritedfaaTaƔilimfaabahiN faa so bahi ka che miisimfaadadolodolo nim kpɛmafaaito escapefaaiTo escapefaai-bahiRescuefaakorelieffaakoalleviationfaakoRelieffaalifilefaamuruhead of blacksmithsfaaŋabe very nicefaaŋabe very nicefaaravicarfaaranima bɔbirivestmentsfaasheeUnlessfaatihaThe first chapter of the Holy QuranFaatihaAlqur'an piligibufabilacomplainfabiliHe lament alotfadamafadamafadiraheirsfaɣafaɣadi buɣisiri la binshɛli din kɔɣisi bee booifaɣafaɣasheeweak point, weak placefaɣirifaɣiri dibu zuɣu yi zaŋdi la ban mali taali bahira?faɣisiPull in the stomachfaɣsito lose airfahidi yi niŋ ka voori bi yurafahibuN mum a noli ka bi yeri yɛltɔɣafahimIntelligencefahirililevel, flatfahiruninvuɣ so ŋun yuri ka o yɛri o ni mali binshɛŋafakariSaha shɛli niri ni ti lahi ka liɣirifakaripovertyfakitirinimaindustrial estatefal'kpimaproperty shared after a person is deadfal'niɛmafali din tari ka dilana na bi kpifaliInherited propertyfalidiraheir (someone who inherits)faliirabinshɛli din niŋbu zaya talahifalimdi yi niŋ ka binshɛli yi timsa amaa ka ti bi lahi timsafaliŋkobeginningfalitaritaninvuɣ so ŋun tariti falifalofalodi buɣisiri la binshɛli din bi timsa bee kpa talahifaluŋlight weightfaluvaɣilitrifle, jokefandiriyiliappellation for " Galiwee"fandɔɣudɔ'shɛli bɛn mali fiibiri mɔrifanfantuadi nyɛla binshɛli bɛn ŋmɛra ka di wuhiri tɔbufarapovertyfaralanaa poor personfaranima ni be yili shɛlimonasteryfaransi yɛtɔɣafrenchfaridi yi niŋ ka a tam bindirigu ka di bii pamfarifaridooa frafra manfarifaripaɣaa frafra womanfariguLiɣiri din yiri niriba sani n-chani gomnanti sani ka o mali lɛbigiri tiŋgbanifarigudi nyɛla lamboo shɛli bɛ ni dɛɛri ninsanim sanifarigudeebufarigu ni deeri shɛmfarigudeeraa tax collectorfarilɛɣua bog, quagmirefarinkasadi nyɛla kɔɣi piɛlla ka niriba diri lifarintɔŋloory toonifarinwutafarinwutafariŋgafrench personfasaraExplanationfataritaexecutor, divider of inheritancefatifatimarshyfawoɣililanaa negligent personfawolifawolifawɔɣilicarelessness, negligencefazirimusulim nim jinŋ shɛli bɛn puhiri biɛkaalifeSo yi zaŋ o nyinyɛri ŋmahim sofeN-fe so bee nyinyaɣufeeiBinshɛɣu yi ti dii lahi ka biɛhigu nifeeŋabɛ ŋmɛri limi nobihi ni ka niriba n-wari wahifeeradi nyɛla tuma duu zuɣufeɣuNoo feɣufɛbbucaning or wipingfɛbigaDi nyɛla kpaa zaɣ' bila bini zaŋdi shɛli n saŋsari biafɛhiA ni yɛn niŋ shɛm n-yihi nye'mari na a nyee nifɛibiTo cain someonefito hidefibgito chop offfibigidi yi niŋ ka binshɛli ŋmaai bilafieengbanana bellfieɣfieɣucold, catarrhfiɛbgacanefiɛbicanefiɛbigaDi nyɛla bin'shɛli bɛ ni mali n fiɛbirafiɛbigaWhipfiɛbigaCanefiɛɣuFieɣu bɛla bin nɛmbila shɛba ban mali kpunkpama kamani noo,noobillafiɛɣu fiɛɣucatarrhfiɛɣufiɛɣuCold in the head, catarrhFiɛɣufiɛɣuCatarrhfiɛlimTo be equal in doing somethingfifalisaha shɛli bindira ni ti feeififanififanififiadi buɣisiri la binshɛli din porafifinyiiŋaVery very smallfiɣisiKa a zaŋ yɛl'shɛli galim sofihistink, emit an acid smell (as of urine and snake)fihiganinsali biɛhigufihimbinshɛli din niŋ bayanafiibaNiŋgbuŋ biisimfiigfiigfiilioutward expression of joyfiili baroWheelbarrowFiilibaroA small, one-wheeled (or rarely, two-wheeled) cart with handles at one end for transporting small loadsfilasikosenna Senna alata (Linn.) Roxb. < HfiligiTo boastfilimto reducefilim kpamliBɛ filim o kpamlifilim yikorestrictfilimbucutbackfilimdadecreasingfilindi yaaenervatingfiliŋKa a booi binshɛlifimN-fim kom ni bee zim nifinafinaniriba ŋmɛ nangbani kpeenifinaniTuuli ŋmaabu murini puunifindiwhen people missed each other on the roadfindimNinsali yi za o zaɣimfiniimportunityfinsheeLaɣa shɛli tum tunda ni deei ka di nyɛla o tuma maa zuɣufinyiabiɛhigu din nyɛ nahigufiodi yi niŋ ka so niŋdi binshɛli pampam bee viɛnyɛla.Kamani, Abukari zori fiofir'ginliaerial yam Dioscorea bulbifera L. Cultivated by planting at the foot of trees, but also found in the wild. Wild forms tend to be toxic. Also kuru fìr`gínlì. Proverb: Fírgìmá nayiγa be m-be n- guli ku lɔ bɔbma. The thief turns the string around and cannot tie them up (because they are round). Said to someone who tries to defeat someone cleverer than him.firankifirankifirawunayulifiri puuniembedfirigbɛhaNakohi nim ni ʒiri nim'shɛli kuna di yi niŋ ka bɛ mali bin'kɔbigu naaifiriginlifirginli bɛmi ka yulifirigitafirigitafiriijirefrigeratorfirijianashaara lɔɣufirilalanternfiriladuhirigubinshɛli dini zaŋdi duhiri firila buɣumfirilakpihindigubinshɛli din kpihiri firilafirilatamdigua lamp standfirimframefirimanyaɣimabinshɛli din ka vinyɛla bee biɛrfirimiinsiViolent way of treating person or animal.firiŋgadi buɣisiri la binshɛli din pora ka ku tooi nyafirisisnortfitaa person who fits or assembles something (fitter)fitiinaBinshɛli din mali bɔbili bee doro din mali yaafitiinalananinvuɣ so ŋun mali bɔbilifitinacrueltyfitinalanaa cruel personflawaasi kɔhafloristflawasiflowersfoto be quietfoliŋgaa narrow pathfolobinshɛli din bi galisiFombilimDi gbunni nyɛla yoodaraFombilimlanaNinvuɣu so ŋun mali fombilimfomekaveneerfooito be silentfoomanininvuɣ so ŋun be tuma toonifotophotofotokopiphotocopyfotokopiaphotocopierfotoyaaraphotographerfowolidi yi niŋ ka a mali n-baɣaka biɛhigufɔbuTo be silentfɔɣika a yihi so ninbilafɔɣiriO diri fɔɣiri pamfɔhito keep quitfɔhimIntelligencefɔhimbaŋsimfɔhiriniri yi yɛri o ni mali binshɛŋa lahi yaɣifɔnbilimdi yi niŋ ka niri wuhiri o nin'niasimfɔnniratown folkfɔntinsinimapeople from town and villagesfɔntiŋatiŋa shɛli din nyɛ fɔnfɔŋtown, cityfɔŋnicityfɔɔsika a zaŋ yaa che ka so niŋ binshɛlifɔrigika a nyu binshɛli bilabilafɔwɔɣilifɔwɔɣilifubigidi yi niŋ ka a gari so zuɣufufua type of bagfufuɣuralaporteafufuhigufufuhigufuɣidi yi niŋ ka niri zaŋ yaa yihi binshɛlifuɣifuɣifoamfuɣimfuɣimfuɣiridi yi niŋ ka a tam binshɛli kamani nyuli ka biɛr di yɛn fuɣirimifuɣirito boil when foam is on topfuɣisiningbuŋ taɣibufuɣisimniri niŋgban gbaŋ shɛli din pa zuɣusaa maa yi paaifuɣuMohi binŋmaafuɣufuɣiFoamfuɣuluŋbubblesfuɣurilinyuli balli shɛli nyɛ lifuɣusiMetamorphosefuɣusibuPeeling of the skinfuhiFuhi nyɛla ninsala ni yi ti Mali binsheli ŋmeri nyɔɣufuhibubragging about your possessionfukaɣilimɔri balli shɛli nyɛ lifukumsiLaw, responsibility, authorityfukumsi zaliguregulationfukumsilanaNinvuɣ'so ŋun su binshɛli biɛhigu yɛltɔɣafulaakiBinshɛɣu shɛli ni di ni niŋdi ko'tulim bee bindirigu niŋda ka di ku maai yɔmFulaniFulani person, ethnic groupfuleTaba fule m balafulimfail to maturefuliŋdi buɣisiri la binshɛli din bi timsafulisiSo yɛli yɛltɔɣa biɛɣu ti a ka yɛn zaɣisi lifullidi nyɛla bindirigu ka bɛ tooi diri li ni bihimfulodi wuhiri la Naawuni di saɣifulofulodi buɣisiri la binshɛli din bi timsafulumfulaaCommelina africana (L.) name means ‘male Commelina’fulumfunyaŋname means ‘female Commelina’fuluŋbi nɛfuluŋfuguCommelina sp.fuluŋfuɣuplant used for food in case of extreme faminefumfulumniri yi bori yomyom o yɛltɔɣa nifundidi yi niŋ ka a chaŋ ka bi paai sofunfanapushing grass down before raising yam mauntsfunfanifunfanifuŋto be weakfuriN zaŋ binshɛɣu n-kpɛhi bee n-niŋ a nyirivɔɣu nifuriStuck infurigimabindirigu din ŋmani nyuli ka wandi di zuɣusaafurilaA lanternfurintuaa funnelfurisiNira nyee yi zɔri yirina ka vooi pɔhim labisi li a nyee puunifutilifutilifuubinshɛli din zimsaFuukaɣiliDi nyɛla mɔɣufuukaɣlibristly foxtail grass Setaria pumila (Poir.) Roem. & Schult. also Echinocloa crus pavoni Schult.